Металл өндірісі
Ежелгі Қазақстан тарихы • 6-сынып
§19. Қаңлылардың шаруашылығы мен тұрмысы
Қазақстанның оңтүстігіндегі егіншілікке қолайлы өңірлерде ежелгі тұрғындар отырықшы өмір салтын ұстанды. Табиғи жағдайдың қолайлылығына байланысты, екі мың жыл бұрын қаңлылар арасында егіншілік, мал шаруашылығы, қолөнер, аңшылық және сауда-саттық кеңінен дамыды.
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Егіншілігі жақсы дамыған қаңлылардың металл өндірісі, сауда байланыстары, мәдениеті мен діни нанымдары туралы түсінік қалыптастыру. Отансүйгіш, мәдениетті азамат тәрбиелеуге бағыттау.
Дамытушылық
Тірек-сызба арқылы білімді толықтыру және жүйелеу; картамен жұмыс, топтық жұмыс дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
Өздігінен жұмыс істеуге, жауапкершілікке және бірлесіп әрекет етуге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі мен әдістері
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Құрал-жабдықтар
- Оқулық, слайд, карта, үлестірме қағаз
Оқыту әдістері
- Сұрақ-жауап
- Баяндау
- Әңгімелесу
- Ізденіс
- Интерактивті жұмыс
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу.
- Оқушылардың сабаққа қатысуын анықтау.
- Ынта-зейінді сабаққа аудару.
II. Үй тапсырмасын сұрау
- Қаңлылар туралы қандай деректер бар? Бұл деректерде қаңлылар жөнінде не айтылады?
- Қаңлылар мекендеген жерлердің табиғи-климаттық жағдайын сипатта.
- Көк-Мардан қаласы ғалымдарға қандай мәлімет береді?
- Қаңлылардың қоғамдық құрылысы туралы әңгімеле.
III. Жаңа сабақтың жоспары
1) Егіншілік
Отырықшы қоныстар орналасқан өңірлерде егіншілік негізгі кәсіптердің бірі болды.
2) Мал шаруашылығы мен кәсіпшілік
Мал өсіру маңызды орын алды; аңшылық пен құс аулау да дамыды.
3) Металл өндірісі
Шаш-Илақ аймағы өндіріс пен өңдеудің жетекші орталықтарының бірі болды.
4) Сауда қатынастары
Ұлы Жібек жолы арқылы халықаралық байланыстар кеңейді.
5) Мәдениеті мен діни нанымдары
Ән-күй, би, музыка өнері дамыды; аспаптық мәдениет қалыптасты.
Қаңлылардың шаруашылығы: негізгі бағыттар
Егіншілік
Қазақстанның оңтүстігіндегі құнарлы әрі суармалы егіншілікке қолайлы аймақтарда қаңлылардың отырықшы тіршілігі орнықты. Егіншілік олардың күнкөрісінде маңызды рөл атқарды.
Мал шаруашылығы және кәсіпшілік
Қаңлылар шаруашылығының маңызды салаларының бірі — мал өсіру. Сонымен қатар олар қаз, үйрек, бірқазан сияқты құстарды аулаумен де айналысқан.
Назар аударатын жайт
Құс аулау мен аңшылық — тұрмыстық қажеттілікпен қатар, кәсіпшілік мәдениетінің де белгісі.
Қолөнер
Қаңлы әйелдері арасында жүн өңдеу ісі ерекше дамыды. Бұл тұрмысқа қажет бұйымдар жасаумен қатар, қолөнердің ұрпақтан-ұрпаққа берілетін дәстүрге айналғанын көрсетеді.
Металл өндірісі
Металл өндірісінің ірі орталықтары Шаш-Илақ аймағындағы қалалар мен қоныстарда шоғырланды. Бұл өңірдің тауларында ерте дәуірдің өзінде-ақ алтын, күміс, темір және басқа да металдарды өндіру мен өңдеу кәсібі дамыды.
Сауда және Ұлы Жібек жолы
Қаңлы жері арқылы Ұлы Жібек жолы өтті. Қаңлылар оның аса маңызды орта бөлігінде қоныстанып, Кавказ бен Қара теңізге қарай шығатын бағытты бақылап отырды.
Сауда байланыстары
- Қара теңіз жағалауы
- Кавказ өңірі
- Сирия
- Египет
- Үндістан
- Қытай
- Иран
- Балттық бойы
Мәдениеті мен діни нанымдары
Қаңлылар арасында ән-күй, музыка және би өнері жақсы дамыды. Оларда қос ішекті және бес ішекті музыкалық аспаптар, сондай-ақ сыбызғы мен сырнай секілді үрмелі аспаптар болған.
Ән-күй
Орындаушылық дәстүрдің қалыптасуы.
Музыка аспаптары
Ішекті және үрмелі аспаптардың кең таралуы.
Би өнері
Мерекелік-ғұрыптық мәдениеттің бір бөлігі.
Сабақты бекітуге арналған сұрақтар
- Қаңлылардың егін шаруашылығы қалай дамыды?
- Қаңлылардың мал шаруашылығының өзіндік ерекшеліктері қандай?
- Егіншілік пен мал шаруашылығынан басқа қаңлылар қандай кәсіптермен айналысты?
- Қаңлылардың шет елдермен сауда байланысы болғанын дәлелдейтін деректерді ата.
- Қаңлыларда мәдениеттің қандай түрлері жақсы дамыды?
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен топтық жұмысқа қатысу белсенділігі негізінде бағаланады.
Үйге тапсырма
- §19 оқу.
- «Биші бикеш» тақырыбы бойынша қосымша материалмен жұмыс.