Қазақша рефераттар

Сөздерден сөз құрастыру

10-сынып

Сабақтың тақырыбы: «Тұлпар ақындар»

Бұл сабақ Сәкен Сейфуллин мен Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығын таныстыруға, мәтінмен жұмыс арқылы талдау дағдыларын қалыптастыруға және тілге құрмет сезімін нығайтуға бағытталған.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: С. Сейфуллин мен І. Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығы туралы түсінік беру, негізгі деректерді нақтылау.
  • Дамытушылық: сұрақ-жауап, ойын және топтық жұмыс арқылы дүниетанымды, ойлау қабілетін, ауызша/жазба тіл мәдениетін, шығармашылықты дамыту.
  • Тәрбиелік: қазақ тіліне сүйіспеншілікті тәрбиелеу, ұлы ақындарға құрмет пен мақтаныш сезімін қалыптастыру.

Ынталандыру

Оқушылар алған білімдерін болашақта тәжірибеде қолдануға ұмтылады: мәтінді талдау, дәлелдеу, салыстыру, пікір айту.

Сабақтың форматы

  • Түрі: аралас сабақ
  • Әдістері: сұрақ-жауап, топтық жұмыс, мәнерлеп оқу, баяндау, Венн диаграммасы, интерактивті тақта
  • Көрнекілік: портреттер, слайдтар

Ұйымдастыру кезеңі

1) Назар аударту

Оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру, сабақ мақсатын қысқаша айту.

2) Кезекші есебі

Сабаққа қатысым туралы ақпарат беру.

3) Үй жұмысы

Ауызша тексеру: сұрақ-жауап арқылы қысқаша қайталау.

Жаңа сабақ

1) Сөздік жұмысы

Қазақша Орысша Ағылшынша
Айырылып в разлуке apart
Тамамдайды заканчивает finishes
Жариялау объявлять announce
Баурайында у подножья at the foot
Сыншы критик critic
Еңбек сіңірген қайраткер заслуженный деятель honored person

2) Мәтінмен жұмыс

Тапсырма: мәтінді мәнерлеп оқу, аудару. Әр топ кластер (тірек-сызба) құрастырып, түсінгенін және өз ойын қорғайды.

Ілияс Жансүгіров (1894)

Ілияс Жансүгіров 1894 жылы Талдықорған өңірінде дүниеге келген. Төрт жасында анасынан айырылып, әкесінің тәрбиесінде өседі. Ауылдағы қазақ-татар бастауыш мектебінде 5 жыл оқып, 1911 жылы аяқтайды. 1920 жылы Ташкенттегі қазақ-қырғыз институтында білім алады, кейін ауылда мұғалім болып қызмет етеді.

Ақын өлеңдері 1920 жылдан бастап «Тілші» газетінде жариялана бастайды. Балаларға арналған өлеңдер де жазған. Негізгі шығармалары: «Құлагер», «Күй», «Күйші», «Дала» поэмалары. М. Әуезов «Құлагер» поэмасын өлеңмен жазылған роман деп бағалаған.

Сәкен Сейфуллин

Сәкен Сейфуллин — ақын, жазушы, сыншы әрі ғалым. Ол орыс-қазақ мектебінде оқып, кейін Ақмоладағы бастауыш приход мектебінде, үш кластық қалалық училищеде, Омбыдағы мұғалімдер семинариясында білім алған.

«Еңбекші қазақ» газетінің редакторы болған. «Өткен күндер» жинағы 1914 жылы Қазан қаласында басылып шықты. Қысқа шығармашылық ғұмырында жүздеген өлең, ондаған поэма, бірнеше роман, повесть, пьеса, көптеген әңгіме, очерк, сын және әдеби мақалалар жазды.

3) Бой сергіту сәті

Тапсырма: зат есімнен сын есім жасау (сөзжасам).

  • Адам → адамдық
  • Ақын → ақындық
  • Тұлпар → тұлпарлы
  • Бала → балалы
  • Құн → құнды
  • Келбет → келбетті

4) Синонимдерді табу

  • Туу — өмірге келу
  • Тамамдау — аяқтау
  • Еңбек істеу — жұмыс істеу
  • Жариялану — жарыққа шығу
  • Отбасы — жанұя
  • Мұғалім — ұстаз

5) Жақша ішіндегі сөздерді аудару

  1. Сәкен (настоящее имя Садвакас), Жаңарқа ауданында (родился).
  2. Сәкен (много сделал для развития новой казахской литературы) үлес қосты.
  3. (Один из крупнейших поэтов) І. Жансүгіров — қазақ әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі.
  4. І. Жансүгіровтың (наследие своеобразно и многогранно).
  5. Сонымен қатар ол әдебиет пәнінен (учебники) жазды.
  6. А. С. Пушкиннің «Евгений Онегин» романы (полностью переведен).

6) Топтық жұмыс: атау таңдау және сөйлем құрастыру

Әр топқа кеспе әріптер беріледі. Сол әріптерден құрастырылған сөз — топтың атауы:

  • Е, К, Е, З, Р → ЗЕРЕК
  • Ұ, Т, А, Л, П, Р → ТҰЛПАР

Тапсырма: сөз тіркестерін дұрыс құрастырып, орыс тіліне аударыңдар. Сол тіркестермен сөйлем құраңдар.

Сөз тіркестері Сәйкестендіру нұсқалары
  1. шын аты
  2. Омбы мұғалімдер
  3. балалық шағы
  4. Бейімбет мұрасының
  5. аса көрнекті ақын
  6. оның шығармашылығы
  7. «Жолдастар» атты
  8. Ақсу ауданында
  • а) шаруа отбасында туған
  • ә) көлемді роман жазған
  • б) көпқырлы, алуан сырлы
  • в) І. Жансүгіров
  • г) салмақты жағы — әңгімелері
  • ғ) Садуақас
  • д) семинариясының студенті болған
  • е) көшпелі қазақ ауылында

7) Сөздерден сөз құрастыру

  • а) Қыстауынан
  • ә) Қарашілік

8) Құпия сөз

1-топ: КЕШАКӨТУ → Көкшетау

2-топ: ҚАТЫРОҒЛАНД → Талдықорған

Уақыты: 1 минут.

9) «Бүгін Ел арнада»

Қысқа бейнематериал/үзінді қарау.

Уақыты: 2 минут.

10) Қай топ көбірек сөз жазады?

Берілген түбір арқылы мүмкіндігінше көп сөз құрастыру:

белес, жел, бедел, елес, елік, елдік

11) «Пирамида» құрастыру

  • С
  • Су
  • Сан
  • Сана
  • Самал
  • Сандық
  • Самауыр

12) «Дұрыс жаз»

Сұрақтарға дұрыс жауапты жазыңдар:

  • Сиырдан алынатын тағам — сүт
  • Ұйықтағанда көретініміз — түс
  • Тазалығы жоқ адам — лас
  • Цифрлер қатары — сан
  • «Адам» сөзінің синонимі — кісі
  • Жануардың аты — есек
  • «Абай бол» — сақ
  • Адамның дене мүшесі — қас
  • Ешкінің төлі — лақ
  • Сандарды қатарымен қою — рет

Ескерту: бастапқы мәтінде «Ыдыстың түрі (кісі)» деген жол мағыналық сәйкессіз болғандықтан алынып тасталып, тапсырмалар біріздендірілді.

13) Сөздер мен сөз тіркестерін аудару

В начальной школе, стихи поэта, для детей, роман, написанный стихами, один из писателей, в семье бедного крестьянина, после окончания школы, мастер художественного рассказа, золотой фонд, огромный вклад, заслуженный деятель, критик, издано, за короткую творческую жизнь, около 100 стихотворений, литературные статьи.

14) «Аударылған сөздерді оқы» (анаграмма)

  • Ылұ → ұлы
  • Нықа → ақын
  • Нағут → туған
  • Ыдиқо → оқиды
  • Назақ → Қазан

15) Бір сөзбен: фразеологизмдер

  • Жұмған аузын ашпау — үндемеу
  • Көзді ашып-жұмғанша — лезде
  • Ит арқасы қиянда — алыс
  • Көзі ашық — сауатты
  • Қой аузынан шөп алмас — момын
  • Тайға таңба басқандай — анық
  • Бетінен от шыққан — ұялу
  • Су жүрек — қорқақ
  • Құлақ аспау — тыңдамау

16) Венн диаграммасы

Тапсырма: Сәкен мен Ілиястың ұқсастығы мен айырмашылығын анықтап, Венн диаграммасы арқылы салыстыру.

Сәкен

Өмір жолы, қызметі, басты еңбектері, әдебиеттегі орны.

Ортақ

Қазақ әдебиетіне қосқан үлесі, қоғамдық ойға әсері, шығармашылық мұрасы.

Ілияс

Поэмалары, баспасөздегі қызметі, тілдік-стильдік ерекшелігі.

17) Ой шақыру және қорытынды

Не білемін?

Алдын ала білімін жүйелеу.

Не білдім?

Сабақта алған жаңа мәліметтерді бекіту.

Не білгім келеді?

Келесі сабаққа сұрақтар мен қызығушылықтарды қалыптастыру.

Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Топтық жұмысқа қатысуы, мәтін түсінуі, аудармасы, дәлелді пікірі және шығармашылық тапсырмаларды орындауы бойынша бағаланады.

Үйге тапсырма

  • 85-бет: II–III деңгей тапсырмалары.
  • Ақындар туралы тірек-сызба арқылы әңгімелеуге дайындалу.