Қазақша рефераттар

Атамның сөзі санамда

Атаның сөзі – ақылдың көзі

Ұлттық тәлім-тәрбие адамның бойына ананың ақ сүтімен, әженің өнегесімен, аталардың ақылымен дариды. Осы кештің өзегі — сол асыл мұраны жас ұрпақтың жүрегіне жеткізу, сөз қадірін таныту.

Жүргізушілер

1-жүргізуші
Мадияр
2-жүргізуші
Аяжан

Кілтті ой

«Сөз атасы — сәлем». Ізет пен амандасу — тәрбиенің бастауы.

Кіріспе

Мадияр: Аяжан, бүгінгі кеш ерекше сияқты. Айналаңа қарасаң, бәрі ақыл айтып тұрғандай. Оның үстіне, қонақтардың алдында бір түрлі қысылып тұрмын.

Аяжан: Мадияр, несіне қиналасың? Алдымен амандасайық. «Сөз атасы — сәлем» демей ме?

Мадияр: Армысыздар, ұстаздар мен ата-аналар!

Аяжан: Бармысыңдар, балалар!

Мадияр: Бүгін мектебімізде ұлттық тәрбиенің бір айшығы ретінде өтетін «Атаның сөзі – ақылдың көзі» әдеби-танымдық кешіне қош келдіңіздер!

Аяжан: Бүгін көптеген аталы сөздермен, бабалар өсиетімен танысып, әсем ән мен биді тамашалайсыздар.

Халқымның әні қандай, жыры қандай,
Шешеннің нәрі тамған тілі балдай.
Шымырлап өн бойыңа тарайтұғын,
Ал биі нәзік жанды балқытқандай.

Қазақ биіне арналған көркем жолдар

1-кезең: «Мен атамның жалғасымын…»

Атаның өнегесі — мінездің өлшемі. Бұл бөлімде балалар әдеп, ізет, кішіпейілділік, әділет пен шындыққа адалдық туралы өлең жолдарын оқиды.

Өлең жолдары

  1. 1. Атам маған әманда: «Әдепті жан бол», — деген.
    Атамның сөзі санамда, жасы үлкенге жол берем.
  2. 2. Алдын орап кісінің, кесіп өтпе көлденең.
    Ізетімен кішінің сәлемдесіп қол берем.
  3. 3. Атам маған әманда: «Кішіпейіл бол», — деген.
    Атамның сөзі санамда, мақтанбауды жөн көрем.
  4. 4. Атам маған әманда: «Әділетті бол», — деген.
    Атамның сөзі санамда, жүрмін тура жолменен.

Өлең жолдары (жалғасы)

  1. 5. Қалдыратын ұятқа, жалған сөзге төзбеймін.
    Жеткізеді мұратқа — тек шындықты көздеймін.
  2. 6. Ей, тәкаппар дүние, маған да бір қарашы.
    Танисың ба сен мені? Мен — қазақтың баласы.
  3. 7. Атаң болса анаңмен — алтыннан соққан қорғанмын.
    Санаң болса ақылды — ешкімнен кем болмадың.
  4. 8. Інің болса мақалшы — семсер қылыш білегің.
    Ақылды қыз, ақылды ұл — өкпе-бауыр, жүрегің.

Музыкалық номер: Атасының ерке қызы Жібек «Балалық» әнін орындайды.

2-кезең: «Мақал — сөздің мәйегі»

Аяжан: Мадияр, біздің балалар мақал-мәтел туралы не біледі екен? Ендеше, осы бөлімге кезек берейік.

Негізгі түйіндер

  1. 1. Қазақ — ойға көсем, тілге шешен халық. Мақал-мәтелдер — халықтың әдет-ғұрпы, ұғым-сенімі, дүниетанымын танытатын өмір тәжірибесінен түйілген қазына.
  2. 2. Мақал-мәтелдер — атадан қалған асыл мұра, ауызша жеткен халық шығармасы; ол сөз мәйегі ғана емес, ұлт тәрбиесінің құралы.
  3. 3. Олар балаларды ұлтжандылыққа, отансүйгіштікке, бауырмалдыққа, батырлық пен ерлік қасиеттерін ұғынуға тәрбиелейді.
  4. 4. Ел аузында және жазба әдебиетте «тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін» беретін нақыл, қанатты сөздер жиі кездеседі.
  5. 5. Қанатты нақыл сөздер мақал-мәтелге өте ұқсас: құрылымы мен мазмұны жағынан ажырату кейде қиын.
  6. 6. Кейде жеке адам айтқан немесе белгілі бір оқиға, құбылыстан туған тарихи дерегі бар нақылдар да мақал-мәтел ретінде кең тарайды.
  7. 7. Өткір, тапқыр нақыл сөздер — тілімізді байытатын асыл қор; оның қоғам үшін пайдасы зор.
  8. 8. Қанатты сөздер қорының молаюына Абай, Жамбыл, Бауыржан Момышұлы, Сәбит Мұқанов, Мұзафар Әлімбаев, Қадыр Мырзалиев сынды тұлғалардың үлесі ерекше.

Ән

«Ана тілім»

Адамның сәні — өнер-білім, ақылы.
Жердің сәні — жеміс, өнім дақылы.
Сөздің сәні — өнегелі, өткір нақылы.
Пікірдің сәні — ең пайдалы мақұлы.

3-кезең: «Ескірмейтін есті сөз» (сахналық көрініс)

Тұрмыстық диалог арқылы мақал-мәтелдің өмірдегі қолданысы көрсетіледі: сәлемдесу, қонақжайлық, сыйластық, татулық.

Аяжан: Сәлеметсің бе, Ақторғын. «Сәлем — сөздің анасы» демекші, сәлем беруге келдім.

Ақторғын: Амансың ба, Аяжан. «Қуыс үйден құр шықпа» деген, тізеңді бүгіп, дәм ауыз ти.

Аяжан: «Сыйлап берген су — сатып алған балдан артық» дегендей, отырайық.

Ақторғын: «Сыйға сый, сыраға — бал» демекші, өткенде өздеріңізге риза болып қайтқанбыз.

Аяжан: «Аз да бітер, көп те бітер, татулыққа не жетер» демекші — татулық пен ауызбірлікке не жетсін!

Тәрбиенің өзегі

Аталы сөз — ұрпаққа қалатын рухани аманат. Ол ойды ықшамдап, мәнді тереңдетеді; мінезді түзеп, жүрекке жол табады. Осы кеште айтылған әрбір нақыл мен мақал — ұлт жадын жаңғыртатын, адамдық қасиетті бекітетін өнеге.