Қазақша рефераттар

Тұқым қуалаудың хромосомалық теориясы

Сабақтың тақырыбы

Тұқым қуалаудың хромосомалық теориясы. Тіркес тұқым қуалау және кроссинговер

Сабақтың мақсаты

  1. Т. Морганның бір хромосомада орналасқан гендердің тұқым қуалау заңдылықтарын және хромосомалардың айқасуын (кроссинговер) түсіндіру.
  2. Тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясын және оның негізгі қағидаларын оқып-үйрену, есте сақтау дағдыларын дамыту.
  3. Қоршаған ортаны қорғауға және салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиелеу.

Көрнекіліктер

  • Кесте: «Тіркес тұқым қуалау құбылысы»
  • Слайдтар
  • Аппликациялар

Негізгі ұғымдар

тіркес тұқым қуалау кроссинговер гаплоидты жиынтық гомологты хромосомалар гендердің сызықтық орналасуы

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Өткен сабақты еске түсіру сұрақтары:

  1. Генетика нені зерттейді?
  2. Моногибридті шағылыстыру дегеніміз не?
  3. Доминантты, рецессивті және альтернативті белгілерге анықтама бер.
  4. Мендельдің бірінші заңы қандай?
  5. Ажырау заңының мәні неде?
  6. Дигибридті шағылыстыру дегеніміз не?
  7. Тәуелсіз ажырау заңының ерекшелігі қандай?
  8. Полигибридті шағылыстыруды қалай түсіндіресің?

2) Жаңа сабақ

Кез келген ағзадағы гендер саны хромосомалар санынан әлдеқайда көп. Әр хромосомада бір ғана ген емес, көптеген гендер орналасады.

Томас Морган жеміс шыбыны — дрозофила — арқылы тәжірибе жүргізіп, бір хромосомада орналасқан гендердің тұқым қуалау заңдылықтарын зерттеп, тіркес тұқым қуалаудың мәнін ашты.

Дрозофила туралы қысқаша деректер

  • Хромосома саны: 8 (яғни 4 жұп)
  • Зертханалық жағдай: +25°C
  • Әр 10 күн сайын бір жұптан 100-ге жуық ұрпақ алуға болады

Генетикалық есепке берілген шарт (дрозофила)

Белгілер мен аллельдер

Жетік қанатты
B
Сұр шыбын
N
Шала қанатты
b
Қара шыбын
n

Табу керек

Нәтижелер

F1 — ?

F2 — ?

Бұл есеп тіркес тұқым қуалау мен кроссинговер ықтималдығын талдауға бағытталған.

Тіркесу топтары: хромосомалармен байланысы

Тіркесу топтарының саны хромосомалардың гаплоидты жиынтығына сәйкес келеді.

Дрозофила

4

тіркесу тобы

Асбұршақ

7

тіркесу тобы

Жүгері

10

тіркесу тобы

Адам

23

тіркесу тобы

Тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясы

Морган мектебі ашқан тіркес тұқым қуалау заңдылықтары және осы бағытта әртүрлі объектілерде жүргізілген зерттеулердің қорытындысы тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясы деп аталады.

Негізгі қағидалар

  1. Гендер хромосомада сызық бойымен тізбектеле орналасады. Әр геннің нақты орны (локусы) болады.
  2. Бір хромосомада орналасқан гендер тіркесу тобын құрайды. Тіркесу топтарының саны ағзаға тән хромосомалардың гаплоидты санына сәйкес келеді.
  3. Гомологты хромосомалар арасында аллельді гендердің алмасуы жүреді (кроссинговер нәтижесінде).
  4. Хромосомалардағы гендердің арақашықтығы айқасу жиілігіне тура пропорционал. Яғни гендер неғұрлым алыс орналасса, кроссинговер соғұрлым жиірек байқалады.

Бекіту сұрақтары

  1. Тіркес тұқым қуалауды алғаш зерттеген кім?
  2. Дрозофила шыбынын алғаш зерттеген кім?
  3. Кроссинговер деген не?
  4. Тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясының негізгі қағидаларын ата.

Есеп шығару

Берілген шарт бойынша F1 және F2 ұрпақтарының ықтимал фенотиптік/генотиптік қатынастарын анықтап, тіркесу мен кроссинговердің әсерін талда.

Бағалау және қорытынды

Оқушылардың жауаптары мен есеп шығару барысы бойынша білім деңгейі бағаланып, сабақ қорытындыланады.