Оқушыларды бағалау
Сабақтың мақсаттары
Оқу нәтижелері
- Ертегінің мазмұнын түсініп, идеясын ашу және өмірмен байланыстыра білу.
- Оқу мен жазу арқылы шығармашылық дағдыларды дамыту.
- Ортақ пікір алмасу арқылы шынайылық пен адамгершілік құндылықтарын бекіту.
Нақты міндеттер
- Оқушыларды А. С. Пушкиннің «Балықшы мен балық» ертегісімен таныстыру.
- Қарама-қарсы мінездерді талдау арқылы кейіпкер бейнесін үлгі ету.
- Жақсы мен жаманды ажыратып, қанағаттың мәнін ұғындыру.
Ұйымдастыру кезеңі: психологиялық дайындық
Шаттық шеңбері
Жақсы бала — еңбекшіл,
Ер азамат болады.
Қиындықты жеңіп кіл,
Құшағы гүлге толады.
Еңбекшіл осындай,
Болайықшы, досым-ай.
Үй тапсырмасы ретінде оқушыларға «Ғажайып дос» тақырыбында қиял-ғажайып ертегі құрастыру берілді. Сабақ басында мұғалім оқушылардың назарын жаңа тақырыпқа аударады: бүгін «Ертегілер елі» қонаққа келді.
Оқушыларға сұрақ: «Алтын балық туралы ертегіні тыңдағың келе ме?»
Кіріспе оқиға: алтын балықтың тапсырмалары
Ерте кезде өте кедей балықшы бала өмір сүріпті. Ол ұстаған балығын азық етіп, еңбегімен күн көрген екен. Бірақ соңғы уақытта құрған торына бірде-бір балық түспей, қатты қиналады.
Бір күні торына алтын балық түседі. Бала қуанып, оны қуырып жегісі келгенде, алтын балық тіл қатады: егер өзін босатса, әр таң сайын сыйлық жасап тұратынын айтады. Алайда ол сыйлыққа жету үшін бала тапсырмаларды орындауы керек болады.
1-сыйлық: сандық
Таңертең есік алдында құлыптаулы сандық тұрады. Іші ақшаға толы. Бірақ ашылуы үшін сұраққа жауап керек:
«Оқу мен еңбек — егіз» дегенді қалай түсінесің?
2-сыйлық: кітап
Келесі күні мұқабасында А. С. Пушкиннің суреті бар үлкен кітап пайда болады. Тапсырма:
«Кітаптың сыртындағы суретте кім бейнеленген?»
Қорытынды ой: оқу, білім және еңбек адамды өз мұратына жеткізеді. Осыдан кейін сынып бүгінгі негізгі шығармаға өтеді: А. С. Пушкиннің «Балықшы мен балық» ертегісі.
Ертегі туралы түсінік
Ертегі — қиял мен арманға негізделген көркем шығарма. Ертегілер қара сөзбен де, өлең түрінде де айтылады және жазылады. Онда халықтың арманы, әдет-ғұрпы, мұңы мен үміті көрініс табады.
А. С. Пушкин туралы қысқаша мәлімет
Александр Сергеевич Пушкин 1799 жылы Мәскеуде ақсүйек отбасында дүниеге келген. Анасы жағынан арғы атасы Африкадан әкелінген Ибрагим (Ганнибал) болған.
Әкесі Сергей Львович әдебиетке құмар, өлең жазған. Ал ағасы Василий Львович өз дәуірінде белгілі ақын атанған. Пушкиннің үйіне көрнекті қаламгерлер жиі келіп, поэзия туралы әңгімелер айтылатын. Үйдегі бай кітапхана бала Пушкиннің дүниетанымына ерекше әсер еткен.
Пушкиннің бала күнгі жақын адамы — тәрбиешісі Арина Родионовна. Ол болашақ ақынның халық поэзиясына сүйіспеншілігін оятуға ықпал етті. Әжесі Мария Алексеевна да кішкентай Сашаға ертегі, ән, әңгімелерді әсерлі жеткізіп отырған.
Маңызды дерек
«Балықшы мен балық» ертегісі 1833 жылы жазылған. Ол «Сараң кемпір» атты орыс халық ертегісінің желісіне сүйенеді.
Аудармалар
Пушкин шығармалары әлем тілдеріне аударылған. Қазақ ақындары да оның өлеңдері мен поэмаларын тәржімалаған.
Жаңа сабақ: қызығушылықты ояту
Ой ашарды талдау
«Азға қанағат етпесең, көптен құр қаларсың» сөйлемінің мағынасын сыныппен бірге талқылау ұсынылады.
Стратегия: «Автор орындығы»
Оқушылар суретке қарап, 3 минуттық әңгіме құрастырады. Әр топтан бір оқушы «автор орындығына» отырып, мәтінін ұсынады.
- I топ: Сурет бойынша өз ойынан ертегі құрастыру.
- II топ: «Егер мен балықшы болсам…»
- III топ: «Егер мен балық болсам…»
Мағынаны тану: мәтінмен жұмыс
«Балық» тобы
Ертегінің басынан «Үй тұр емен қақпалы…» деген жерге дейін оқып, мазмұнын айтады.
Сұрақтар:
- Ертегінің басты кейіпкері кім?
- Шал қандай адам?
«Қайық» тобы
Белгіленген жерге дейін («…атқораға айдады») оқып, мазмұнын әңгімелейді.
Сұрақтар:
- Кемпірдің көсем әйел болғысы келгеніне қалай қарайсыңдар?
- Ертегідегі алтын балық қандай?
«Теңіз» тобы
«Желкесінен сүйрелеп…» деп аяқталатын бөлімді оқиды.
Сұрақтар:
- Патша болу туралы ой кемпірдің басына қалай келді деп ойлайсыңдар?
- Кемпір қандай адам? Оның осылай өзгеруіне кім кінәлі?
- Бұл ертегі өздерің құрастырған ертегілерге ұқсай ма?
Сөздік жұмысы
Мәтіндегі сөздердің мағынасын түсіндіру ұсынылады:
Сергіту сәті: «Қатесін тап»
Алтын балық туралы кіріспе оқиғамен салыстыра отырып, айырмашылықтарын табу. Нақтылау сұрағы: «Балықшы бала туралы ертегіден айырмашылығы неде?»
Салыстыру және қорытынды ой
Венн диаграммасы
Екі ертегіні салыстыру: ортақ тұстары мен айырмашылықтарын анықтау (алтын балық бейнесі, кейіпкер мінезі, берілетін ой).
Негізгі идея
Оқушыларға бағыттаушы сұрақ: «Ертегінің негізгі идеясы қандай? Автор нені меңзейді?»
Талқылау өзегі — тойымсыздықтың соңы өкінішке әкелетіні және қанағаттың адамды сақтайтыны.
Ой толғаныс: мақал-мәтел және жазба жұмысы
Мақал-мәтелдер
Кемпірдің қылықтарына байланысты мақал-мәтелдерді еске түсіріп, дәптерге жазу.
- «Мың асқанға — бір тосқан»
- «Тойымсызға тоқтау жоқ»
Стратегия: «Екі түрлі түсініктеме күнделігі»
Дәптер бетін тік сызықпен екіге бөлу ұсынылады:
- Оң жаққа: оқығанда ерекше әсер еткен үзінділерді жазу.
- Сол жаққа: сол үзінділерге қатысты өз пікірін жазу.
Жұмыс аяқталған соң жұпта және топта талқылау ұйымдастырылып, топ атынан бір оқушының жауабы тыңдалады.
Оқу әрекеті: рөлге бөліп оқу
Мәтін мәнерлеп оқылады және оқушылар рөлдерге бөлініп, кейіпкерлер сөзін дауыс ырғағымен жеткізеді.
Үй тапсырмасы, бағалау және қорытынды
Үй тапсырмасы
- Ертегіні соңына дейін оқу (168–175-беттер).
- Еркін жазу: өз ертегіңді құрастырып келу.
Бағалау
Оқушылардың оқылым, пікір айту, салыстыру, жазылым және топтық жұмысқа қатысуы бойынша бағалау жүргізіледі.
Қорытынды
Сабақ соңында оқушылар ертегінің тәрбиелік мәнін түйіндейді: қанағат, еңбек, білім және адамгершілік — өмірлік бағдар.