Карбон қышқылдарының алынуы
Сабақтың тақырыбы: Карбон қышқылдарының алынуы
Бұл сабақта оқушылар карбон қышқылдарының алыну жолдарын және негізгі химиялық қасиеттерін жүйелі түрде меңгереді. Негізгі назар құмырсқа қышқылы мен сірке қышқылының құрылысына, алынуына және реакция теңдеулерін құрастыруға бағытталады.
Сабақ негізделген оқу мақсаты
Оқушыларда карбон қышқылдарының алынуы және химиялық қасиеттері туралы білім қалыптастыру.
Тілдік мақсат
Оқушылар мәтінді оқиды, қасиеттерімен танысады, жеке және топтық жұмыстар орындайды; түсіндіру, дәлелдеу, қорытындылау дағдыларын дамытады.
Негізгі сөздер мен тіркестер
- карбоксил тобы
- оттекпен тотығу
- пропион қышқылы
Сабақ мақсаттары
Барлық оқушылар
- Құмырсқа қышқылы мен сірке қышқылының изомерлеріне сәйкес формулаларды құрастырады.
- Алынуы мен химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін жазады.
Оқушылардың басым бөлігі
- Карбон қышқылдарының жеке өкілдерін атайды.
- Оларды талдап, жүйелейді және салыстырады.
Кейбір оқушылар
- Карбон қышқылдарына қатысты есептер шығарып, шешу жолын талдайды.
Айтылым және жазылым дағдылары
Есеп шығару жолын ауызша түсіндіру және дәлелдеу.
Сұрақтарға толық жауап беру, тұжырым жасау.
Постер құрастыру және қорғау арқылы ойды құрылымды жеткізу.
Сабақтың барысы
Басталуы: ой қозғау
«Кім көп біледі?» әдісі арқылы алдыңғы білім тексеріледі және жаңа тақырыпқа көпір құрылады.
Сұрақтар
- Карбон қышқылдарының өкілдерін атаңдар.
- Карбон қышқылдары өкілдерінің маңызын сипаттаңдар.
Талқылауға арналған сұрақтар (2–3 минут)
- Карбон қышқылдары өкілдерінің қолданылу аясын білесің бе?
- Тұрмыста ең жиі қолданылатын карбон қышқылының бір өкілін ата.
- Олардың тұрмыстағы маңызы қандай?
Ортасы: жаңа материал
Білімді жаңғырту
- Карбон қышқылдарының алынуы.
- Негізгі қасиеттері.
Оқу проблемасын қою және практикалық қажеттілікті көрсету
Карбон қышқылдары тағам өнеркәсібінде, тұрмыста және химиялық өндірісте кең қолданылады. Сондықтан олардың алыну жолдарын және қасиеттерін білу күнделікті өмірмен тікелей байланысты.
Білімділік міндеттері
- Оқушылардың білім алуға деген ынта-ықыласын арттыру.
- Оқу мақсаттарын бірлесіп анықтауға бағыттау.
- Материалды қатар қабылдап, қорытынды жасап, жалпылап және жүйелеуге үйрету.
Карбон қышқылдарының жеке өкілдері және алынуы
Құмырсқа қышқылы (HCOOH)
Құмырсқа қышқылы табиғатта құмырсқада және қалақайда кездеседі. Құрамында альдегид тобына тән ерекшелік байқалатындықтан, кей реакцияларда тотықсыздандырғыш қасиет көрсетеді.
Алынуы (теңдеулер)
1-қадам
CO + NaOH → HCOONa
2-қадам
HCOONa + H₂SO₄ → NaHSO₄ + HCOOH
Химиялық қасиеті (мысал)
Құмырсқа қышқылы тотықсыздандырғыш ретінде әрекет етіп, күміс оксидін тотықсыздандыруы мүмкін:
HCOOH + Ag₂O → H₂CO₃ + 2Ag
Сірке қышқылы (CH₃COOH)
Сірке қышқылы — өткір иісті, түссіз, суда жақсы еритін сұйықтық. Сусыз сірке қышқылы мұзды сірке қышқылы деп аталады, себебі шамамен 16 °C-та қатады.
Табиғатта және тұрмыста кездесуі
- Тамақ өнімдері ашығанда және органикалық заттар шірігенде түзілуі мүмкін.
- Тұрмыста тағамдық сірке суы түрінде кең қолданылады.
Еске сақтайтын белгі
Жаңа сабақты қабылдауды алғашқы тексеру
Мақсаты
- Материалдың дұрыс меңгерілгенін анықтау.
- Алғашқы түсініктегі кемшіліктерді табу.
- Кемшіліктерді түзету және нақтылау.
Қысқа қорытынды тапсырмалар
1) Қайталау
Құмырсқа қышқылының алыну теңдеулерін ретімен жаз және реакция мәнін түсіндір.
2) Түсіну
Неліктен құмырсқа қышқылы кей жағдайда тотықсыздандырғыш қасиет көрсететінін дәлелде.
Мәлімет
- Мектеп
- Алтынбике Бертаева атындағы орта мектебі
- Мұғалім
- Бокашева Н. С.
Қосымша материалдар: «Карбон қышқылдарының алынуы» (презентация/слайд).