Қазақ тілі қандай сабақ
Табиғат – қоршаған орта, қор – ресурс
Табиғат – қоршаған орта. Қоршаған ортадағы су, ауа, жел, пайдалы қазбалар, күн энергиясы, өсімдіктер мен жануарлар – бәрі де табиғи қорлар. Табиғи қорлар дегеніміз – қоғамның материалдық және рухани мұқтажын қамтамасыз ету үшін өндірісте пайдаланылатын табиғи ортаның бір бөлігі.
Табиғи қорларды тиімді пайдалану және адамзатты ұзақ мерзім бойы табиғи ресурстармен қамтамасыз ету – бүгінгі күннің ең күрделі мәселелерінің бірі. Сондықтан сарқылмайтын болашақ үшін қалпына келмейтін байлықтарды ұқыпты жұмсап, шикізат, отын және энергияның жаңа көздерін іздеу маңызды.
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Қазақстан экологиясы аясындағы жаңа тақырыпты меңгеру, мәтінді әңгімелеу және сұрақтарға жауап беруге дағдылану.
Дамытушылық
Грамматикалық тапсырмаларды сауатты орындау, сөздік қорды байыту, тәуелдене септеуді қайталау, морфологиялық және синтаксистік талдау жүргізу (ҰБТ-ға дайындық).
Тәрбиелік
Пәнге қызығушылықты арттыру, табиғатты аялауға және қорғауға тәрбиелеу.
Ұйымдастыру және үй жұмысын тексеру
Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу, түгендеу, кезекшімен қысқаша сұхбат жүргізу.
- Сабақ түрі: жаңа сабақ. Пәнаралық байланыс: қазақ тілі, география.
- Әдіс-тәсілдер: түсіндіру, талдау, сұрақ-жауап, сұхбаттасу, тест тапсырмалары.
- Көрнекіліктер: оқулық, кестелер, презентациялар.
Сұхбат сұрақтарының үлгісі
Табиғат деген не?
Табиғат жойылса не болады? Табиғатты қалай таза сақтаймыз?
Қазіргі уақыт пен ауа райы
Қазір қандай жыл мезгілі? Қандай ай? Ауа райының өзгерістері қандай?
Үй жұмысын тексеру
«Табиғатты таза сақтайық» мәтінінің мазмұнын айту. «Ыстық орындық» әдісі: бір оқушы орындыққа отырады, қалғандары мәтін бойынша сұрақ қояды.
Жаңа тақырып: Қазақстанның табиғи қорлары
Негізгі ұғымдар
«Қор» сөзі орыс тіліне аударғанда ресурс деген мағына береді. Оқушылар еліміздің табиғи қорларына қатысты 3–4 сөйлем құрастырады.
Жаңа сөздер (шағын сөздік)
- Қор
- ресурс
- Шоғырланған
- сконцентрированы
- Кен
- руда, месторождение, ископаемое
- Қуат
- энергия
- Тапшы
- дефицитно
- Есебімен
- за счет
- Қоңыр көмір
- бурый уголь
- Дерлік
- почти
- Батыс
- запад
- Жүгері
- кукуруза
- Қойнауы
- почва
- Климаттық қорлар
- климатические ресурсы
- Мұқтаж
- нуждающихся
- Өне бойы
- в течение
Топтық жұмыс форматы
Сынып үш топқа бөлінеді. Әр топ мәтінді оқып, ақпаратты визуализациялайды, диалог құрастырады және ҰБТ форматына жақын талдау тапсырмаларын орындайды.
1-топ: Қазақстанның табиғи қорлары
- Мәтінді оқып, постер жасап қорғау.
- Мәтін бойынша диалог құрастыру.
- «Пайдаланылатын» сөзіне морфологиялық талдау жасау.
- «Күн жылы болғандықтан, біз серуенге шықтық.» сөйлемін түріне қарай анықтап, талдау.
2-топ: Отын-энергетикалық және минералды қорлар
- Мәтінді оқып, кластер құрып қорғау.
- Мәтін бойынша диалог құрастыру.
- «Оның негізгі қорлары Алтайда, Сарыарқада, Оңтүстік Қазақстанда шоғырланған.» сөйлеміне синтаксистік талдау.
- «Жауын жауып кетсе, үйде отырамын.» сөйлемін түріне қарай анықтап, талдау.
3-топ: Климаттық және су қорлары
- Мәтінді оқып, кластер құру.
- Мәтін бойынша диалог құрастыру.
- «Күн сәулесі» сөзін тәуелдене септеу.
- «Табиғат жойылса, тіршілік те жойылады.» сөйлемін түріне қарай анықтап, талдау.
Бейнематериал бойынша пікірталас
Экраннан көрсетілген фильм үзіндісі бойынша оқушылар өз ойларын ортаға салып, табиғатты қорғаудың маңызын мысалдармен дәлелдейді.
Табиғи қорлардың негізгі топтары
Қазақстанда кездесетін табиғи қорларды мынадай топтарға бөлуге болады:
- 1) Отын-энергетикалық қорлар
- 2) Минералдық қорлар
- 3) Климаттық қорлар
- 4) Су қорлары
- 5) Топырақ–өсімдік қорлары
- 6) Жануарлар дүниесінің қорлары
Неліктен бұл мәселе жаһандық деңгейге шықты?
Табиғи қорларды қорғау – бүгінгі таңда дүниежүзілік маңызы бар проблема. Себебі табиғи қорларға зиянды әсер көбіне литосфераның, гидросфераның және атмосфераның ластануымен байланысты. Бұл күрделі мәселе көптеген елдердің бірлескен әрекетін талап етеді.
Бағалау, қорытынды және үй тапсырмасы
Үй тапсырмасы
- 90-бет: «Су қорлары» — оқу, аудару, мазмұндау.
- 91-бет: 1-тапсырма.
Бағалау
Сабаққа белсенді қатысқан оқушылар ынталандырылады. Әр топ өзара келісіп, бір-бірінің жұмысын бағалайды.
Қорытынды сұрақтар
- Бүгін қандай тақырыппен таныстық?
- Есте қалған жаңа сөздерді қайталайық.
- Еліміздің табиғи қорлары туралы не білдік?