Қазақша рефераттар

Адай күйі Күйді талдау

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сынып
6-сынып
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ
Тақырып
«Құрманғазы жайлы бір толғау»

Мақсаты мен міндеттері

Сабақтың мақсаты

Күй атасы Құрманғазының күйлерін тыңдата отырып, терең мағлұмат беру және өнер адамына деген құрмет сезімін қалыптастыру.

Білімділік

Оқушыларды күйші Құрманғазы Сағырбайұлының өмір жолымен және күйшілік шығармашылығымен таныстыру.

Дамытушылық

Күй өнеріне баули отырып, ой-өрісін дамыту және күй жанрына қызығушылығын арттыру.

Тәрбиелілік

Құрманғазының музыка өнеріндегі орнын таныту және күйлері арқылы ұлттық әдет-ғұрып пен салт-дәстүрді қадірлеуге тәрбиелеу.

Қолданылатын әдістер мен құралдар

Әдіс-тәсілдер

  • Түсіндіру
  • Психологиялық тренинг
  • Күй тыңдату және күй тарту
  • Топтастыру әдісі
  • Деңгейлік тапсырмалар

Техникалық және көрнекілік құралдары

  • Домбыра және өзге аспаптар
  • 6-сыныпқа арналған музыка оқулығы
  • Нота дәптері
  • Құрманғазы портреті (суреттер)
  • Электронды тақта
  • Аудио-видео жазбалар

Пәнаралық байланыс

Әдебиет, тарих.

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру және психологиялық тренинг

  • Әрбір адам — досым, сыныптасым.
  • Әрбір сабақ — үйрену, оқу, іздену.
  • Әрбір ісің — тірлік, тірек, адамдық.
  • Әрбір сөзің — шындық, бірлік, адалдық.

2) Жаңа сабаққа кіріспе

Тыңдату

Құрманғазы — «Адай» күйі

Ән

Өмірбек Байділдаев — «Туған ел»

Нота сауаттылығы

«Туған ел» әні арқылы жұмыс.

Бүгінгі тақырыбымыз — «Құрманғазы жайлы бір толғау». Интерактивті тақта арқылы күйші өмірі мен шығармашылығына шолу жасаймыз.

Тұлға

Құрманғазы Сағырбайұлы (1818–1889)

Құрманғазы Сағырбайұлы қазіргі Батыс Қазақстан өңірінде, Жәнібек (Жаңақала) ауданына қарасты Жиделі елді мекенінде дүниеге келген. Оны күй өнеріне баулыған ұстазы — Ұзақ күйші.

Құрманғазы жастайынан домбыра шертіп, ел ықыласына бөленді. Оның шығармашылық тұрғыдан қалыптасуына Бөкей ордасындағы Байжұма, Баламайсан, Байбақты, Соқыр Есжан сияқты дәулескер күйшілердің ықпалы зор болды. Солардан тәлім алған Құрманғазы қазақ халқының ұлы сазгері дәрежесіне көтерілді.

Күйлерінің идеялық өзегі

  • Қазақ қоғамындағы әлеуметтік шындық пен тарихи тағдыр
  • Азаттық рухы, әділетсіздікке қарсылық
  • Халық мүддесі мен қоғамдық қайшылықтардың көрінісі
  • Жеке тұлға еркіндігі мен ішкі психологиялық күй

Күйші шығармашылығындағы негізгі мәселе — халықтың азаттығы мен адам бостандығы. Ол XIX ғасырдың 1830-жылдарындағы Исатай Тайманұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілісіне ерекше мән берген. Осы тақырыпқа арналған алғашқы туындыларының бірі — «Кішкентай» күйі.

Кейінгі «Ақбай», «Ақсақ киік», «Түрмеден қашқан», «Адай» күйлерінде халықтың азаттықты көксеген арманы, қоғамдық мүдделер қақтығысы және әділетсіздікке қарсылық терең сезіледі.

Құрманғазы туындыларында қоғам мен адамның арақатынасындағы айрықша әлеуметтік-психологиялық жағдайлар да көрініс табады. «Аман бол, шешем, аман бол», «Қайран шешем», «Ертең кетем», «Бұқтым-бұқтым» күйлерінде адам дауысына тән ырғақ айқын байқалады.

Сонымен бірге, ойнақы әрі мерекелік көңіл күйді би ырғағымен жеткізетін күйлері де бар: «Балбырауын», «Әсем».

3) Тыңдату және талдау

  • «Адай» күйін тыңдау
  • Күйдің сипатын (характерін) ашу
  • Музыкалық талдау жасау

4) Ән айту

  • «Туған ел» әнін тыңдау
  • Ө. Байділдаев — «Туған ел» әнін үйрену

5) Дауыс және сергіту

  • До-мажор гаммасы
  • Сергіту жаттығуы (санамақ)

Сергітуге арналған санамақ

1, 2, 3 — өнерлі бала біз,
4, 5, 6 — жалқаулық артта қалды.
7, 8 — еңбек пен білім егіз,
9, 10 — тапсырманы орындаған жөн.

Бекіту және қорытынды

Деңгейлік тапсырмалар

  1. Топтастыру әдісі: «Құрманғазы кім?» — композитор, күйші, төкпе күйдің шебері, орындаушы.
  2. «Туған ел» әніне талдау жасау.
  3. Әннің бастамасын фланелеграфқа түсіру.

Үй тапсырмасы және бағалау

  • Үйге тапсырма: Құрманғазы Сағырбайұлының шығармашылығын RAFT әдісімен дайындау.
  • Бағалау: топ басшылары бағалау парақтарын тапсырады.

Қорытынды ой

Құрманғазы күйлері — ұлттық тарихтың әуен тілінде өрілген көркем шежіресі. Бұл сабақта оқушылар күйдің мазмұнын тыңдап-түсіну арқылы азаттық рухын, адамдық құндылықтарды және ұлттық мәдениеттің терең мағынасын танып, өнер иесіне құрметпен қарауға үйренеді.