Күтілетін нәтиже

«Сауаттылық» және «функционалдық сауаттылық» ұғымдарының айырмасы

Қоғам дамуына байланысты «сауаттылық» ұғымының мазмұны тарихи тұрғыдан кеңейді. Бұрын сауаттылық оқу, жазу, санау сияқты базалық қабілеттермен өлшенсе, бүгінгі күні тұлғаға қойылатын талап — белгілі бір қоғамда өмір сүруге қажетті білім мен дағдыларды кешенді игеру, яғни функционалдық сауаттылыққа қол жеткізу.

Кең мағынасында функционалдық сауаттылық — тек білім мен білік әлеміне апарар жол емес, ол ұлттың, елдің немесе әлеуметтік топтың мәдени және әлеуметтік дамуын сипаттайтын маңызды өлшем. Осы сапалық қыры тұрғысынан алғанда, функционалдық сауаттылық тұлғаны дамытудың тетігі ретінде қарастырылады.

Мектеп оқушысының функционалдық сауаттылығы қалай қалыптасады?

Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығы — оқушының пәнді терең түсінуін дамыту және алған білімін сыныптан тыс ортада, кез келген жағдайда тиімді қолдана білуін қамтамасыз ету. Бұл дағдылардың негізі бастауыш мектептен қалыптасады: дәл осы кезеңде оқушының оқу әрекеті жүйеленіп, білім мазмұны өмірмен байланыстырыла бастайды.

Қазіргі халықаралық стандарттарға сай оқыту үдерісінің орталық тұлғасы — білім алушы. Ал оқытудың түпкі нәтижесі ретінде құзыреттіліктердің анықталуы функционалдық сауаттылықты қалыптастыруды білім беру жүйесінің басым бағытына айналдырып отыр. Осыған байланысты жалпы білім беретін мектепте әр пәнді оқытудың маңызды міндеттерінің бірі — алған білім негізінде әрекет етуге қабілеттілік пен даярлықты білдіретін құзыреттіліктерді қалыптастыру.

Мұғалім рөлі және оқыту тәсілдерін жаңарту

Жүсіпбек Аймауытов: «Сабақ беру – үйреншікті жай ғана шеберлік емес, ол – жаңадан жаңаны табатын өнер», — дейді. Демек, бүгінгі таңда саналы тәрбие мен сапалы білім беру үшін оқытуды жаңа талап тұрғысынан қайта қарап, әдіс-тәсілдерді үнемі жетілдіру — ортақ міндет.

Елбасы Н. Назарбаевтың пайымдауынша, қазіргі заман мұғалімі — рухани дамыған әрі әлеуметтік тұрғыдан есейген, педагогикалық құралдардың барлық түрін шебер меңгерген, өзін-өзі жетілдіруге ұмтылатын шығармашыл тұлға. Мұндай мұғалім жоғары білімді, шығармашыл тұлғаны қалыптастыру мен дамытуға жауапты.

Адам ақпаратты есту, көру, ұстап көру, сезу және иіскеу арқылы әртүрлі деңгейде қабылдап, есте сақтайды. Кейбір оқушылар жазбаша жұмысқа, кейбірі ауызша жауапқа бейім болады. Сондықтан оқытуда әртүрлі арналарды қамтитын белсенді тәсілдердің маңызы зор.

Интербелсенді оқыту және күтілетін нәтижелер

Интербелсенді оқыту барысында оқушылар өзіндік пікір қалыптастырып, ойын сауатты жеткізуге, көзқарасын дәлелдеуге, пікірталас жүргізуге, басқаны тыңдауға, өзге пікірді құрметтеуге және онымен санасуға үйренеді. Бұл үдеріс функционалдық сауаттылықты табиғи түрде күшейтеді.

Функционалдық сауаттылықты қалыптастырудың нәтижелі болуы үшін бастауыш сыныптан бастап оқушылардың коммуникативтік, ақпараттық, проблеманы шешу сияқты негізгі құзыреттіліктерін жүйелі дамыту қажет. Сонымен қатар оқу, жазу сауаттылығы, жаратылыстану-ғылыми сауаттылық, математикалық сауаттылық және компьютерлік сауаттылықты қалыптастыруға бағытталған мақсатты жұмыс оң нәтиже береді.

Қорытынды

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту — бүгінгі заман талабы. Бұл ретте бастауыш сыныпта сабақ үдерісін дұрыс ұйымдастырудың маңызы ерекше. Педагогтың шеберлігі — шығармашылық пен жауапкершілікті ұштастыра отырып, оқытуды өмірлік дағдылармен байланыстыра жүргізуінде.

Жоғары деңгейде сабақ беретін ұстаздан тәлім алған оқушы өмір жолында өз бағытын таба алатын, қоғамға пайдалы азамат болып қалыптасады. «Қыран — түлегіне қайтпас қанат сыйлайды, ұстаз — шәкіртіне талмайтын талап сыйлайды» деген нақылға сай, ұстаз — қашанда мектептің жүрегі, қоғамның тірегі.

Қоғам тұлғаны қаншалықты жетілдірсе, жетілген тұлға қоғамды соншалықты дамытады. Сондықтан болашақ тізгінін ұстайтын ұрпақтың функционалдық сауатты болуын әрдайым назарда ұстау — ортақ жауапкершілік.