Мағжан Жұмабаев Қазақ тілі, Мен кім
Сабақ тақырыбы
Мағжан Жұмабаевтың «Қазақ тілі» және «Мен кім?» өлеңдері.
Сабақтың мақсаты
- Білімділік: Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығы, «Қазақ тілі», «Мен кім?» өлеңдері туралы толық мәлімет беру; оқушылардың ой-пікірін қалыптастыру.
- Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту; сөздік қорын молайту; шығармашылық ізденіске баулу.
- Тәрбиелік: елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың сипаттамасы
- Сабақтың түрі
- Шығармашылық сабақ.
- Әдіс-тәсілдер
- Түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.
- Көрнекіліктер
- Көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, бүктемелер.
- Жұмыс формалары
- Жеке оқушымен, топпен және сынып ұжымымен жұмыс.
Сабақ құрылымы
- 1 Ұйымдастыру кезеңі
- 2 Үй тапсырмасын тексеру
- 3 Жаңа сабақты түсіндіру
- 4 Бекіту және бағалау
- 5 Қорытынды және үй тапсырмасы
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- •Сәлемдесу.
- •Кезекшінің мәлімдемесі.
- •Журнал бойынша түгендеу.
- •Жаңа сабаққа дайындық.
2) Үй тапсырмасын тексеру
- 1 А. Байтұрсынұлының өмірі мен шығармашылығы бойынша сұрақтар.
- 2 Оқушы таңдаған өлеңді жатқа айту.
- 3 Қосымша сұрақтар арқылы өткен тақырыпты қорытындылау.
- 4 Жауаптарға қарай білімді бағалау.
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Бүгінгі сабақта оқушылар Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығын, сондай-ақ «Қазақ тілі» және «Мен кім?» өлеңдерінің идеялық-тақырыптық ерекшелігін талдайды. Ерте жастан зерек болып, Шығыс пен Батыс әдебиетін еркін игерген Мағжан қазақ поэзиясына балғын шағында-ақ ерекше талант иесі ретінде келді. Қазақ ауыз әдебиетінің тұнығынан сусындап, Абай поэзиясын өзіне мектеп етті.
Мағжан — ұлтын тереңнен сүйген ақын. Оның ұстанымы: адам шын адам боламын десе, халық ісі мен халық пайдасы жолында құрбан бола білуі керек. Ақынның өзі де осы мұраттың жолында құрбан болды. Ол «Қазақ тілі», «Мен кім?», «Мен жастарға сенемін» сияқты азаматтық лирикаға жататын қуатты жырларды мол жазды.
Өлеңді мәнерлеп оқу: «Қазақ тілі»
Күш кеміді, айбынды ту құлады,
Кеше батыр — бүгін қорқақ, бұғады.
Ерікке ұмтылған ұшқыр жаны кісенде,
Қан суынған, жүрек солғын соғады.
Қыран құстың қос қанаты қырқылды,
Күндей күшті, күркіреген ел тынды.
Асқар Алтай — алтын ана есте жоқ,
Батыр, хандар — асқан жандар ұмытылды!
Ерлік, елдік, бірлік, қайрат, бақ, ардың
Жауыз тағдыр жойды бәрін, не бардың...
Алтын Күннен бағасыз бір белгі боп,
Нұрлы жұлдыз, бабам тілі, сен қалдың!
Жарық көрмей жатсаң да ұзақ, кең тілім,
Таза, терең, өткір, күшті, кең тілім.
Тарап кеткен балаларыңды бауырыңа
Ақ қолыңмен тарта аларсың сен, тілім!
Миға шабуыл (сұрақ-жауап)
- Қазақ тілі туралы тағы қандай ақын-жазушылардың өлеңдері мен жырларын білеміз?
- «Жарық көрмей жатсаң да ұзақ, кең тілім» деген жолдармен ақын нені меңзейді?
- «Жауыз тағдыр» нені жойды?
Шығармашылық сәт
Тірек сөздер арқылы шағын ойтолғау/жолдар құрастыру:
____________ тілім
____________ арнаған
____________ тілім
____________ тараған
Сергіту сәті
Оқушылар орнынан тұрып, мұғалім айтқан қимылдарды қимылмен көрсетеді:
Өлеңді мәнерлеп оқу: «Мен кім?»
Арыстанмын, айбатыма кім шыдар?
Жолбарыспын, маған қарсы кім тұрар?
Көкте — бұлт, жерде — желмін гулеген,
Жер еркесі — желдің жөнін кім сұрар?
Көкте — күнмін, көпке нұрым шашамын,
Көңілге алсам, қазір ғарышқа асамын.
Шеті, түбі жоқ теңізбін қаракөк,
Ерігемін — толқып, шалқып, тасамын.
Жалынмын мен, келме жақын — жанарсың,
Тұлпармын мен, шаңыма ермей қаларсың.
Күл болсын көк, жемірілсін жер — уайым жоқ,
Көз қырымен күліп қана қарармын...
Салыстыру: Венн диаграммасы
«Қазақ тілі» және «Мен кім?» өлеңдеріндегі ортақ қасиеттерді анықтау (идея, пафос, ұлттық рух, образдар жүйесі).
«Қазақ тілі»
- •Тіл тағдыры, тарихи жады
- •Ұлттың рухани тұғыры
Ортақ қасиеттер
- •Рух пен жігерді ояту
- •Көркем образ, биік пафос
- •Азаматтық үн, ұлттық жауапкершілік
«Мен кім?»
- •Тұлғалық қуат, еркіндік рухы
- •Табиғат метафоралары арқылы мінез