Оқушылардың шығармашылық жұмыстарын талдау
8-сыныпқа арналған қазақ әдебиеті: жылдық жоспар және күнделікті сабақ үлгісі
Бұл материал 8-сыныптағы қазақ әдебиеті пәніне арналған жылдық күнтізбелік жоспардың бір бөлігі мен күнделікті сабақ жоспарының үлгісін ұсынады. Негізгі назар — Төлеген Айбергеновтің «Аруана – бауыр дүние» өлеңін оқытуға бағытталған.
Жоспардағы тақырыптар (үзінді)
- 31. «Аруана – бауыр дүние»
- 32. «Қаздар қайтып барады»
- 33. Төлен Әбдіков. «Қонақтар» (2-сағат)
- 34. Абайдың қара сөздері
- 35. «Райымбек, Райымбек!» поэмасы
Сабақ тақырыбы: «Аруана – бауыр дүние»
Сабақтың түрі
Жаңа білім беру сабағы.
Оқыту әдістері
- Сұрақ-жауап
- Өзіндік ізденіс (шығармашылық жұмыс)
- Салыстыру
Көрнекіліктер
- Баспасөз материалдары
- 1 томдық шығармалар жинағы
- Ақынның суреті, буклеттер
- Үнтаспа (сабақта Құрманғазының «Сарыарқа» күйі)
Пәнаралық байланыс
Тарих, ән-саз.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Төлеген Айбергеновтің өмірі мен өскен ортасын таныту; шығармаларын оқыту; өлеңнің негізгі ойын ашу және талдау; эстетикалық талғамы қалыптасқан оқырман тәрбиелеу.
Дамытушылық
Оқушының сөз байлығын арттыру; әдеби шығарма идеясын тануға үйрету; өз ойын ауызша және жазбаша түрде жүйелі жеткізуге баулу.
Тәрбиелік
Туған жерге, Отанға сүйіспеншілікті күшейту; елжандылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың эпиграфы (мұғалімнің кіріспе сөзі)
Ақын боп өмір кешіру оңай деймісің, қарағым,
Аузында болу — бұл өзі сыздаған барлық жараның.
Көкірегіңе құйып ап әлемнің асқақ бар әнін,
Қосудың арпалысы бұл — тоғыспас жолдар торабын.
Осы шумақ арқылы сабақтың мақсаты айқындалып, ақынның өмір жолына кіріспе жасалады.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру
Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, назарды сабаққа шоғырландыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Өткен сабақтар бойынша сұрақтар мен тапсырмаларды орындату, қысқаша қорытынды жасау.
III. Жаңа сабақ
1) Ақынның өмір жолы (тірек сызба бойынша)
- 1. 1937 жылы 8 наурызда Қарақалпақ еліндегі Қоңырат өңірінде дүниеге келген.
- 2. 1959 жылы Ташкенттегі Низами атындағы педагогикалық институттың қазақ тілі мен әдебиеті бөлімін бітіріп, туған ауылында мұғалім болған.
- 3. Алғашқы өлеңдері «Жас дәурен» жинағында жарияланған.
- 4. Қазақстан Жазушылар одағында қызмет атқарған.
- 5. Кітап болып шыққан еңбектері: «Арман сапары», «Өмірге саяхат», «Мен саған ғашық едім», «Аманат».
- 6. 1974 жылы «Құмдағы мұнаралар» жинағы үшін (ақын қайтыс болғаннан кейін) Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілген.
- 7. 1967 жылы Төлеген Айбергенов өмірден өтті. Отыз-ақ жыл ғұмырында халқына отты жыр, өлмес өлең қалдырды.
2) Өлеңмен жұмыс
- Мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды (фонда Құрманғазының «Сарыарқа» күйі орындалады).
- Екі оқушы өлеңді мәнерлеп оқиды.
3) Сұрақтармен жұмыс
Талқылауға арналған сұрақтар
- Аңыз дегеніміз не?
- Ақын аңызды өз өлеңіне қалай арқау еткен?
- Ұқсас шығармаларды еске түсіру: Қабдеш Жұмаділовтің «Қозыкүрең» әңгімесінің мазмұнын айту.
4) Салыстыру жұмысы: Таһауи Ахтановтың «Күй аңызы» әңгімесі
Топтық жұмыс ретінде Венн диаграммасы қолданылады. Оқушылар аңыз желісіндегі ортақ және дара белгілерді анықтайды.
Тақырыптық өзек
Туған жерге жету үшін ботасын өзі өлтірген аруана образы; туған жерге деген шексіз сүйіспеншілік; құрбандық мотиві.
Көркемдік ұқсастық
Түйе малының суреттелуі; аңыз оқиғасының прозада және өлеңде берілуі; эмоциялық әсердің күштілігі.
Айырмашылық
Ботасы өлген аруананың жан күйзелісі; жазушыда өнер құдіретін тану айқынырақ көрінуі; баяндау тәсілдерінің өзгешелігі.
5) Шығармашылық жұмыс (жеке оқушы)
- «Әркімнің туған жері — Мысыр шаһары» тақырыбында шағын шығарма жазу.
- «Аруана – бауыр дүние» өлеңін қарасөзге айналдырып жазу.
Оқушылардың жұмыстарын оқытып, идеясы мен тілдік ерекшеліктерін талдау.
Сабақты қорытындылау
Қазақ өлеңдері көбіне 7, 8 және 11 буынды болып келетінін еске түсіре отырып, ақынның өлең құрылысына қосқан жаңалығы — 18–19 буынды өлшемге баруы туралы ой бөлісу.
Түкпірімдегі дір ете қалғыш осынау құйттай жүрекпен
Келем мен бүгін қасиетті Қазақстанды көтеріп!
Осы тармақтардағы ақын үнін талдап, ақын көре алмай кеткен тәуелсіз Қазақстанның еркіндігі мен егемендігі туралы пайымдау жасау. Тарихтың сан ғасырлық белестеріне шолу жасап, ақын рухымен үндесу ұсынылады.
Пікірталас: «Мен ақын болсам…»
Бірнеше оқушының ойы ауызша тыңдалып, сынып болып талқыланады.
Бағалау
Оқушының белсенділігі мен жауаптарының сапасына қарай бағалау жүргізіледі.
Үй тапсырмасы
- Өлеңді толық оқу.
- Ерекше әсер еткен жолдарын жаттау.
- «Туған жер — алтын бесігім» тақырыбында шығарма жазу.
Ескерту
Қажет болған жағдайда жоспардың толық нұсқасын қарап, тапсырмалар мен мәтін көлемін сыныптың деңгейіне қарай бейімдеуге болады.