Кедейліктің генетикалық себеп - салдарыДіл (Менталитет)Бала кезімде құрбымның үйінде жиі болатынмын, оларда ескі кереует болатын, үлкендер көрмей тұрған сәтте әлгі кереуетке секіріп ойнаушы едік
Кедейліктің себеп-салдары: діл (менталитет) туралы ой
Бұл мәтін — кедейліктің тек қаражат тапшылығымен емес, күнделікті әдет, жауапкершілік және ділмен (менталитетпен) де байланысы барын түсіндіруге арналған естелік-ойтолғау.
Ескерту: Төмендегі тұжырымдар — авторлық пікір және өмірлік байқауларға құрылған ойлар.
Бала күнгі кереует және өзгермеген көрініс
Бала кезімде құрбымның үйіне жиі баратынмын. Оларда ескі кереует болатын. Үлкендер көрмей қалған сәтте сол кереуетке секіріп ойнайтынбыз. Секірген сайын серіппесі «шиқ-шиқ» етеді, ал матрастың арасындағы жыл бойы жиналған шаң ауаға көтерілетін.
Жиырма жыл өткен соң сол құрбымның үйіне қайта бардым. Сол сәтте баяғыда секіріп ойнаған кереуетті көргенде, оның әлі де сол күйі тұрғанын аңғардым. Үй ішінен жоқшылық пен кедейліктің белгісі анық сезіліп, ішім құлазып кетті.
Ойдағы «жөндеу жоспары» және ішкі қарсылық
Сол сәтте-ақ ойым сан саққа жүгірді: жаңа кереует сатып алуға, май сіңіп кірленген орындықты ауыстыруға, сынған айнаны жаңартуға қанша қаражат кетер еді? Іштей есептей бастадым.
Қиялымда үйдің төбесін әктеп, қабырғасының тұсқағазын ауыстырып қойдым. Есік-терезені шыбынның дағынан тазартып, кереуеттің астынан қылтиып көрінген картондарды сыртқа шығарып тастағым келді. Терезе алдындағы сынған гүл құмырасын да жаңартқым келді.
Бірақ бір сұрақ маза бермеді: «Бұған керек қаражатты қайдан табады?»
Дегенмен миым тағы да қарсылық білдіргендей болды: «Ең құрығанда орындықтың тысын жаңа матамен қаптауға болмас па еді?» деп ойладым. Қайда қарасам да, көзім қирағалы тұрған үстелге, кір-қожалақ заттарға, күтімсіздікке қайта-қайта түсе берді.
Неге кедейлік пен салақтық қатар жүреді?
Кенет ішкі дауысым анық естілгендей болды: «Қалай ойлайсың, неге кедейлік пен салақтық жиі қатар жүреді?»
Түйін ой
Салақтық — тек ақшаның жетіспеушілігінен емес, көбіне ділдің (менталитеттің) көрінісі.
Себеп-салдар
Күтімсіздік өзіңді таза ұстаудан басталып, үй-тұрмысқа бейқамдыққа ұласып, уақыт өте келе мүмкіндікті азайтып, кедейлікке жетелеуі мүмкін.
Яғни, авторлық пайым бойынша, өз-өзіне күтім жасамау — шашты уақытылы жуып, жинақы жүрмеу, тазалықты әдетке айналдырмау — түптің түбінде өмір салтына айналып, кедейлікке алып келетін факторлардың бірі болуы мүмкін.
Тоғышарлық (мещанство) туралы мысал
Мектепте оқып жүргенде әдебиеттен сабақ берген Тамара Григорьевна деген тамаша мұғалімім болды. Ол кісі өте қабілетті, сезімтал жан еді. Бір сөзі есімде мәңгі сақталып қалды.
Сұрақ-жауап
Бірде біреу одан: «Сараңдық деген не?» деп сұрапты.
Мұғалімнің жауабы: «Сараңдық — жап-жаңа ыдыстарды жинап қойып, ернеуі сынған кесемен шай ішу, сыры көшкен табақпен тамақ жеу».
Мұндай әдет көп үйлерде кездеседі: қонақ келгенде немесе той-томалақта ғана қолданатын «жаңа» заттарды бөлек жинап қояды. Тіпті «қайғылы күнге» деп азын-аулақ қаржыны да қол тимейтін жерге бекітіп тастайтындай көрінеді.
Ой түйіні
Той да, қуаныш та күнде бола бермейді. Сондықтан бар жақсылықты тек «болашаққа» деп жинап, бүгінгі күннің қадірін кетіру — дұрыс емес.
Қорытынды ой
- Кедейлік — ұят деген пікір бұл мәтінде моральдық талап ретінде айтылады.
- Тазалықтың болмауы — ұят деген ой да діл мен өмір салтының көрсеткіші ретінде беріледі.
- Үй ішіндегі жинақылық, күтім және жауапкершілік баланың қалыптасуына тікелей әсер етеді.
Әлеуметтік желіден аударылған. Дайындаған: Жайна