Шал баладан
Отырар шаһарындағы қызықтар (8-сынып)
Сабақтың түрі
Ертегі әлеміне саяхат сабағы.
Әдістері
Талдау, жинақтау, жобалау, дәлелдеу.
Нысана
Ойлау, пайымдау және қорытынды жасау дағдыларын дамыту.
Мақсаты
- Оқушыларға бағыт-бағдар бере отырып, өздігінен жұмыс істеуге үйрету; ой-өрісін дамытып, қорытынды шығаруға машықтандыру.
- Ертегі арқылы өмірге көзқарасын қалыптастыру; жақсылық пен жамандықты айыра білуге тәрбиелеу.
- Қызығушылығын және талғампаздығын арттыру.
Ертегі желісі
Жетім баланың жаңа отбасы
Ерте заманда өте тапқыр бала әке-шешесінен айырылып, жетім қалады. Бір күні ол базар аралап жүріп, мұңайып отырған қартты көреді де, қасына келіп отырады.
Қарт: «Не қылып жүрген баласың?»
Бала: «Баласы жоққа бала болайын деп жүрмін».
Қарт оны ертіп үйіне алып келеді. Осылайша тапқыр бала қарттың баласы болып қалады.
Құстың жұмыртқасы: байқампаздық пен ептілік
Бір күні қарт баласына алыстағы ағаштың басында ақ-сары құстың ұясы барын, сол ұядан құсқа білдірмей бір жұмыртқа алып келуді тапсырады. Бала бұтақтарды сылдырлатпай ағашқа өрмелеп, жұмыртқаны алып келеді.
Алайда қарт тағы бір сынақ береді: жұмыртқаны қайтадан ұяға, құсқа білдірмей апарып салу. Бала оны да мүдірмей орындайды.
Қарттың бағасы: «Жарайсың, балам! Қолыңнан іс келеді екен».
Әділетсіз хан және «ханның алтынын өзіне беру»
Олар тұрған шаһардың ханы халыққа қатал болып, салықты көбейтіп, кедей мен жалшыны қинапты. Қартқа да ауыр салық салынып, ол қатты қысылған екен.
Мұны көрген тапқыр бала:
Бала: «Сіз қысылмаңыз. Ханның өз алтынын өзіне берейік».
Көп ұзамай бала ханның қазынасына түсіп, бір құмыра алтын ділдә алып кетеді.
Ханның бірінші амалы: желім толы ор
Ертеңіне хан алтынның жоғалғанын біліп, уәзірлерімен кеңеседі. Бір уәзір қазына есігінің алдына шұңқыр қазып, белуардан бататын шырышты желім толтыруды ұсынады: қараңғыда түскен адам шыға алмайтындай болсын дейді.
Хан бұл тәсілді мақұл көріп, айтқанындай жасатады. Бірақ тапқыр бала бұл амалды біліп қойып, енді қазына маңына жоламайды.
Ханның екінші амалы: бақырауық нар
Хан ұрыны таба алмаған соң, екінші амалға көшеді. Ханның бақырауық нары болыпты: біреу жақындаса-ақ, бар даусымен бақырады екен. Хан нарды қазына маңына шөгеріп жатқызып, бірнеше аңдушы қояды.
Тапқыр бала бұны да алдын ала біліп, түнде қолына бір бау жоңышқа алып келеді. Алыстан көрсетіп, нарды өзіне ертеді де, дыбыс естілмейтін жерге дейін жетелей береді. Сосын нарды тоғайдың қалың жеріне апарып байлап тастайды.
Ертеңіне жасауылдар нарды таба алмай, сасқалақтап ханға хабар береді. Бұл амал да іске аспай, хан елге күлкі болады.
Ханның жарлығы және жаңа тапсырма
Ызаланған хан жұртқа жар салып:
«Құдай атымен ант етемін: осы істерді істеген адам кім болса да, кінәсін кешемін, маған келіп мәлім болсын. Бірақ бір тапсырмам бар: соны орындаса, бұрынғы кінәсін де кешіп, қызымды беремін».
Мұны естіген тапқыр бала тәуекел етіп ханға өзі келеді. Хан оған:
«Пәлен ханды амалын тауып, пенде қылып маған әкеліп берсең, барлық кінәңді кешемін, қызымды да саған беремін», — дейді.
Ертегінің осы тұсында оқушыларға талдау жасап, әрі қарайғы оқиға желісін болжау тапсырмаларын беруге болады.