Сәлемдесу ненің белгісі

Сабақ барысы

Бұл сабақта әдептің мәнін ашып, күнделікті қарым-қатынаста әдеп нормаларын сақтау мәдениетін дамытуға басымдық беріледі. Негізгі идея — әдептілік адамның ішкі ұстанымы мен әрекетінде көрінетін тұрақты мінез-құлық өлшемі.

Тыныштық сәті

Мұғалім оқушылармен жылы амандасып, баяу әуен қосылады. Оқушылар денесін тік ұстап, көзін жұмып, тынышталады. Елестету арқылы ішкі назарды жақсылыққа бағыттаймыз.

Жетелеуші мәтін (медитациялық нұсқау)

Біз барша тіршілікке жылуы мен жарығын шашқан Күннің нұрына айналдық. Жарқыраған басымыз тек жақсы ойлайды. Күннің жылуымен қуаттанған қолдарымыз тек жақсы істер жасайды.

Жап-жарық сәуле шашқан аяқтарымыз тек дұрыс жолмен жүреді. Күннің жарығы аузымызға да кірді — ол тек шындықты айтады. Құлағымыз жақсы сөздерді естиді.

Маңдайымызға жеткен нұрмен бірге ең сүйікті адамдарға, отбасымызға, әлемге, жануарларға, табиғатқа жылы сәулемізді сыйлайық. Іштей жақсы тілектер тілейік: «Қандай тілектер тілеймін?»

Осы тыныштықта аз уақыт үнсіз отырайық. Енді жайлап көзімізді ашамыз. Кім өз әсерімен бөліскісі келеді?

Көпір: өткенді еске түсіру

Оқушылар бұрынғы тақырыптарды еске түсіріп, сұрақтарға жауап береді. Мақсат — бүгінгі мазмұнға логикалық өткел жасау.

Сұрақ: Адами қарым-қатынастағы ең басты міндет қандай?
Сұрақ: Біз сәлемдесуді білеміз бе?
Сұрақ: Сәлемдесу ненің белгісі?
Сұрақ: Әдепті сөйлеу адами қарым-қатынасқа қалай ықпал етеді?
Сұрақ: Өзгенің сөзін тыңдамау және дұрыс жауап бермеу әдептілікке жата ма?

Тақырыпты меңгерту: «Әдептен озбайық»

Теориясы: білу

Тақырып мазмұнын талдау үшін бағыттаушы сұрақтар:

Сіз өмірде қандай әдеп қағидаларын ұстанасыз?
Қазақ халқының қандай әдеп нормаларын білесіз?
«Әдеп», «әдеп сақтау», «әдептілік» ұғымдарын қалай түсінесіз?
Әдептілік адамның іс-әрекетінде қалай көрінеді?
«Дұрыс жүру, тұру, әдепті болу — ұсақ-түйек емес» дегенді қалай түсінесіз?

Теориясы: түсіну

Мәтін бойынша әңгімелесу жүргізіліп, соңында дәйексөз арқылы қорытынды жасалады.

Оқу ақпараты

Әдеп сақтау — адамгершіліктің белгісі. «Әдеп» сөзінің баламалары көп: адалдық, кішіпейілділік, мейірімділік, сыпайылық, имандылық. Осындай қасиеттері бар адам өзгелерге де ерекше ілтипатпен қарайды.

«Әдептілік белгісі — иіліп сәлем бергені» деген ой сәлемдесудің де әдептің жоғары көрінісі екенін аңғартады.

Өмірлік жағдай: қоғамдық көліктегі әдеп

Төмендегі оқиға әдептің тек сөз емес, нақты әрекет екенін көрсетеді: үлкенге құрмет, жанашырлық және жауапкершілік — қоғамдық ортадағы мәдениеттің өлшемі.

Оқиға

Бүгін автобуспен үйге қайтып келе жатып, көңілге ауыр тиетін жағдайға куә болдым. Жүрегім шым етіп, көзіме жас үйірілді. Мүмкін, бұл жағдайды тым жақын қабылдаған шығармын, бірақ мұндай мәселені айтпай өту мүмкін емес.

Автобусқа мінсем, жастар арт жақта, ал ересектер алдыңғы орындарда отыр екен. Мен отырған аялдамадан жасы шамамен 65-тегі бір ата мінбек болды. Жүргізуші қарт кісіні байқамай, тіпті кіргенін толық күтпестен есікті жауып, жүріп кетті. Ата құлап кете жаздады. Мен қолымнан демеп жібердім. Ол кісі: «Рақмет, балам», — деді.

Отыруға орын табылмады. Орын беруге тиіс жастардың көбі арт жақта отырып алған. Ал алдыңғы жақта отырған 40–50 жас шамасындағы адамдар «жастар отыр ғой, жастар орын берсін» деп, өздері қимылдамады. «Не деген сараңдық, не деген тасжүректік», — деп ойладым. Ол кісі бізден де көп нәрсені көріп-білген ғой.

Біраз уақыттан кейін бір жігіт ұйқысынан оянып, орнын берді. Ата аяғы ауыратындығын айтып, әрең барып отырды. Ол жігітке шын көңілмен алғыс айтты. Мен де жігітке риза болдым. Жігіт жағдайды толық түсініп үлгермей, жымиып сыртқа шығып кетті.

Ең ауыр әсер еткені — қарт кісі ешкімге ренжімеді. Керісінше, өзін кінәлі сезінгендей үнсіз отырды. Адамдар біртіндеп түсе бастады. Атаның түсетін жері жақындағанда, ол екі аялдама бұрын орнынан тұрып дайындалды — өзгелерге кедергі келтіргісі келмегені көрініп тұр.

Ақыры түсер сәтінде есік жақтан бір жігіт көмектесті. Мен қатты қуандым. Терезеден қарт кісінің әрең жүріп бара жатқанын көріп, іштей: «Аман болыңыз, мұндай жағдайға енді тап болмасаңыз екен», — деп тіледім. Өз аялдамама жеткенше көп ойландым.

Қорытынды ой

Әдеп — адамның ішкі мәдениеті мен адамгершілік ұстанымының сыртқы әрекетке айналған көрінісі. Күнделікті өмірдегі ұсақ көрінетін істердің өзі (сәлемдесу, тыңдай білу, орын беру, жанашырлық таныту) қоғамдағы сыйластықты қалыптастырады.

Дәйексөз

«Біз бойымыздағы әдепті дамытуға тиіспіз. Әйтпесе адамдардың ілтипатынан оп-оңай айырылып қалуымыз мүмкін.» — И. Гете