Замбези - Оңтүстік Африкадағы өзен
Сабақ туралы мәлімет
Мұғалім
Оразгүл Нағымғалиқызы
Орал қаласы, №34 мектеп-гимназия
Сабақ тақырыбы
Африка өзендері мен көлдері
Аралас сабақ
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушыларға жер шарындағы ең құрғақ материк туралы түсінік бере отырып, Африканың ішкі сулары жөнінде толық мағлұмат беру.
Тәрбиелік
Оқушыларды отансүйгіштікке, еңбекқорлыққа, су көздерін қорғауға және оларды тиімді пайдалануға тәрбиелеу.
Дамытушылық
Логикалық ойлау, есте сақтау және картамен жұмыс жасау дағдыларын дамыту.
Әдістер мен көрнекіліктер
- Әдісі: әңгімелеу, сұрақ-жауап
- Көрнекілігі: дүниежүзінің физикалық картасы, интерактивті тақта
- Пәнаралық байланыс: география, экология
Сабақ құрылымы
- I.Ұйымдастыру
- II.Үй тапсырмасын сұрау
- III.Жаңа сабақ
- IV.Дәптермен жұмыс
- V.Картамен жұмыс
- VI.Бекіту
- VII.Қорытынды
Жаңа сабақ: Африканың ішкі сулары
Африкадағы өзендер жүйесі ең жиі таралған аймақтар — экватор маңы және материктің оңтүстік-шығыс бөлігі. Шөлді өңірлерде өзендер сирек кездеседі, ал керісінше, кеуіп қалған арналар — уәдтер жиі ұшырасады.
Конго өзені
Конго — Африканың ең мол сулы өзені. Су жинау алабы мен суының молдылығы бойынша дүниежүзінде Амазонкадан кейін екінші орында. Жоғарғы ағысы (Кисангани қаласынан жоғары) Луалаба деп аталады.
- Экватор сызығын екі рет кесіп өтетін жалғыз ірі өзен
- Су алабы: 4 014 500 км²
- Ұзындығы: Чамбези бастауынан 4700 км (Луалаба бастауынан 4374 км)
- Бастауы: Конго Демократиялық Республикасының оңтүстік-шығысы
Нигер өзені
Нигер — Батыс Африкадағы өзен. Алабы мен ұзындығы жөнінен Конго мен Нілден кейін үшінші орында. Өзен Гвинея, Мали, Нигер, Нигерия аумақтары арқылы ағып өтеді.
Негізгі деректер
- Ұзындығы: 4160 км
- Алабы: 2,1 млн км²
- Орташа су ағымы: 12 000 м³/с
Ағысы мен маңызы
- Солтүстік Гвинея қыратынан басталып, Гвинея шығанағына атырау жасап құяды
- Басты салалары: Бани, Сокото, Кадуна, Бенуэ
- Каинджи СЭС және бөген салынған; кеме қатынасы мен балық аулауға қолайлы
- Сахараға жақын өңірлерде суаруға кеңінен пайдаланылады
Замбези өзені
Замбези — Оңтүстік Африкадағы ірі өзен. Бастауын Конго–Замбези үстіртінен (1100 м биіктік) алып, Үнді мұхитының Мозамбик бұғазына құяды.
- Ұзындығы: 2660 км
- Су алабы: 1 330 мың км²
- Виктория сарқырамасы — әлемдегі ең ірі сарқырамалардың бірі
- Құйылысында 8,0 мың км² атырау түзеді
- Қоректенуі негізінен жаңбыр суымен; жазда тасиды
- Ірі салалары: Кафуэ, Луангва; алабына Ньяса көлі кіреді
Ерекшелік: Луангинга саласы құйылғаннан кейін көптеген сарқырамалар мен шоңғалдар байқалады. Төменгі ағысында аңғар мен арнасы кеңейіп, кей жерлерде арнаның ені 5–8 км-ге дейін жетеді.
Практикалық жұмыс
Дәптермен жұмыс
Өзендер
Ніл, Конго, Замбези, Нигер
Көлдер
Тана, Чад, Танганьика
Картамен жұмыс
Аталған су жүйелерін картадан көрсетіп, олардың орналасу аймақтарын салыстырыңыз.
Назар аударыңыз: өзендердің таралуы климат пен жауын-шашын режиміне тікелей байланысты.
Бекіту тапсырмалары
Сәйкестендіру
Берілген атауларды тиісті санаттарға бөліңіз: көл, өзен, шөл, түбек.
Ой қозғау
- Сөзжұмбақ шешу
- Венн диаграммасы арқылы салыстыру
Тақырыптық түйін: Африкадағы өзен-көл жүйелері табиғат зоналарының ерекшелігін айқын көрсетеді және су ресурстарын қорғау мәдениетін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Қорытынды
Қорытынды ой
Табиғат — әсемдіктің төркіні. Біз оның көркін сақтап, су көздерін қорғау арқылы өз болашағымызды қорғаймыз.
Жан-жануар да, адам да табиғат тынысына тәуелді. Сондықтан әрбір су көзіне ұқыптылықпен қарау — ортақ міндет.
Үй тапсырмасы және бағалау
- §48 (180–183-беттер): мәтінді оқу және негізгі ұғымдарды белгілеу
- Кескін картаға Африканың ішкі суларын түсіру
- Бағалау: сабақтағы белсенділік пен тапсырмаларды орындау сапасы бойынша
Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу» сілтемесі бастапқы материалда көрсетілген, алайда бұл мәтінде файл/сілтеме берілмеген.