Сөздік
Негізгі ұғымдар: төлемдер, табыстар және қолдау түрлері
Төменде салық және қаржы саласында жиі қолданылатын ұғымдар қысқа әрі түсінікті түрде жүйеленді. Мақсат — негізгі терминдердің мағынасын нақтылап, олардың айырмашылығын айқын көрсету.
Қайырымдылық, ізгілік және демеушілік көмектер
Қайырымдылық көмек
Жеке тұлғаларға әлеуметтік қолдау көрсету үшін, сондай-ақ коммерциялық емес ұйымдарға және әлеуметтік салада қызмет ететін ұйымдарға олардың жарғылық қызметін қолдау мақсатында өтеусіз негізде берілетін мүлік.
Ізгілік (гуманитарлық) көмек
Халықтың өмірі мен тұрмыс жағдайларын жақсарту, сондай-ақ әскери, экологиялық, техногендік және табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу және оларды жою үшін шет елдерден және халықаралық ұйымдардан жіберілетін, Қазақстан Республикасына өтеусіз берілетін мүлік.
- Азық-түлік, халық тұтынатын тауарлар
- Техника, құрал-жабдықтар, жабдықтар
- Медициналық құралдар мен дәрі-дәрмектер
Демеушілік көмек
Көмек көрсететін тұлға туралы ақпаратты тарату мақсатында өтеусіз негізде берілетін қолдау.
Жеке тұлғаларға
Жарыстарға, конкурстарға, көрмелерге және байқауларға қатысуға; шығармашылық, ғылыми, ғылыми-техникалық және өнертапқыштық қызметті дамытуға; білім мен спорт шеберлігі деңгейін арттыруға арналған қаржылық қолдау.
Коммерциялық емес ұйымдарға
Олардың жарғылық мақсаттарын іске асыру үшін берілетін мүлік.
Табыстар мен төлемдер: негізгі анықтамалар
Сыйақы (процент)
Мыналар бойынша сыйақы түріндегі төлемдер немесе алынған (берілген) мүлік:
- Кредиттер бойынша
- Қаржы лизингі бойынша (ҚР заңнамасына сәйкес)
- Салымдар (депозиттер) бойынша
- Жинақтаушы сақтандыру шарттары бойынша
- Борыштық бағалы қағаздар бойынша (дисконт немесе купон)
Ұтыстар
Салық төлеуші алатын ақшалай немесе заттай түрде кез келген ұтыстар, соның ішінде:
- Конкурстар, жарыстар (олимпиадалар), фестивальдер
- Лотереялар
- Салымдар және борыштық бағалы қағаздар бойынша ойындарды қоса алғанда, ұтыс ойындары
Грант
Белгілі бір мақсаттарға (міндеттерге) жету үшін өтеусіз негізде берілетін мүлік. Гранттарды мемлекеттер, олардың үкіметтері, халықаралық және мемлекеттік ұйымдар, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Үкіметі айқындайтын тізбеге енгізілген шетелдік үкіметтік емес қоғамдық ұйымдар мен қорлар ұсына алады.
Берілетін тараптар: Қазақстан Республикасына, Қазақстан Республикасының Үкіметіне, заңды тұлғаларға, жеке адамдарға (сондай-ақ шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардан).
Дивидендтер
Акциялар бойынша төленуге тиіс табыс, сондай-ақ пайлық инвестициялық қор пайлары бойынша төленуге тиіс табыс. Сонымен бірге заңды тұлғаның өз құрылтайшылары мен қатысушылары арасында бөлетін таза табысының бір бөлігі.
Заңды тұлғаны тарату кезінде немесе қатысу үлесін алып қойған кезде төленетін табыстарда жарғылық капиталға салым ретінде енгізілген мүлік ескерілмейді.
Бағалы қағаздар және туынды құралдар
Борыштық бағалы қағаздар
Заем қатынастарын куәландыратын қаржы құралдары. Оларға мемлекеттік бағалы қағаздар, облигациялар және ҚР заңдарына сәйкес борыштық бағалы қағаздар деп танылған өзге де бағалы қағаздар жатады.
Дисконт
Борыштық бағалы қағаздың номиналдық құны мен оның бастапқы орналастыру құнының (купон есепке алынбайды) немесе сатып алу құнының (купон есепке алынбайды) арасындағы айырма.
Купон
Эмитенттің шығарылым шарттарына сәйкес борыштық бағалы қағаздың номиналдық құнынан тыс төленетін (немесе төленуге тиіс) сома.
Туынды бағалы қағаздар
Бағалы қағаздардың активтеріне қатысты құқықты куәландыратын бағалы қағаздар. Оларға опциондар, варранттар, своптар, форвардтар, фьючерстер, депозитарийлік қолхаттар және ҚР заңдарына сәйкес өзге де бағалы қағаздар жатады.
Құқықтар, қызметтер және операциялар
Роялти
Төмендегілерді пайдаланғаны немесе пайдалану құқығы үшін төленетін төлем:
- Пайдалы қазбаларды өндіру және техногендік құралымдарды қайта өңдеу процесінде жер пайдалану құқығы
- Авторлық құқықтар, бағдарламалық қамтамасыз ету, патенттер, сызбалар/модельдер, тауар белгілері және ұқсас құқықтар
- Өнеркәсіптік, сауда немесе ғылыми-зерттеу жабдықтары
- Ноу-хау
- Кино/бейнефильмдер, дыбыс жазу және өзге жазбалар
Инжиниринг қызметтері
Инженерлік-консультациялық қызметтер көрсету, зерттеу жүргізу, жобалардың техника-экономикалық негіздемелерін әзірлеу, өндірісті ұйымдастыру және басқару, сондай-ақ өнімді сату саласында ұсынымдар дайындау.
Өткізу
Сату, айырбастау немесе өтеусіз беру мақсатында тауарларды тиеп жіберу, жұмыстарды орындау және қызметтер көрсету, сондай-ақ кепілдегі тауарларды кепіл ұстаушыға беру.
Бағамдық айырма
Шетелдік валютамен жасалатын операциялар бойынша туындайтын оң немесе теріс айырма.
Ақпаратты өңдеу жөніндегі қызметтер
Ақпараттық массивтерді жинау және қорыту, жүйеге келтіру, өңдеу және өңдеу нәтижелерін пайдаланушының иеленуіне беру бойынша көрсетілетін қызметтер.
Тұлғалар және ұйымдық ұғымдар
Тұлға
Жеке тұлға — Қазақстан Республикасының азаматы, шет мемлекеттің азаматы немесе азаматтығы жоқ адам.
Заңды тұлға — Қазақстан Республикасының немесе шет мемлекеттің заңдарына сәйкес құрылған ұйым (оның ішінде шетелдік заңды тұлға: компания, ұйым немесе өзге корпорациялық құрылым).
Жеке кәсіпкер
Заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын резидент немесе резидент емес жеке тұлға.
Қызметкер
Жұмыс берушімен еңбек қатынастарында тұратын және жеке еңбек немесе ұжымдық шарт бойынша тікелей жұмыс атқаратын жеке адам. Сондай-ақ (мемлекеттік қызметшілерді қоспағанда) акционерлік қоғам директорлар кеңесінің мүшесі.
Құрылымдық бөлімше
Заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшесі: филиал немесе өкілдік.
Қатысу үлесі
Жеке және заңды тұлғалардың бірлесіп құрған ұйымдардағы мүліктік қатысу үлесі (акционерлік қоғамдарды және инвестициялық пай қорларын қоспағанда), оның ішінде консорциумдардағы қатысу үлесі.
Салық салу: есеп, міндеттеме және бақылау
Есептеу әдісі
Табыстар мен шығыстарды төлеу уақытына қарамастан, жұмыстарды орындау, қызметтер көрсету, тауарларды өткізу және мүлікті кіріске алу мақсатымен тиеп жіберу сәтінен бастап есепке алу әдісі.
Салықтар
Мемлекет біржақты тәртіппен заң жүзінде белгілейтін, бюджетке төленетін, белгілі бір мөлшерде жүргізілетін қайтарымсыз және өтеусіз сипаттағы міндетті ақшалай төлемдер.
Басқа да міндетті төлемдер
Бюджетке белгілі бір мөлшерде жүргізілетін міндетті ақшалай аударымдар: алымдар, баждар, төлемақылар және төлемдер.
Салық төлеуші және салық агенті
Салық төлеуші — салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеуші тұлға.
Салық агенті — төлем көзінен ұсталатын салықтарды есептеу, ұстау және аудару міндеті жүктелген жеке кәсіпкер, жеке нотариус, адвокат, заңды тұлға, сондай-ақ Қазақстан Республикасында тұрақты мекеме, филиал немесе өкілдік арқылы қызметін жүзеге асыратын резидент емес заңды тұлға.
Бересі және салық берешегі
Бересі — есептелген және мерзімінде төленбеген салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер сомалары.
Салық берешегі — бересі сомасы, сондай-ақ төленбеген өсімпұлдар мен айыппұлдар сомалары.
Салық режимі және арнаулы салық режимі
Салық режимі — салық төлеуші салық міндеттемелерін есептеу кезінде қолданатын салық заңнамасы нормаларының жиынтығы.
Арнаулы салық режимі — салық төлеушілердің жекелеген санаттары үшін белгіленетін, жекелеген салық түрлерін есептеу мен төлеудің және жер учаскелерін пайдаланғаны үшін ақы төлеудің, сондай-ақ есептілікті тапсырудың оңайлатылған тәртібін көздейтін бюджетпен есеп айырысудың ерекше тәртібі.
Уәкілетті органдар
Уәкілетті мемлекеттік орган — мемлекет алдындағы салық міндеттемелерінің орындалуына салықтық бақылауды қамтамасыз ететін Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы.
Уәкілетті органдар — бюджетке төленетін міндетті төлемдерді есептеу мен жинақтауды жүзеге асыруға Қазақстан Республикасының Үкіметі уәкілеттік берген мемлекеттік органдар (салық органдарын қоспағанда).
Салалық және техникалық ұғымдар
Жер қойнауын пайдаланушылар
Қазақстан Республикасының аумағында жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды (мұнай операцияларын қоса алғанда) Қазақстан Республикасының заң актілеріне сәйкес жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар.
Сыртқы тауар номенклатурасы
Тауарларды сипаттау және кодтарын белгілеудің үйлестірілген жүйесіне негізделген тауар сыныптамасы кодтарының жүйесі.
Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ)
Электрондық цифрлық қолтаңба құралдарымен жасалатын және электрондық құжаттың дұрыстығын, оның салық төлеушіге тиесілігін және мазмұнының өзгермейтінін растайтын электрондық цифрлық нышандардың реттілігі.