Қазақша рефераттар

Жаңа сабақты түсіндіру

Сабақтың тақырыбы

Асқорыту мүшелерінің құрылысы.

Білімділік мақсат

Ас қорыту мүшелерінің құрылысын, астың қорытылу үдерісін, ас қорыту сөлдерін және ферменттердің әсерін түсіндіру; ас қорытудың адам денсаулығы үшін маңызын ұғындыру.

Дамытушылық мақсат

Жаңа оқыту технологиялары мен әдіс-тәсілдерді пайдалану арқылы оқушылардың танымдық қабілетін, дүниетанымын және білім сапасын арттыру.

Тәрбиелік мақсат

Дұрыс әрі ағзаға пайдалы тағамдарды таңдап, салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиелеу.

Ұйымдастыру және ресурстар

Көрнекілігі
Интерактивті тақта, слайдтар.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Сабақтың әдістері
Сұрақ-жауап, көрнекілік, сұхбат, түсіндіру, бейнелеу, сипаттау.
Пәнаралық байланыс
Химия, математика, бейнелеу өнері.

Сабақ құрылымы

  1. 1 Ұйымдастыру.
  2. 2 «Ер дәулеті — еңбек»: үй тапсырмасын тексеру.
  3. 3 «Білгенге — маржан»: негізгі бөлім.
  4. 4 «Бәрін білгім келеді»: қорытындылау.
  5. 5 «Бейнет түбі — зейнет»: бағалау.
  6. 6 Үй тапсырмасы.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру

  • Оқушылармен амандасу, түгендеу.
  • Назарын сабаққа аудару.

2) «Ер дәулеті — еңбек»: үй тапсырмасын тексеру

Формат: «суретті сипаттау» және «ұяшық таңдау»

Негізгі сұрақтар

  1. Нәруыздар, көмірсулар, майлар, минералды тұздар, су және витаминдер — қоректік заттар.
  2. Нәруыз қандай азық-түліктерде болады және тәуліктік қажеттілік мөлшері қандай?
    Ет, сүт, жұмыртқа және т.б.; шамамен 100 г.
  3. Көмірсулар қандай тағамдарда кездеседі және тәуліктік қажеттілік мөлшері?
    Тәулігіне шамамен 400–500 г.
  4. Май қандай азық-түліктерде болады және тәуліктік қажеттілік мөлшері?
    Өсімдік және жануар текті өнімдерде; тәулігіне 80–90 г.
  5. Организмнің негізгі құрылыс материалы — нәруыз.
  6. Күнделікті тұрмыста ең көп қолданылатын минералды зат — ас тұзы.

Қайталау: ұғымдар мен нақты деректер

Ас қорыту жүйесі

  • Диетология — асты дұрыс пайдалану туралы ғылым.
  • Ас қорыту — тағамның механикалық және химиялық өңделіп, ағзаға сіңімді күйге айналуы.
  • Фермент — нәруыз текті биологиялық белсенді зат.

Органикалық заттар

  • Негізгі энергия көзі — көмірсу.
  • Ересек адамға май — тәулігіне 80–90 г.
  • Нәруызға бай тағамдар — ет, сүт өнімдері, жұмыртқа және т.б.

Дәрумендер

  • Витаминдерді алғаш зерттеген ғалым — Н. И. Лунин.
  • Витамин жетіспеушілігі — авитаминоз.
  • Иммунитетті арттыратын витамин — С дәрумені.

Ескерту: Кейбір сұрақтар «ұяшық таңдау» ойыны арқылы қойылады. Мақсат — анықтамаларды, мөлшерлерді және мысалдарды жылдам еске түсіру.

3) «Білгенге — маржан»: негізгі бөлім

Ас қорыту үдерісі екі негізгі құрамнан тұрады: ас қорыту мүшелері және ас қорыту бездері. Төменде адам асқорыту жүйесінің негізгі бөліктері мен қызметтері қысқаша сипатталады.

Ауыз қуысы

Құрылымы: ерін, ұрт, тіл, жұмсақ және қатты таңдай, ауыз түбі, бөбешік. Ауыз қуысы жұтқыншаққа өтеді.

Тіл

Сілемейлі қабықпен қапталған, қан тамырлары мен жүйкелері көп, қозғалмалы бұлшықетті мүше.

  • Тағамды қозғалту.
  • Шайнауға көмектесу.
  • Дәм сезу.
  • Сөйлеуге қатысу.

Жұтқыншақ

Ұзындығы шамамен 11–13 см. Бұлшықетті мүше. Асқорыту және тыныс алу жолдары осы жерде қиылысады. Өңешке өтеді.

Өңеш

Ұзындығы шамамен 25 см болатын бұлшықетті түтік. Көкет арқылы өтіп, шамамен XI кеуде омыртқасы деңгейінде асқазанға ашылады.

Асқазан

Тағам асқазанда шамамен 3–10 сағат қорытылады. Сыйымдылығы 2–3 л. Пішіні алмұртқа немесе қапшыққа ұқсайды. Өңештен келетін кіреберіс және ұлтабарға өтетін шығаберіс саңылаулары болады.

Бұлшықет қабаты

Асқазан қабырғасында тағамды араластырып, ілгерілететін үш қабат бірыңғай салалы бұлшықет болады: бойлық, қиғаш және сақина тәрізді.

Аш ішек

Ұзындығы шамамен 5–6 м. Үш бөлікке бөлінеді: ұлтабар, аш ішек, мықын ішек. Аш және мықын ішектің сілемейлі қабығында ішек сөлін бөлетін көптеген түтік тәрізді бездер және жіңішке өсінділер — ішек бүрлері болады. Негізгі сіңірілу осы бөлімде жүреді. Қорытылмаған қалдық тоқ ішекке өтеді.

Тоқ ішек

Ұзындығы шамамен 1,5–2 м. Соқыр ішек, жиек ішек және тік ішек болып бөлінеді. Соқыр ішектің ұзындығы 8–15 см, оның құрт тәрізді өсіндісі — аппендикс болады. Тоқ ішекте бактериялар көп, пішіні П әрпіне ұқсайды. Тұйықталған бөлігі бүйен деп аталады.

Ұйқыбез

Өзегі ұлтабарға ашылады. Ұйқыбез аралас без: ас қорыту сөлін бөледі және ішкі секрециялық қызмет атқарады (секретін ұлпа сұйықтығына әрі қанға бөледі).

Бауыр

Негізгі дерек

Ағзадағы ең ірі без. Салмағы шамамен 1500 г.

Қызметі

Өт бөледі. Өт бауырда үздіксіз түзіліп, өт қабында жиналады.

Қорғаныш рөлі

Улы заттарды ұстап, залалсыздандырады. Сондықтан бауырды жиі «ағзаның зертханасы» деп атайды.

4) «Бәрін білгім келеді»: қорытындылау

Оқушыларға сандық деректер беріледі. Тапсырма — әр санның нені білдіретінін анықтау.

Мысал

10 г сандық дерек
Ас тұзының тәуліктік мөлшері.

Ой қозғау

Неліктен асқазанның қорытылу уақыты әртүрлі болады? Қандай факторлар әсер етеді?

Қолдану

Ас қорыту мүшелерінің атқаратын қызметін өмірлік мысалмен байланыстырып түсіндіріңіз.

Жинақтау

«Ас қорыту мүшелері + ас қорыту бездері» ұғымын бір сызба түрінде құрастырыңыз.

5) Бағалау және 6) Үй тапсырмасы

Бағалау сабақтағы белсенділікке, жауаптың нақтылығына және тапсырмаларды орындау сапасына сүйеніп жүргізіледі. Үй тапсырмасы мұғалімнің жоспарына сәйкес беріледі.