Бағдарламаның құрылымында тіл қызметінің - сөйлеу және жазу, тыңдау және оқу түрлері өзара тығыз байланыста
Бағдарлама туралы жалпы ақпарат
Бұл бағдарлама Қазақстан Республикасы жалпы білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес және Қазақстан Республикасының Әдістемелік нұсқау хатын басшылыққа ала отырып құрастырылды. Бағдарлама жоғары сынып оқушыларына арналған.
Түсінік хат
Тілдің мемлекеттік мәртебеге ие болуы — мемлекеттің өнер мен тілді қамқорлыққа алуы деген сөз. Ал мұндай қамқорлыққа алынған тіл сол мемлекеттің иесі болған халықтың үдесінен шығып, барлық саладағы мұқтаждықты өтей алатын деңгейде болуы тиіс.
Жазба тіл мәдениеті және нормалар
Жазу тілінде сөздер мен сөз тіркестері, грамматикалық тұлғалар және сөйлем құрылымы әртүрлі қолданылғанымен, олардың жүйеге түскен, қалыптасқан заңдылықтары бар. Жазба мәтінде ойдың жинақы әрі жатық баяндалуы талап етіледі.
Сонымен бірге тілдің нормаланған, бірізді және жүйеленген стильдік тармақтары бар. Жазба тіл мәтіндерінің белгілі бір стильге сүйене отырып жазылуы — сапалы тілдік коммуникацияның негізгі шарты.
Қоғамдық қолданыс және мақсат
Бағдарламаның басты мақсаты — қазақ тілінің қоғамдық сипатын ашу, қолданылу аясын кеңейту және еліміздің болашағы саналатын жас ұрпаққа мемлекеттік тілдің басқару орындарында, қоғамдық ұйымдарда және түрлі кәсіби салаларда кеңінен қолданылатынын түсіндіру. Осы арқылы оқушыларды болашақта мемлекеттік тілді терең әрі жауапты қолдануға даярлау көзделеді.
Оқу мазмұнының құрылымы
Бағдарлама құрылымында тіл қызметінің түрлері — сөйлеу және жазу, тыңдау және оқу — өзара тығыз байланыста қарастырылады. Әрбір тақырып материалы бірізді жүйемен беріледі.
- Сөздерден сөз тіркесін құрастыру;
- Сөз тіркесінен сөйлем жасау;
- Сөйлемнен мәтін немесе шығарма құрастыруға дейін ойды жүйелеу;
- Айтылған ойды жазбаша түрде сауатты жеткізу дағдысын қалыптастыру.
Стиль түрлері және талаптар
Ой күрделі сөйлемдер арқылы беріледі және нақты дәлелдерге сүйенеді. Мәтін анықтама, тұжырым және қорытынды түрінде жүйелі жазылуы тиіс.
Оқиға желісі мен сезім-күй көріністі баяндау, суреттеу, бейнелеу арқылы ашылады. Теңеу, салыстыру, әсірелеу және фразеологизмдер сияқты көркемдегіш құралдардың орынды қолданылуы талап етіледі.
Шешендік сөздер әдеби тіл заңдылықтарына, орфография және орфоэпия нормаларына сүйеніп қалыптасады. Өмірлік қолданыста да осы нормаларды сақтау міндетті.
Қорытынды мәлімет
Бағдарлама Қазақстан Республикасы жалпы білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес және Қазақстан Республикасының Әдістемелік нұсқау хатын басшылыққа ала отырып құрастырылған. Жоғары сынып оқушыларына арналған. Жалпы сағат саны — 34, аптасына — 1 сағат.