Қазақша рефераттар

Жастарға өлеңін талдау

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Шәкәрім өлеңінің идеясын ашу, рухани-адамгершілік қағидаларымен таныстыру, өлеңді мәнерлеп оқи отырып негізгі түйінді табуға дағдыландыру.

Тәрбиелік

Өлең арқылы жаман мінезден аулақ болуға, адами сезімді қастерлеуге, сүйіспеншілік пен ішкі рухани тазалықты бағалауға үйрету.

Дамытушылық

Қоғамға қатысты өзіндік көзқарасты қалыптастыру, ойды еркін әрі нақты жеткізуге баулу, тіл байлығын дамыту, өз бетімен ізденіп ой қорытуды машықтандыру.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сыныптың дайындығын тексеру, сабақ мақсатын қысқаша айқындау.

II. Үй тапсырмасын сұрау

  1. Абайдың қарасөзін мәнерлеп оқу.
  2. «Күн көзін ашу» ойыны: мақал-мәтелдердің мазмұнын түсіндіру.

III. Өткен тақырыпты қорыту

Сахналық көрініс: ортада Абай — болашаққа өсиет жазып отыр.

«Жақсылық пен жамандықты, әділдік пен қиянатты білгіңіз келсе, Абайды оқыңыз.»
1-оқушы
«Адамгершілік пен арлылықты, махаббат пен зұлымдықты білгіңіз келсе, Абайды оқыңыз.»
2-оқушы
«Өлім мен өмірді, адам жанының қалтарыстары мен сырларын білгіңіз келсе, Абайды оқыңыз.»
3-оқушы
«Өсекшілдік пен өтірік, еріншектік пен әртүрлі арамдықтардан құтылғыңыз келсе, Абайды оқыңыз.»
4-оқушы

IV. Жаңа сабақ

Мұғалім сөзі:
«Адамдық борыш — ар үшін,
Барша адамзат — қан үшін.
Серт берген еңбек етем деп,
Алдағы атар таң үшін…»

Осы ойлармен бүгінгі сабағымыз Ш. Құдайбердіұлының «Жастарға» өлеңіне арналады.

1) Өмірі мен шығармашылығы

Ш. Құдайбердіұлының өмір жолы мен шығармашылық мұрасы таныстырылады.

2) «Жастарға» өлеңін талдау

Өлеңнің тақырыбы, идеясы мен көркемдік ерекшеліктері жүйелі талданады.

Өлең туралы негізгі мәлімет

Автор

Ш. Құдайбердіұлы

Тақырып

«Жастарға» — ағартушылық нысананы жария еткен өлең

Жанр

Поэзия (өлең)

Идея

Абай көрсеткен «адам болу», «азамат болу» жолын ұстану. Шәкәрім Абайды білімді ойшыл ақын, парасатты әрі әділ тұлға деп танып, оны өзіне үлгі етеді. Жастарды адалдықты сүюге, арамдық пен қулықтан қашуға, үлкеннің ақылын тыңдауға шақырады.

Құрылымы

  • 14 шумақ
  • 56 тармақ
  • 3 бунақ
  • 11–12 буын

Көркемдік тәсілдер

Теңеу

Затты немесе құбылысты басқа бір нәрсемен салыстырып айту. Мысал: «Күнде күйлей бермелік» (уақытты босқа өткізбеу).

Эпитет

Зат пен құбылысты бейнелеу үшін қолданылатын айқындауыш сөздер. Мысалдар: «арам айла», «өшпес өмір».

Негізгі түйін, тәрбиелік мән

Өлең зұлымдық пен жамандықтан, әділетсіздік пен қиянаттан аулақ болуға үндейді. Халық мүддесін қорғай білу — болашақ ұрпаққа қалатын үлкен тәрбие екені айқындалады.

V. Жаңа тақырыпты бекіту

Сұрақ-жауап жұмысы «қоржындағы асықтар» арқылы ұйымдастырылады: әр асық нөмірленген, сол нөмірге сай сұраққа жауап беріледі.

Талқылау сұрақтары

  1. Ақын жастарды адам мінезіндегі қандай кемшіліктерден аулақ болуға шақырады?
  2. Өлең соңында ақын қандай қорытындыға келеді?

Жатқа оқу тапсырмалары (Абай)

  1. «Болыс болдым, мінеки»
  2. «Күлембайға»
  3. «Әсемпаз болма әрнеге»

Салыстыру және тыңдалым

Абайға жүгінудің себебін негіздеу: Шәкәрім мен Абай ұстанған бағыттың ұқсастығы мен айырмашылығын Венн диаграммасы арқылы салыстыру.

Шәкәрім — Абайдың сазгерлік ән дәстүрін жалғастырып, дамытқан тұлға. Екі ақынның әуезді әндерін тыңдау арқылы рухани сабақтастықты сезіну.

Оқушылармен пікірлесу: «Қазіргі жастар кімдерді үлгі тұтады?» (заманауи үлгі тұлғалардың суреттері/мысалдары арқылы).

VI. Үй тапсырмасы

  1. Өлеңді мәнерлеп оқу.
  2. «Біреуге ор қазба — өзің түсерсің» тақырыбына шығарма жазу.

Бағалау

Сабақ барысында белсенділік танытқан оқушылардың білімі мен жұмысы қалыптастырушы бағалау арқылы қорытындыланады.