Кенге жатпайтын пайдалы қазбалардың қоры біздің елімізде баршылық

Сабақ тақырыбы: Пайдалы қазбалардың түрлері

Бұл сабақ пайдалы қазбалардың негізгі түрлерін, олардың өндірісте қолданылуын және табиғи ресурстарды ұқыпты пайдаланудың маңызын түсіндіруге бағытталған. Оқыту барысында оқушылар мәтінді түсініп оқуға, өз ойларын жүйелі жеткізуге және сын тұрғысынан талдауға үйренеді.

Сабақ түрі

Ауызша сабақ (1)

Әдіс-тәсілдер

Ізденушілік, сұрақ-жауап, талдау–жинақтау, проблемалық оқыту

Пәнаралық байланыс

География, физика, химия

Көрнекіліктер

Суреттер, кестелер

Сабақтың мақсаттары

Білімдік

Пайдалы қазбалардың түрлерін меңгерту.
Өндірістегі қолданылу аясын түсіндіру.
Экономикалық және экологиялық сауаттылық қалыптастыру.

Дамытушылық

Мәтінді түсініп оқуға дағдыландыру.
Өз бетінше қорытынды жасап, жүйелі сөйлеуге машықтандыру.
Сын тұрғысынан және қисынды ойлау білігін дамыту.

Тәрбиелік

Қоршаған ортаны зерделеуге бағытталған әрекет қалыптастыру.
Табиғи байлықтарды қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сыныптың дайындығын тексеру, сабақтың мақсаты мен күтілетін нәтижелерін қысқаша нақтылау.

II. Үй тапсырмасын тексеру

1) Тақырыптық сөздік қор (ТСҚ) — 5 минут.

Норматив: сөз санына қарай 63% деңгейіне жету. (Мысал: 37 сөз — кіру рұқсаты ретінде.)

III. Үй тапсырмасын бекіту

Сызбаны толтыру арқылы негізгі ұғымдарды жүйелеу және өткен материалды нақтылау.

IV. Жаңа сабақ

Тірек сөздер

Мұғалім тақырып бойынша 7 кілт сөзді таңдайды. Оқушыларға жаттауға 30 секунд уақыт беріледі.

түрлері
тас көмір
мұнай
газ
темір
тұз
фосфорит

Жатқа жазу және тексеру

1 Тақта жабылғаннан кейін оқушылар тірек сөздерді дәптерге 30 секунд ішінде жазып шығады.
2 Егер оқушылардың 63%-ы 7 сөздің 6–7-еуін дұрыс жазса, тапсырма орындалды деп есептеледі.
3 Тексеру кезінде тақта қайта ашылып, оқушылар қалып қойған сөздерін толықтырады.

Мәтінді өз бетінше оқу

Оқушылар мәтінді іштей оқып, тірек сөздердің мағынасын ашуға дайындалады. Оқу барысында әрбір детальға назар аудару қажет, себебі мұғалім кейін сын тұрғысынан сұрақтар қояды.

Оқу уақыты

1 бет — 3 минут

Оқу уақыты

2 бет — 6 минут

Тірек сөздердің мағынасын ашу

Оқушылар тірек сөздерге сүйене отырып, мәтінді мазмұндайды. Мұғалім барлық оқушыдан сұрап, нәтижені бақылау матрицасына енгізеді.

V. Жаңа сабақты бекіту: сын тұрғысынан сұрақтар

Мұғалім сұрақ қояды да, жауап нұсқаларын әдейі ұсынады: үш қате және бір дұрыс. Жауап беруге 3 секунд беріледі.

1) Пайдалы қазбалардың түрлері өте көп. (жауабы бар)

Дұрыс: Иә.

2) Пайдалы қазбалар қолданылуына қарай негізгі 4 топқа бөлінеді. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Пайдалы қазбалар қолданылуына қарай негізгі 3 топқа бөлінеді.

3) Жанғыш пайдалы қазбаларға темір, мыс, қорғасын жатады. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Жанғыш пайдалы қазбаларға тас көмір, мұнай, газ жатады.

4) Тас көмір — өте аз өндірілетін пайдалы қазба. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Тас көмір — ең көп өндірілетін пайдалы қазбалардың бірі.

5) Тас көмір тек отын ретінде ғана пайдаланылмайды, одан көптеген заттар алынады. (жауабы бар)

Дұрыс: Иә.

6) Біздің елімізде тас көмір қоры өте аз. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Қазақстанда тас көмір қоры өте мол.

7) Қарағанды мен Екібастұзда көмір шахталық әдіспен өндіріледі. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Қарағанды мен Екібастұзда көмір көбіне ашық әдіспен өндіріліп, өзіндік құны төмен болады.

8) Мұнай — қызуы аз отын. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Мұнай — өте қызулы отын.

9) Мұнай күл қалдырмай түгел жанып кетеді. (жауабы бар)

Дұрыс: Иә.

10) Көмірді айыру арқылы бензин, керосин, машина майы алынады. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Бұл өнімдер мұнайды айыру арқылы алынады.

11) Каспий маңы ойпаты мен Маңғыстауда тас көмірдің аса бай кен орындары бар. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Бұл өңірлерде мұнай мен газ кен орындары аса бай.

12) Кенді пайдалы қазбаларға құрамында мұнай кездесетін тау жыныстары жатады. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Кенді пайдалы қазбалар — құрамында металл кездесетін тау жыныстары.

13) Кенді пайдалы қазбаларды өңдеу арқылы темір, мыс, қорғасын, алюминий сияқты металдар алынады. (жауабы бар)

Дұрыс: Иә.

14) Кенді пайдалы қазбалар, әсіресе, Батыс Қазақстанда көп шоғырланған. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Кенді пайдалы қазбалар Орталық Қазақстанда көбірек шоғырланған.

15) Жезқазған және Қоңырат темір кен орындары әлемге әйгілі. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Жезқазған және Қоңырат — әлемге әйгілі мыс кен орындары.

16) Кенді пайдалы қазбалар қышқыл алуға, тыңайтқыш өндіруге, құрылысқа пайдаланылады. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Бұл бағыттарда көбіне кенге жатпайтын пайдалы қазбалар пайдаланылады.

17) Кенге жатпайтын пайдалы қазбаларға тұз, фосфорит, әктас, мәрмәр, гранит, құм, саз т.б. жатады. (жауабы бар)

Дұрыс: Иә.

18) Кенге жатпайтын пайдалы қазбалардың қоры елімізде өте аз. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Кенге жатпайтын пайдалы қазбалардың қоры Қазақстанда жеткілікті.

19) Қаратаудағы гранит кен орны қоры жөнінен дүние жүзінде алдыңғы қатарда. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Қаратаудағы фосфорит кен орны қоры жөнінен әлемде алдыңғы қатарда.

20) Фосфоритті ұнтақтап, әктас алынады. (түзетілген жауап)

Дұрыс: Жоқ. Фосфоритті ұнтақтап, фосфорит ұны (тыңайтқыш) өндіріледі.

VI. Қорытынды: кестені толтыру

Оқушылар пайдалы қазбаларды қолданылуына қарай үш топқа бөліп, мысалдармен толықтырады.

Кенді пайдалы қазбалар

Мысалдар: темір, мыс, қорғасын, алюминий (металл құрамды).