Қазақша рефераттар

Реперлік нүктелері

Сабақтың мақсаты

Білімдік

Оқушыларға температура ұғымын және оны өлшеу тәсілдерін түсіндіру; термометрлердің қызметі мен қолданылуын таныстыру.

Дамытушылық

Өз бетімен жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру, ой-өрісті кеңейту, пәнге қызығушылықты арттыру.

Тәрбиелік

Шапшаңдыққа, ұқыптылыққа және алғырлыққа баулу.

Сабақтың барысы

Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен сәлемдесу.
  • Оқушыларды түгендеу.
  • Назарды сабаққа аудару.

Үй тапсырмасын тексеру

  1. Күннің тұтылуы дегеніміз не?
  2. Айдың тұтылуы дегеніміз не?
  3. Айдың қандай фазалары болады?
  4. Жарық жылдамдығы дегеніміз не?
  5. Жарық қалай таралады?

Жаңа сабақ: негізгі ұғымдар

Термодинамикалық параметр

Термодинамикалық параметр — макродененің күйін сипаттайтын физикалық шама. Оларға қысым, көлем және температура жатады.

Термодинамикалық процесс

Термодинамикалық процесс — жүйедегі термодинамикалық параметрлердің өзгеруі нәтижесінде оның бір күйден екінші күйге өту құбылысы.

Микродүние және макродүние

Барлық макроденелер микроденелерден, яғни атомдар мен молекулалардан тұрады. Микроденелердің өз сипаттамалары (микропараметрлері) болады: молекуланың (атомның) массасы, көлемі, жылдамдығы және бөлшектердің концентрациясы.

Макроденеде жүретін процестер — оны құрайтын микробөлшектер параметрлерінің өзгеруінің салдары.

Физикалық шаманың мағынасы

Әрбір физикалық шама белгілі бір ақпарат береді: масса — денедегі зат мөлшерін, көлем — кеңістікте алатын орнын, ал газ қысымы — газдың бірлік ауданға қандай күшпен әсер ететінін сипаттайды.

Температура және жылулық тепе-теңдік

Температура дегеніміз не?

Жылулық тепе-теңдік күйінде барлық денелердің температуралары бірдей болады. Сондықтан температураны жылулық тепе-теңдік күйін сипаттайтын негізгі шамалардың бірі деп қарастыруға болады.

Күнделікті өмірдегі мысал

Температура көптеген сұйық заттардың қасиеттеріне әсер етеді. Мысалы, мұнай өнімдері саласында майдың тұтқырлығы ауа температурасына тәуелді: суықта қоюланып, қозғалтқыштың жұмысына кері әсер етуі мүмкін.

Термометр

Дене температурасын өлшейтін аспап термометр деп аталады. Екі денені тікелей жанастырғанда, белгілі бір уақыттан кейін олардың температуралары теңесіп, жылулық тепе-теңдік орнайды.

Термометрлер және температуралық шкалалар

Өлшеу принципі

Температураны өлшеуде денелердің кейбір қасиеттері температураға байланысты өзгеретіні пайдаланылады. Мысалы, газдың көлемі немесе қысымы температура артқан сайын заңды түрде өзгереді.

Реперлік (тірек) нүктелер

Шкаланы құру үшін қайталануы жеңіл тұрақты температуралық нүктелер алынады. Мысалы, судың қатаю (мұздың еру) және қайнау нүктелері. Мұндай нүктелер реперлік нүктелер деп аталады.

Фаренгейт шкаласы

1724 жылы неміс физигі Д. Фаренгейт ұсынған. Бұл шкала АҚШ-та кең қолданылады.

  • 0°F — өте суық қыстың температурасына сәйкес алынған.
  • 32°F — мұздың еру температурасы.
  • 212°F — судың қайнау температурасы.

Реомюр шкаласы

1730 жылы француз жаратылыстанушысы Р. Реомюр жасаған.

  • 0°R — мұздың еру температурасы.
  • 100° — судың қайнау температурасы (берілген мәтіндегі нұсқа).

Цельсий шкаласы

1742 жылы швед ғалымы А. Цельсий ұсынған. Мектеп курсында ең көп қолданылатын шкала.

  • 0°C — мұздың еру температурасы.
  • 100°C — судың қайнау температурасы.

Абсолют температуралар шкаласы (Кельвин)

Температуралық шкаланы физикалық құбылыстар негізінде дамытқан ғалымдардың бірі — ағылшын физигі Уильям Томсон (1848 жылы лорд Кельвин атағын алған). Кельвин шкаласында абсолют нөлге 0 K сәйкес келеді.

Берілген мәтіндегі байланыс: T = t + 237

Бекіту, қорытынды және үй тапсырмасы

Сабақты бекіту сұрақтары

  1. Температура дегеніміз не?
  2. Температураны өлшеу тәсілдерін ата.
  3. Термометрлердің түрлерін ата.
  4. Термометрлерді не үшін қолданамыз?

Қорытынды

Жылулық тепе-теңдік кезінде барлық денелердің температуралары бірдей болады. Осыған байланысты температура жылулық тепе-теңдік күйін сипаттайтын маңызды шама болып табылады. Температура табиғаттағы заттардың, соның ішінде сұйықтардың қасиеттерін түсіндіруде және тәжірибеде қолдануда ерекше рөл атқарады.

Үй тапсырмасы

  • 1 күндік ауа райының жай-күйін бақылап, температура өзгерісін белгілеу.
  • Тақырып бойынша қосымша мәлімет жинау (термометр түрлері, шкалалар, қолданылуы).