Наурыз тойы. Сабақтың тақырыбы
Сабақтың тақырыбы
Наурыз тойы. Оқу материалдары: «Қош келдің, Наурыз!», Міржақып Дулатовтың «Наурыз» мәтіні және Өтепберген Ақыпбекұлының Наурыз туралы өлеңі.
Сабақтың мақсаты
- Өлең мен мәтін мазмұнын өзара байланыстыра отырып, ұлттық мерекеміз — Наурыз туралы түсінікті кеңейту.
- Әдеби-теориялық талдау жасау, тіл дамыту, сөздік қорды байыту, өздік және шығармашылық жұмысқа еркіндік беру.
- Ұлттық болмыс байлығын таныту арқылы жақсылық пен әсемдікті түсінуге жетелеу.
Ұйымдастыру және ресурстар
- Көрнекілігі
- Суреттер, қосымша материалдар, плакат, маркер, тақта.
- Сабақ түрі
- Жаңа сабақ.
- Әдіс-тәсілдер
- Түсіндіру, әңгімелеу, сұрақ-жауап, көрнекілік, «түртіп алу» стратегиясы.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Шаттық шеңбері: оқушылар бір-біріне жылы лебіз айтып, сабаққа жағымды көңіл күй қалыптастырады.
Топқа бөлу: «Шаңырақ ауылы», «Өнер ауылы», «Көңілділер ауылы».
2) Үй тапсырмасын пысықтау
«Мен саған, сен маған» әдісі: оқушылар жұппен сұрақ қойып, жауаптарын нақтылап, өткен тақырыпты бекітеді.
3) Қызығушылықты ояту
Сабақ басында мұғалім дәстүрлі әңгіме ұсынады: бұл түні ауыл бойжеткендері ұнатқан жігіттеріне арнап соғымның соңғы етін уызға салып пісіріп, ұйқыашар деп аталатын ерекше дәм дайындайды. Жігіттер қыздардың ықыласына жауап ретінде «селт еткізер» сыйлық ұсынады: айна, тарақ, иіссу.
- Айна — пәктік пен жастықтың белгісі.
- Тарақ — әдемілік пен сұлулықтың нышаны.
- Иіссу — құлпырып, жайнай түсуге меңзейді.
Талқылау сұрақтары
- Бұл жоралғы қай мерекеде орындалады?
- Мұндай салт-дәстүр туралы бұрын естідіңдер ме?
Қажет дерек (қысқаша мәлімет)
Наурыз — парсы тілінен аударғанда «жаңа күн» деген мағына береді. Бұл — ата-бабамыз мыңдаған жылдан бері атап өтіп келе жатқан жыл басы. Осы күні күн мен түн теңеледі, ал содан кейін күн ұзара түседі.
Ұлыстың ұлы күні адамдар бұрынғы ренішті ұмытып, кешірім жасап, бірін-бірі қонақ етеді. Наурыз тойының басты ырымы — наурызкөже. Ол жеті түрлі дәмнен әзірленеді: бұл — жаңа жыл молшылыққа, берекеге, тоқшылыққа толы болсын деген тілектің белгісі.
Көктемде Жер-ана бусанып, көк қылтиып шыққанда наурызтал егіледі.
Сыныпқа сұрақтар
- Наурыз мерекесінде қандай салт-дәстүрлер жасалады?
- Тағы қандай қызықты жоралғыларды білесіңдер?
Көрсетілім
Наурыз туралы қысқа бейнеролик көрсету және әсерімен бөлісу.
4) Мағынаны тану
«Қош келдің, Наурыз!» мәтінінің авторымен танысып, мәтіннің 1–2 абзацын іштей оқимыз. Оқушылар мерекеге қатысты өздері үшін жаңа болған деректерді «түртіп алу» арқылы белгілейді.
Топтық жұмыс (мәтінді үш бөлікке бөлу)
- 1-бөлім — «Шаңырақ ауылы»
- 2-бөлім — «Өнер ауылы»
- 3-бөлім — «Көңілділер ауылы»
Өтепберген Ақыпбекұлының Наурыз туралы өлеңін іштей оқып, мазмұнын түсінеміз. Содан кейін оқушылардың мәнерлеп оқуын тыңдаймыз.
Талқылау сұрақтары
- Адам өмірі неліктен табиғатқа тәуелді?
- Ертеде қазақ халқы малсыз өмір сүре алмады. Қазір малсыз өмір сүруге бола ма?
- Наурызда «шаруаның бір малы екеу болады» дегенді қалай түсінесіңдер?
- Өлеңде оқиға бар ма? Дәлелдеңдер.
- Наурыз қандай мейрамға жатады?
- Неліктен Наурыз «еңбек мерекесі» деп аталады? Мұны «Наурызтал» ұғымымен байланыстырыңдар.
Тест
Наурыз қандай мейрамға жатады?
- A) Діни мейрам
- Ә) Ұлттық мейрам
- Б) Мемлекеттік мейрам
- В) Дүниежүзілік мейрам
Таңдауыңды дәлелде.
5) Ойтолғау
Рефлексия сұрақтары арқылы оқушылар өз ойларын жинақтайды:
- Бүгінгі сабақта не үйрендіңдер?
- Оқыған мәтін мен өлеңнің қайсысында мерекелік көңіл күй көбірек сезілді?
- М. Дулатовтың мәтінін мәтіннің қай түріне жатқызуға болады? (қазақ тілімен пәнаралық байланыс)
6) Сабақты бекіту
Сұрақтар
- Мәтіннен қазақ халқының ертеректегі тұрмыс-тіршілігі туралы не түсіндің?
- «Күн мен түннің теңелуі» ұғымын қалай түсіндіресің?
- Ақын Наурыз кезіндегі дала көрінісін немен салыстырады?
Жазба жұмысы
Наурыздың мәні мен көркем сипатын ашатын қысқа эссе жазу.
Кеңес: эсседе табиғаттың жаңаруы, кешірім мен татулық, береке-ырыс сияқты ұғымдарды байланыстырып көріңдер.
7) Үй тапсырмасы және бағалау
Үйге тапсырма
Туған-туыстарға Наурыз мерекесіне байланысты тілек жазу.
Бағалау
«Ауыл басшылары» топ мүшелерінің жұмысына қорытынды баға береді: белсенділік, дәлелдеу, шығармашылық, бірлескен әрекет ескеріледі.