Отырықшы құстар
Тәрбие сағаты: «Құстарға қамқорлық»
Құстар әлемі – құпияға толы, табиғаттың сәні мен әуені. Қалықтап ұшқан қанатты достарымыздың әсем үні көңілді тербеп, адамды жақсылыққа жетелейді. Бұл тәрбие сағаты оқушылардың табиғатқа жанашыр көзқарасын қалыптастырып, құстарды қорғау мен аялаудың маңызын терең түсіндіруге бағытталған.
Сабақтың мақсаты
- Оқушылардың құстар әлемі туралы түсінігін кеңейту, ой-өрісін дамыту.
- Қанатты достарға қамқор болуға, оларды аялап баптауға баулу.
- Шығармашылық қабілеттерін ашу, жақсылық жасай білу дағдыларын қалыптастыру.
- Өз ойын еркін, жүйелі жеткізе білу мәдениетін дамыту.
- Табиғатты қорғау, елін-жерін сүю, мейірімділік пен ізгілікке тәрбиелеу; экологиялық тәрбие беру.
Көрнекіліктер мен ресурстар
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Қонақтарды қарсы алу.
- Психологиялық дайындық.
- «Құстар әлемі» тақырыбына кіріспе әңгіме.
II. «Құстар мерекесінің» ашылуы
Би
«Сағым дала»
Орындайтындар: Донова А., Жетпісбаева Ш.
Ән
«Көкек»
Домбырамен орындаушы: Елшинбекова Р.
III. Үй тапсырмасын тексеру
«Көгершін» және «Қарлығаш» топтары өздері дайындаған бүктемелерін таныстырып, құстар туралы мәлімет береді.
Жыл құстары
Күзде күн суытып, жәндіктер азайғандықтан құстардың қорегі кемиді. Осыған байланысты кейбір құстар жылы жаққа ұшып кетеді. Мұндай құстарды жыл құстары деп атаймыз.
Отырықшы (қыстап қалатын) құстар
Құстардың бір бөлігі күзде ұшып кетпей, өз мекенінде қыстап қалады. Олар отырықшы құстар деп аталады. Бұл құстар суыққа төзімді, қандай аяз болса да қорегін табуға бейім келеді.
Оқушылардың хабарламалары
1-оқушы: 1927 жылдың көктемінде жас натуралистердің К.А. Тимирязев атындағы орталық биостанциясында балаларға арналған тұңғыш «Құстар күні» мерекесі өткізілді. Бұл мерекеге алдын ала дайындалып, құстарға ұялар жасалды, плакаттар мен ұрандар жазылды, қабырға газеттері шығарылды, құстардың маскалары дайындалды. Құстар табиғатқа да, адам өміріне де үлкен мән береді: әсем сайрауы, сымбатты келбеті арқылы орманды, саябақты, даланы көріктендіріп, адамдарға эстетикалық ләззат сыйлайды.
2-оқушы: Адам құстарды спортқа және түрлі мақсатқа үйретіп, баптайды. Құстардың көпшілігі пайдалы, сондықтан олардың бәрін қорғау керек. Саябақтарда, бау-бақшада, егістікте құстарға қолайлы жағдай жасап, қыста жем шашып, жазда ұя салатын үйшіктер ілу — табиғатты көркейтіп, құстарды аялаудың маңызды шарты. Құстардың ұясын бұзудан, жұмыртқасын жарудан аулақ болайық.
IV. Ой-қозғау
А) Құстарға қарап ауа райын болжау
Қазақ халқында құстардың ұшып-қонуына қарап ауа райын болжау дәстүрі бар. Білгенімізбен бөлісейік:
- Қарлығаш жоғары ұшса, күн жылы болады; төмен ұшса, суық болады.
- Көктемде қаздар қайтқанда жоғары ұшса, су тасқыны болады.
- Жаңбыр жауар алдында қарғалар у-шу болады.
- Құстар көңілдене сайраса, күн ашық болады.
- Тауық жауыннан тығылса, жаңбыр ұзақ жауады.
- Тырналар биіктеп ұшса, ауа райы өзгереді.
- Құс жүнін үрпитсе, жаңбыр жауады немесе ауа райы өзгереді.
- Шымшық ұя салса, қыс қатты болады.
- Сары шымшық ысқырса, күз келгені байқалады.
- Жыл құстары көптеп келсе, көктем ерте келеді.
- Көкек қатты әрі жиі шақырса, күн жылынады.
- Сауысқан шақылдаса, қонақ келеді.
- Ерте көктемде қарға суға шомылса, күн жылынады.
- Қарға қарқылдаса, қар жауады.
Ә) Жұмбақтар
Су бетін сызып, Аққұман барады жүзіп.
Жауабы: Аққу
Имек тұмсық алғыр құс.
Жауабы: Бүркіт
Сақталар терген олжасы, алқымында дорбасы.
Жауабы: Қазан
Қарама-қарсы түріне, құлақ түр тек үніне.
Жауабы: Қарға
Тұмсығы қашау, кәсібі – ұя жасау. Ағашты қорғап, зиянкесті асау.
Жауабы: Тоқылдақ
Күндіз тіпті ұшпайды, түнде тышқан ұстайды. Көзі шамға ұқсайды.
Жауабы: Жарқанат
Сайрайды бір талмайды, әнші құс бұл таңдаулы.
Жауабы: Бұлбұл
Шарлап келіп даланы, үйіне үй салады.
Жауабы: Қарлығаш
Ескерту: Жарқанат құс емес, сүтқоректі жануар. Дегенмен жұмбақтарда жиі бірге айтыла береді.
Б) Бір шумақ өлең құрастыру
Аспанға қараймыз,
Қайтқан құсты санаймыз.
Көк жүзінде самғаған,
Құстар қамын ойлаймыз.
Айдын көлде аққу қандай әдемі,
Сұңқар құстың самғағаны әдемі.
Бұлбұл құстың сайрағаны әдемі,
Айналада ән салатын құстар қандай әдемі.
V. Сергіту сәті
«Құс үйшігі» ойыны.
VI. Үй тапсырмасы
Ой-толғау:
- «Егер мен суретші болсам…»
- «Егер мен ақын болсам…»
VII. Қорытынды
Құстар – табиғат сақшылары, егістік пен бау-бақшаның сенімді серігі. Ата-бабамыз оларды қадірлеп, қорғаған: батыр ұлды сұңқарға, сұлу қызды аққуға теңеген. Бүгінгі таңда да құстарды аялау – ортақ міндет.
Сандар сөйлейді
- Жер бетіндегі құс түрі
- ~8600
- Қазақстанда кездесетін түрі
- 489
- ҚР «Қызыл кітабына» енгізілгені
- 56
Қызыл кітапқа енген құстардың жойылып кету қаупі бар. Сондықтан өскелең ұрпаққа құстарды құрметтеп, қорғауды үйрету – аса маңызды.
«Мейірімді жүрек» сәті
Оқушылар бір-біріне жылы тілек айтып, мейірім мен ізгіліктің құндылығын бекітеді.