Өлеңді жаттау. Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
Бұл сабақта оқушылар Фариза Оңғарсынованың өмірі мен шығармашылығымен танысуын жалғастырып, ақынның «Әже» өлеңінің мазмұнын ашып түсінеді.
- Ақын шығармашылығын тану арқылы әдеби талдау дағдыларын қалыптастыру.
- Оқушының сөздік қорын молайтып, байланыстырып сөйлеуін дамыту.
- Отбасы құндылықтарын дәріптеу: анаға, әжеге құрмет, ізгілік пен мейірімділікке тәрбиелеу.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Тақпақ-жауап (сыныппен бірге):
— Әрбір адам?
Туысым, досым, жұрағат.
— Әрбір сабақ?
Үйрену, ұғу — ұлағат.
— Әрбір ісің?
Тірлік, тірек, адамдық.
— Әрбір сөзің?
Шындық, бірлік, адалдық.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Оқушылар Ф. Оңғарсынованың «Жылу» өлеңін жатқа айтады (әр қатардан 3 оқушы). Сонымен қатар үйге берілген тапсырма — әркім өз анасына арнап өлең құрастыру — 3–4 оқушының орындауымен тыңдалады.
Тәрбиелік түйін:
Дүниедегі ең қымбат жан — ана. Ананы ешқашан ренжітпеу керек. «Ананы Меккеге үш рет арқалап апарсаң да, ана алдындағы парыз өтелмейді» деген сөз осының мәнін тереңдетеді.
3) Жаңа тақырыпқа кіріспе
Ой қозғау:
«Күннің шуағы жылы болса, ананың құшағы жылы екен».
Анадан кейін сендерді күтетін, еркеліктеріңе төзетін, мейірімі мол кім? Жауап: әже.
Сөзжұмбақ сұрақтары:
- «Қуатты» сөзін басқаша қалай айтуға болады?
- Ананың құшағы қандай?
- «Асқар тау» деп кімді айтамыз?
Оқушылардың жауаптары арқылы сабақтың өзегі — «әже» ұғымы тереңдетіледі.
4) Автор туралы қысқаша мәлімет
Фариза Оңғарсынова — Гурьев (қазіргі Атырау) өңірінде дүниеге келген көрнекті ақын, Қазақстанның мемлекеттік сыйлығының иегері. Бүгінгі сабақта ақынның «Әже» өлеңі оқылады.
Қазақ отбасында әженің орны ерекше: ол — әулеттің ұйытқысы, берекесі. Тарих пен әдебиетте де Айпара әже, Домалақ ана, Зере, Айғаным сияқты қадірлі әжелердің бейнесі үлгі ретінде айтылады.
5) Оқулықпен жұмыс: өлеңді оқу және түсіну
Оқу кезеңдері (оқулық, 133-бет):
- Мұғалімнің өлеңді мәнерлеп оқуы және түсіндіруі.
- Оқушылардың іштей оқуы.
- Тізбектей оқу (әр оқушы 2 жолдан).
6) Дәптермен жұмыс: көркем сөздер және мағынасы
Сызбаны толтыру (ақын қолданған сөздер):
| Көркем сөз | Мағынасы |
|---|---|
| ашынып | ренжіп, ашуланып |
| асырып | мақтап, шаттанып |
| тосып | күтіп |
| беріп | сыйлап, ұсыну |
7) Сергіту сәті
«Ақ әже» әніне қимыл-қозғалыспен сергіту жаттығулары орындалады.
8) Шығармашылық тапсырмалар
1) Ұйқас құра:
… келеді, … береді.
…, … жақсы көреді.
2) Әңгіме жаз:
«Менің әжем» тақырыбына шағын әңгіме құрастырып жаз.
3) Ой топтастыру:
«Әже» сөзіне қатысты ассоциациялар мен сипаттарды (мейірім, ақыл, тәрбие, береке, дәстүр, қамқорлық) топтастыр.
9) Венн диаграммасы: екі өлеңді салыстыру
«Жылу»
- Ана туралы.
- 4 шумақ.
Ұқсастығы
- Екеуі де өлең түрінде берілген.
- Екеуінің де авторы — Ф. Оңғарсынова.
- Мақтаныш пен мейірім сезімі айқын.
«Әже»
- Әже туралы.
- 2 шумақ.
10) Қорытынды, бағалау және үй тапсырмасы
Қорытынды:
Оқушылар сабақ бойындағы ойларды жинақтап, ана мен әженің қадірін түсінеді. «Анаға ақ тілек» айту арқылы ізгі сөздің құндылығы бекітіледі.
Бағалау
Белсенділік, мәнерлеп оқу, талдау және шығармашылық жұмыс нәтижесі бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
- «Әже» өлеңін жаттау.
- Әже туралы қысқа өлең құрастыру.