Нұрлы дүние
Қасым Аманжоловтың 100 жылдығына арналған әдеби-мәдени кеш
«От ауызды, орақ тілді, қайсар ақын» атты поэзия кеші — оқушыларға елін сүю, шындықты қорғау, адамдықты биік ұстау сияқты қасиеттерді көркем сөз арқылы дарытуды көздейтін тәрбиелік шара.
Кештің мақсаты
Тәрбиелік бағыт
Оқушыларды патриоттыққа, адалдыққа және адамгершілікке баулу.
Көркемдік бағыт
Ақын өлеңдерін мәнерлеп оқу арқылы Қасым мұрасын жас ұрпақ санасына сіңіру, әдеби талғамды қалыптастыру.
Жүргізушілерге кіріспе мәтін
1-жүргізуші
Құрметті ұстаздар мен оқушылар! Жасық өлең емес, асыл өлең жазуды мұрат еткен қайсар ақын Қасым Аманжоловтың 100 жылдық мерейтойына арналған «От ауызды, орақ тілді, қайсар ақын» атты поэзия кешіне қош келдіңіздер!
Өртке тиген дауылдай өршіл жырларымен қазақ поэзиясына жаңа леп, ерекше серпін әкелген дауылпаз ақынның мерейтойына орай ел көлемінде мәдени іс-шаралар өтіп жатқаны белгілі.
2-жүргізуші
Қасым Аманжолов 1911 жылы Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданында дүниеге келген. Кедей шаруа отбасында туған. Ата-анасынан жастай жетім қалып, интернатта оқып, бастауыш білім алған.
1927–1930 жылдары мал дәрігерлік техникумында оқыды. Оны бітірген соң Орал қаласындағы педагогикалық институтта білім алды. Өлең жазуға ерте талпынған жас ақын 1932 жылы Алматыға келіп, «Лениншіл жас» газетіне қызметке орналасады.
Алғашқы өлеңі 1931 жылы Орал облыстық «Екпінді құрылыс» газетінде жарияланды. Алғашқы жинағы 1939 жылы «Өмір сыры» деген атпен жарық көрді.
Қысқа ғұмыр — мол мұра
Ақын бұл өмірде небәрі 44 жыл ғана ғұмыр кешті — тым қысқа уақыт. Оның үстіне, өмірі жетімдік, ашаршылық, ауыр кезеңдер, алапат соғыс жылдары, кейін дертпен арпалысқан шақтармен тұспа-тұс келді.
Осындай алмағайып уақытта ақын болып қалыптасып, төрт томдық асыл мұра қалдыру — қайран қалдырарлық құбылыс. Сондықтан да «Өртке тиген дауылдай» жырларды ешкім Қасымның өзіне тән емес деп айта алмайды: оның өлеңіндегі от, серт, мінез — ақынның болмысы.
Музыкалық үзіліс
Ән: «Өзім туралы» (орындаушы: толтырылады)
Негізгі тақырыптық өзек
- Озбырлыққа көнбеу, өктемдікке төзбеу
- Әділетсіздікке қарсы тұру
- Туған жерге шексіз махаббат
- Ерлік пен азаматтық үн
«Қазақстан дейтін менің бар елім,
Жатыр алып жарты дүние әлемін!
Бұл даланы анам жаспен суарған,
Бұл далада атам қолға ту алған.»Туған жерге арналған жолдар
Тақырыптық поэзия блоктары
Кеш барысында өлеңдер тақырыпқа сай топтастырылып оқылады. Төмендегі тізімдер — репертуарды жоспарлауға арналған ұсыныстық құрылым.
Туған жер, Отан
- Аралым, айдын шалқарым
- Хан Тәңірі
- Көкшетау
- Көктем
- Баспана
- Алматы
- Қазақстан
- Бетпақдала
- Сарыарқа
- Жайық
- Дауыл
- Ауыл сырты маржан көл
- Күн көтерген қарындас
- Атамекен
- Алатау
- Нұрлы дүние
Жастық, арман
«Құя алман үгітілген балшық өлең,
Көңілімді жасадым тамашаменен.
Серінің семсеріндей сертке таққан,
Өлеңнің өткірін бір алшы менен.»
- Жас дәурен
- Нартәуекел
- Балалық шақ туралы
- Қара ағаш
«Домбырамда бір күй бар тартылмаған,
Көңілімде бір сыр бар айтылмаған.
Күйімді де, сырымды сыйлар едім,
Жаным сүйер жар болсаң жарқылдаған.»
Махаббат лирикасы
Қасым жырларындағы сүйіспеншілік — нәзік сезім ғана емес, мінез, серт, сағынышқа толы арна.
- Айтшы, жаным
- Сайра, сайра, сандуғашым
- Әлде
- Сенің алма бағыңда
- Сүйдім дедің
- Қарындасым Марфуға
- Балам ауырғанда
- Дариғашым
- Дариғаға хат
Табиғат пен дәуір
Қасым жаратылысты сырттай бақылап қана жырламайды. Ол табиғат суретін дәуір мінезімен, Отан тағдырымен, өз болмысымен тұтастырып береді: қуанышта да, күйініште де табиғат — ақынның ішкі әлемінің айнасы.
Соғыс тақырыбы және биік белес
Ұлы Отан соғысы жылдарында жазылған «Ақын өлімі туралы аңыз» поэмасы — Қасым шығармашылығының ең биік сатысы. Майданда қаза болған қазақ ақынының ерлік өліміне арналған бұл туынды ақынның жарқын тұлғасын отты сезіммен бейнелейді.
Аудармашылық мұра
Қасым Аманжолов — білікті аудармашы ақын. Ол аударған Пушкин, Руставели, Маяковский, Тарас Шевченко өлеңдері қазақ әдебиетіндегі аударма өнерінің елеулі табыстары саналады. Ақын шығармашылығы әдебиет тарихынан берік орын алды.
Арнау өлеңдер (оқылымға ұсыныс)
Келесі бөлімде ақынның тұлғаларға, елдік рухқа, өнер мен ойға арналған арнау жырлары оқылады.
Тізім
- Чернышевскийге
- Горький
- Ақын (Маяковский туралы)
- Ақынның ескерткіші (Пушкинге арнау)
- Жамбыл
- Мұхтар аға
- Абай арманы
- Сұлтанмахмұт туралы баллада
- Бауыржан
- Төлеутайға
- Елу жасар Елубай
Орындаушылар
Мәтіндегі «7-сынып Ғалымбек, Гүлжайна» сияқты белгілемелерді кеш бағдарламасына сай нақтылап енгізіңіз.
Мысал (толтыру үлгісі)
Өлең: …
Орындайтын: …
Сынып: …
Көркемдік кеңес
- Арнауларды қысқа кіріспемен ашып, тарихи тұлға туралы бір-екі сөйлем қосыңыз.
- Мәнерлеп оқу темпін бірқалыпты ұстап, негізгі жолдарды паузамен айқындаңыз.
Кейінгі буын бағасы
1970-жылдардағы жаңа дәуір ақыны Мұқағали Мақатаев Қасым туралы: «Қасым деген — қалғыған жанартау ғой!» деп, оның тұлғалық қуатын айрықша бағалаған. Қасымға арналған жырлар — ұлы ақынға қойылған рухани ескерткіштердің бірі.
Оқылым 1
М. Мақатаев — «Қасым солай болмаса…»
Оқылым 2
М. Шаханов — «Қасымды қабылдамаған адам хақында»
Оқылым 3
«Қайсар Қасым»
Қорытынды сөз (жүргізушілерге)
Қасым Аманжолов поэзиясы — мінездің, намыстың, отаншылдықтың мектебі. Оның жыры уақыт өткен сайын жаңғырып, әр буынмен қайта табысып отырады. Бүгінгі кеш — сол рухани жүздесудің бір сәті.