Әйелге қатысты тыйымдарӘйелге бүйірін таянып тұруға болмайды
Әйелге қатысты тыйымдар
Төмендегі тыйымдар қазақтың дәстүрлі дүниетанымында әйелдің қауіпсіздігіне, отбасылық берекеге және салт-ғұрып тәртібіне қатысты қалыптасқан ұстанымдар ретінде айтылады. Олардың бір бөлігі денсаулық пен сақтыққа, енді бір бөлігі әдеп пен ырымға сүйенеді.
Әдеп, мінез-құлық және үй ішіндегі тәртіп
Бүйірін таянып тұру
Әйелге бүйірін таянып тұруға болмайды деп есептелген. Мұны күйеуін жоқтаған әйелдердің ишарасы ретінде қабылдаған.
Жаңа босанған әйел және үйге кірген ит
Жаңа босанған әйел киіз үйге кірген итті қумайды. Қуса, тістері түсіп қалады деп жорамалдаған.
Отын жинаудың ырымдары
Әйел отынды ошақтың үш бұтының үстінен асырып жинап қойса, күйеуі басқа әйелге үйленеді деген ырым болған.
Қонақ қыздың орны
Қонақ қыз босағаға емес, қарттар отыратын құрметті орынға отыруы керек деп санаған. Әйтпесе үй иесіне бақытсыздық келеді деген түсінік болған.
Жол кесу, үлкеннің алдын орау
Әйел аттылы ер адамның жолын да, үлкендердің алдын да кесіп өтпейді. Мұны бақытсыздыққа ұрындырады деп ырымдаған.
Түнгі мезгілге қатысты тыйымдар
Түнде суға бармау
Әйелге түнде суға баруға болмайды делінген. Қорқып, шошымаға (үрейлі күйге) ұшырауы мүмкін деп пайымдаған.
Түн ішінде кір жаймау
Түн ішінде кір жаймайды. Мұны да қорқу, шошыну қаупімен байланыстырған.
Шашқа қатысты ырымдар
Шашты отқа тастамау
Әйелге шашын отқа тастауға болмайды деген тыйым бар. О дүниеде «Саған берілген шашты қайда тастадың?» деп сұралады деген наным айтылған.
Тарақтағы шашты жинау
Тарақ жүзіндегі шашты жинап, аяқ баспайтын жерге қою керек деп үйреткен.
Шашты жайып жүрмеу
Әйелге шашын жайып жүруге болмайды делінген. Шашын жайып жіберу қаралы әйелдің белгісі ретінде қарастырылған.
Кір жууға қатысты тыйымдар
Кірдің суын төкпеу
Кір жуғанда кірдің суын жолға, аяқ астына төгуге болмайды. Ондай суды басқан адам жаманшылыққа ұшырайды деп сенген.
Жұма күні кір жумау
Жұма күні кір жууға болмайды деп тыйған. Бұл күні кір жуылса, аруақтар разы болмайды деген түсінік болған.
Айт кезінде кір жумау
Айт мейрамы кезінде кір жууға болмайды деген тыйым бар. Айт — қазақ халқы үшін діни мәні бар қасиетті мереке ретінде құрметтелген.
Екіқабат әйелге қатысты тыйымдар
Керілген арқаннан аттамау
Екіқабат әйел керілген арқаннан аттап өтпейді. Босанғанда баланың кіндігі мойнына оралып, тұншығуы мүмкін деп жорамалдаған.
Ара мен қайшы ұстатпау
Екіқабат әйелге ара мен қайшы ұстатпайды деген тыйым айтылған.
Түйе етін жемеу
Екіқабат әйелге түйе етін жеуге болмайды деген түсінік болған. Әйтпесе баланы 12 ай көтереді деп сенген. Егер 12 айда да тумаса, бураның мойнына ақ мата салып, содан аттатып өткізген деген жоралғы айтылады.
Қоян етін жемеу
Екіқабат әйел қоян етін жесе, баласы қоянжырық болып туады деген ырым айтылған.
Жас келіннің етегін бүріп қою
Түсік тастамасын деген ниетпен жас әйелдің етегін бүріп қояды деген салт та кездеседі.
Қыз балаға қатысты тыйым
Құйымшақ жегізбеу
Қызға құйымшақ жегізбейді. Құйымшақ жесе, жеңілтек болады деп санаған.