Физика пәні - табиғатты, табиғат құрылыстар мен заңдарын пайдалануды зерттейтін ғылым
Киіз үй физикасы
Табиғаттағы тіршілік атаулының өсіп-өнуі мен даму көзі — оның тамыры. Ал адам баласының даму көзі — тілі, діні, салт-дәстүрі. Біз ғылым мен білімге ұзақ уақыт бойы көбіне еуропалық көзқараспен ғана қарап келгенімізді әрдайым аңғара бермейміз. Әсіресе отаршылдық саясаттың салдарынан: дінімізбен күресіп — дінсіз, тектілерімізбен күресіп — тексіз, ұлтжандыларымызбен күресіп — ұлтсыз, білімділерімізбен күресіп — білексіз, салт-дәстүрімізбен күресіп — санатсыз болып қала жаздаған елміз.
Сондықтан бұдан былай ғылымның қай саласында болмасын осы олқылықтардың орнын толтыруға атсалысқан жөн. Ғасырлар бойы қалыптасқан тілімізді, дінімізді, тәлім-тәрбиемізді, ұлттық салт-дәстүрімізді үйреніп, бойымызға сіңіріп, күнделікті өмірімізде қолдану — маңызды міндет.
Неге киіз үйді физика тұрғысынан қарастыру керек?
Туған халқымыздың тарихи даму барысында атам заманнан бері өмірмен бірге жасасып, біте қайнасып, айшықты бояуын солғындатпай, ұрпақтан-ұрпаққа мирас болып келе жатқан бай қазыналардың бірі — киіз үй. Осы мәтіннің мақсаты — киіз үй құрылысының физикасын тану арқылы халқымыздың даналығын ашу, оның қыр-сырын ғылыми тұрғыдан пайымдап, дәлелдеуге ұмтылу.
Негізгі ұстаным
Физика — табиғатты, оның құрылымы мен заңдарын және сол заңдарды қолдану жолдарын зерттейтін ғылым.
Киіз үй арқылы байқалатыны
Қазақ халқының аспан әлеміне көзқарасы, есептеу жүйесі, табиғат заңдылықтарын білуі және олармен тұрмыста санаса білуі.
Тәжірибелік мәні
Экономикалық икемділік, мәдениет пен өнердегі талғам, жалпы өмір тәжірибесіндегі іске бейімділік.
Киіз үйдің тарихи және мәдени рөлі
Тарихымыз бен мәдениетімізді зерделей қарасақ, киіз үйдің атқарған рөлі орасан екенін көреміз. Киіз үй — тек баспана емес. Ол сәулет, құрылыс, сурет, қолөнер сияқты бірнеше өнердің тоғысқан ғажайып туындысы.
Құрылыстық ерекшелігі
- Ағаш, киіз, ши сияқты табиғи материалдарға негізделген көшпелі (жылжымалы) құрылыс түрі.
- Соңғы 7–8 ғасыр бойы елеулі өзгеріссіз сақталып, қазақ тұрмысына ең қолайлы баспана ретінде қалыптасты.
- Әлемдегі ең тез құрастырылып, ең тез жиналатын үйлердің бірі.
- Бірде-бір шеге қолданбай-ақ құрастырылатын құрылым ретінде танылған.
Физикамен ұштасатын қасиеттері
- Кез келген ауа райында пайдалануға қолайлы.
- Ішке жарық жақсы түседі.
- Ауа алмасуы талапқа сай ұйымдасқан.
- Жел мен дауылға шайқалмайтын берік құрылым.
- Төбесі жадағай емес, күмбез пішінді болып келеді.
Бұл ерекшеліктердің себептерін киіз үй құрылымын ғылыми тұрғыдан қарастыру арқылы түсіндіруге болады.
Киіз үйдің негізгі бөліктері
Киіз үй өлшемдері мен құрылысы жүйелі түрде ұйымдастырылған. Негізінен, киіз үй үш негізгі бөліктен тұрады:
1-бөлік
Үйдің сүйектері
Ағаштан жасалатын негізгі құрылымдық бөлшектер.
2-бөлік
Киіздері
Киіз жабындары (ши де осы құрамға кіреді).
3-бөлік
Бау-шулаулары
Баулар, басқұрлар және әртүрлі бекітуге арналған арқандар.
Экологиялық тазалық қағидасы
Киіз үй бөлшектерін дайындауда экологиялық таза, табиғи материалдар қолданылған. Яғни денсаулыққа зиян келтіретін синтетикалық қоспалар пайдаланылмайды.