Қазақ қоғамындағы құлдардың жағдайы
Қазақстан тарихы (8-сынып): күнделікті сабақ жоспарлары
Бұл материал 8-сыныпқа арналған Қазақстан тарихы пәні бойынша кіріспе сабақ пен §1 тақырыпқа жоспарланған сабақтың құрылымын ұсынады. Мәтін мазмұны оқушылардың бұрынғы білімін жүйелеуге, жаңа кезеңнің негізгі бағыттарын айқындауға және дерекпен жұмыс дағдыларын дамытуға бағытталған.
Сабақ: Кіріспе
- Сабақтың мақсаты
-
- 7-сыныпта өткен материалды қайталай отырып, 8-сыныпта қарастырылатын (XVIII ғасыр мен XX ғасырдың басы) Қазақстан тарихының маңызды оқиғаларымен таныстыру және негізгі тақырыптарға қысқаша шолу жасау.
- Оқулық авторларымен таныстырып, жаңа басылым мен бұрынғы оқулықтың айырмашылықтарын түсіндіру.
- Оқушылардың дүниетанымы мен тарихи санасын қалыптастырып, пәнге қызығушылығын арттыру.
- Сабақтың түрі
- Кіріспе
- Әдістері
- Әңгіме, сұрақ-жауап
- Көрнекіліктер
- Оқулық, карта
Сабақтың барысы
- Оқу құралдарын тексеру, түгелдеу.
- Әнұран орындау.
- Хабар: қысқаша ақпарат (сынып/мектеп жаңалықтары).
- Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
- Үй тапсырмасын сұрау: 7-сынып материалдарына шолу.
Жаңа сабақтың жоспары (шолу)
- XVIII ғасырдағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық, саяси және мәдени дамуы.
- XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайы.
- Қазақстанды Ресей империясына қосудың аяқталуы.
- XIX ғасырдың бірінші жартысындағы қазақтардың дәстүрлі мәдениеті мен шаруашылығы.
- XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайы.
- XX ғасырдың бас кезіндегі Қазақстан.
- XX ғасырдың бас кезіндегі Қазақстанның мәдени өмірі.
Бекіту
Бетпе-бет сұрақтар.
Бағалау
Сабақ барысындағы жауаптар мен белсенділікке сүйеніп бағалау.
Үй тапсырмасы
Оқулықпен танысу.
§1. Қазақ қоғамының этноәлеуметтік құрылымы
Бұл сабақ XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымын, топтар арасындағы қатынастарды және дәстүрлі құқықтың (адат) қоғам өміріндегі орнын түсіндіруге бағытталған. Оқу үдерісінде карта, кесте және терминологиялық сөздік арқылы талдау жасалады.
Сабақтың мақсаты
- XVIII ғасырдағы қоғамның әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін таныстыру; әлеуметтік топтар арасындағы қатынастарға назар аударту; дәстүрлі құқықтың рөлін көрсету.
- Бұрынғы білімді қолдана отырып, дерекпен жұмыс істеуге және көтерілген мәселелерді талдауға үйрету.
- Туған өлке тарихына құрметпен қарауға, еңбекқорлыққа және мақсат қоя білуге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі
Аралас
Әдісі
Интерактивті
Көрнекіліктер
Карта, әлеуметтік құрылым схемасы (кесте), терминологиялық сөздік
Оқыту тәсілі
Жаңа материалды өткен тақырыптарды қайталау арқылы меңгерту және бекіту
Негізгі ұғымдар
Сабақтың барысы (қысқаша)
-
1) Ұйымдастыру кезеңі
Сыныпты сабаққа дайындау, оқу үрдісін реттеу.
-
2) Оқу құралдарын тексеру
Оқулық, дәптер және қажетті материалдардың толықтығын анықтау.
-
3) Хабар
Ел жаңалықтарына қысқаша шолу, сыныптағы белсенділікке бағыт беру.
-
4) Үй тапсырмасын тексеру
7-сыныпта өткен материалдарға шолу арқылы алдыңғы білімді өзектендіру.
Жаңа тақырып жоспары
- Қазақтардың саны және қоныстанған аймақтары.
- XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымының ерекшеліктері.
Оқушылар бұл мәселелермен 7-сыныптағы орта ғасырлар тарихы курсында таныс болғандықтан, жаңа тақырыпты бастамас бұрын сұрақтар қойылып, негізгі ұғымдар еске түсіріледі.
№1 тапсырма: картамен жұмыс
-
Үш жүздің құрамына қандай тайпалар кіргенін еске түсіріңдер:
- Ұлы жүз
- Орта жүз
- Кіші жүз
-
Картадан орналасқан аумақтарын көрсетіңдер:
- Ұлы жүз
- Орта жүз
- Кіші жүз
- XVIII ғасырда Қазақ хандығы қандай мемлекеттермен шекаралас болды? Олардың қарым-қатынасына қысқаша тоқталыңдар.
Оқушылардың жауаптары тыңдалғаннан кейін мұғалім жаңа материалды түсіндіреді: осы кезеңдегі саяси даму ерекшеліктері мен басқару жүйесіне міндетті түрде назар аударылады.
№2 тапсырма: кесте (схема) құрастыру
Оқулықтағы мәтінге сүйене отырып, XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін көрсететін кесте (схема) құрыңдар.
Үлгі жауап
1) Феодалдар тобы
- Шыңғыс хан ұрпақтары (хандар мен сұлтандар)
- Рулық-тайпалық ақсүйектер
- Қожалар, имамдар
- Патриархалды-феодалдық ақсүйек өкілдері (бектер, байлар, батырлар)
2) Шаруалар тобы
- Қарапайым малшылар, егінші шаруалар
- Егінші-малшылар
Қорытынды: XVIII ғасырдағы Қазақ хандығының әлеуметтік құрамы феодалдық қоғамға тән иерархиялық құрылымды көрсетеді.
№3 тапсырма: сөздікпен жұмыс
Тақырыпты оқып шығып, төмендегі терминдердің анықтамасын беріңдер:
- Құрама
- Қожа
- Құрылтай
- Ханталапай
- Төлеңгіт
- Құн
- Адат
- Тархан
№4 тапсырма: дерекпен жұмыс
Қазақстан тарихы бойынша хрестоматия материалдарын пайдаланып, әр әлеуметтік топ өкілдерінің міндеттері мен құқықтарын атап көрсетіңдер.
Талқылауға арналған бағыттар
- Хан сайлау дәстүрі.
- Сұлтандар әулетінің артықшылықтары.
- Қожалар және олардың қазақ қоғамындағы рөлі.
- Қандай еңбек үшін тархан атағы берілді?
- Ерікті қауым мүшесінің әлеуметтік мәртебесі.
- Төлеңгіттер кімдер?
- Қазақ қоғамындағы құлдардың жағдайы.
Бекіту: сұрақтар мен тапсырмалар
- Картадан Қазақ хандығының аумағын және әр жүздің орналасқан жерін көрсетіңдер.
- XVIII ғасырда Қазақ хандығы қандай мемлекеттермен шекаралас болды?
- Осы кезеңдегі Қазақ хандығының сыртқы саяси жағдайы туралы не айта аласыңдар?
- Оқулықтың 13-бетіндегі құжатпен жұмыс: (Г. Н. Потанин, «Таңдамалы шығармалар» үш томдық, 3-том. Тарих, этнография және фольклор жөніндегі еңбектер. Павлодар, 2005, 30–31-беттер).
Үй тапсырмасы
- XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының таптық құрылымының ерекшеліктеріне баға беріңдер (хрестоматия материалдары бойынша: Н. Коншин, «Павлодардан Қарқаралыға дейін»).
- Халықтың кейбір топтарының қандай артықшылықтары болды? Сендердің ойларыңша, бұл неліктен қалыптасты?
Келесі тақырыптар тізімі
Төменде 8-сынып курсы аясында қарастырылатын негізгі тақырыптар реті берілген (жоспарлау мен материал іріктеуге ыңғайлы болу үшін).