Қазақша рефераттар

Қос сөздер

Сабақтың мақсаты

  1. Қос сөздер туралы алғашқы түсінікті қалыптастыру; қос сөздердің екі түрлі сөздің өзара қосарлануы арқылы жасалып, жаңа ұғым тудыратынын ұғындыру; сөйлем ішінен қос сөздерді табуға және мағынасын ажыратуға үйрету.
  2. Оқушылардың ауызша және жазбаша тілін дамыту; сөздік қорын байыту; байланыстырып сөйлеу қабілетін арттыру; көркем жазуға баулу.
  3. Ұқыптылыққа және сауаттылыққа үйрету; қайырымдылыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Ұйымдастыру деректері

Сабақтың әдісі:
әңгімелесу, салыстыру, оқулықпен жұмыс
Сабақтың түрі:
аралас сабақ
Пәнаралық байланыс:
әдебиеттік оқу
Көрнекілігі:
интерактивті тақта, оқулық

Психологиялық даярлық

Қонақ күту салтымыз, Оқып-біліп жатырмыз. Келген қонақ сіздерге, Сәлем бердік жалпымыз. Бір, екі, үш — Сынып іші тып-тыныш. Жалқаулықты тастаймыз, Сабақты біз бастаймыз.

Поэзия минуты

Қазақ тілім — өз тілім, ана тілім, Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім. Қастерлейді ұл-қызың мәңгі сені, Болашағым, бақытым — дара тілім.

Үй тапсырмасын тексеру

Берілген тапсырма:

6-жаттығу. Адам, жер-су, аң-құс атауларына байланысты біріккен сөздер құрап келу.

Жер-су атаулары (мысалдар)

Талдықорған, Ақсу, Үштөбе, Үшарал, Ақмола, Ақтау, Ақтөбе, Жезқазған, Байқоңыр, Жаңатас.

Аң-құс атаулары (мысалдар)

Аққу, түйеқұс, жолбарыс, қараторғай, қарақұйрық, қосаяқ, қарақұлақ, жұпартышқан, таутеке, арқар.

Қайталау сұрақтары

  • Берілген сөздер қандай сөздерге жатады? (Біріккен сөздер.)
  • Біріккен сөз дегеніміз не?
  • Күрделі сөз дегеніміз не және ол қалай жасалады?

Күрделі сөздер түбірлердің бірігуі, қосарлануы, тіркесуі арқылы жасалады. Олар: біріккен сөздер, қос сөздер, қысқарған сөздер, тіркесті сөздер болып бөлінеді.

Күрделі сөздердің түрлері

Біріккен сөздер

жолбарыс, Сарыағаш

Қос сөздер

ата-ана, дүркін-дүркін

Қысқарған сөздер

мысалдар тақырып бойынша беріледі

Тіркесті сөздер

мысалдар тақырып бойынша беріледі

Жаңа сабақ: Қос сөздер

Кіріспе: сөзжұмбақ

«Сиқырлы сандар» сөзжұмбағын шешу арқылы жасырылған сөз анықталады. Нәтиже: қос сөздер.

«Қос» сөзін екі деп түсінеміз. Бүгін біз қос сөздің не екенін, оның қалай жасалатынын және сөйлем ішінен табуды үйренеміз.

Күн реті және көркем жазу

  • Дәптерге күн ретін және тақырыпты жазу.
  • Көркем жазуға Қ әрпін жазу.
  • Қ әрпіне қатысты сөздер ойлап, жазу.

Ескерту: әріптерді жолдан шығармай, созбай, қисайтпай таза жазу.

Мысал сөйлемдер (талдау)

Сенің білім алудағы, еңбектегі табыстарың — ата-анаң үшін зор бақыт.

Жағалай-жағалай тас қойдым, Жирен атты бос қойдым.

Орман іші тып-тыныш.

Сұрақтар:

  • Ерекшеленген сөздердің құрамы қандай?
  • Олар қалай жасалып тұр?

Қос сөздердің жасалу жолдары

1) Бір сөздің қайталануы

жиі-жиі, биік-биік

Мағынаны күшейту, әсерді арттыру үшін қолданылады.

2) Екі түрлі сөздің қосарлануы

бір-екі, жоғары-төмен

Қарама-қарсы не қатар мәнді ұғымдарды қамтиды.

3) Күшейткіш буын арқылы

үп-үлкен, дөп-дөңгелек

Белгіні айқындап, күшейтіп көрсетеді.

Қос сөздің емлелік белгісі: екі сыңардың арасына дефис (-) қойылады.

Оқулықпен жұмыс

1-жаттығу

Қосарланып жасалған күрделі сөздердің құрамындағы бастапқы мағынасы мен жаңа сөз жасалғаннан кейінгі мағынасын салыстыру. Жасалу жолына және дефиске назар аударту.

Қорытынды: екі сөздің қосарланып айтылуынан жасалған сөз қос сөз деп аталады.

2-жаттығу (дәптермен жұмыс)

Сөйлемдерді көшіріп жазып, қос сөздердің астын сызу:

  1. Қазы-қарта, жал-жая қазанда бұрқ-бұрқ қайнайды.
  2. Үйге кірмеген жігіт-желең, кәрі-құртаңдар — өз алдына бір топ.
  3. Балконның есігін ашып еді, еденде тыпыр-тыпыр етіп жатқан әлдебір құсты көрді.
  4. Арбамыз толған азық-түлік, киім-кешек, құрал-сайман еді.
  5. Бақа шыбын-шіркей, құрт-құмырсқаны тілімен қағып жейді.

3-жаттығу (сурет бойынша)

Суреттер бойынша қос сөздер құрастыру, 1–2 сөйлем құрау және сөйлем мүшесіне талдау:

  • Қызықты әңгімелер мен жаңалықтарды газет-журналдардан оқимыз.
  • Мен анама ыдыс-аяқ жинауға көмектесемін.
  • Айдостың әкесі құрал-сайман сататын дүкенде жұмыс істейді.

Сергіту сәті

Орнымыздан тұрайық, Алақанды ұрайық. Бір отырып, бір тұрып, Бір тынығып алайық.

Терме диктант

Мәтіннен қос сөздерді тауып, тыныс белгілерін дұрыс қойып, теріп жазыңдар:

Ертеде Атымтай деген адам болған екен. Оның кедей-кепшікке, жетім-жесірге барынша көмек көрсетуімен, қайырымдылығымен аты шығыпты. Атымтай жомарт бай болса да, күнде-күнде бір мезгіл үстіне ескі-құсқы киім киіп, отын кесіп, шөп тасып, жұмыс қылады екен.

4-жаттығу: сәйкестендіру

Сөздерді мағынасына қарай өзара үйлесімді сөздермен тіркестіріп, қос сөз жасаңдар.

Менің бағытым (сөздер)

жолдас, жылы, ұят, мынау, төмен, шашын

Жұптар (бастамалар)

  1. жыл-
  2. жора-
  3. жауын-
  4. жоғары-
  5. ар-
  6. оны-

Қорытынды

Жұмбақтар

Жұмбақ 1

Үш көзді батыр, Жолды аңдып жатыр.

Жауабы: бағдаршам

Жұмбақ 2

Асүйден табылады, Керегіңе жарап. Байқамасаң шағылады.

Жауабы: ыдыс-аяқ

Венн диаграммасы (идея)

Біріккен сөз

бағдаршам

Қос сөз

ыдыс-аяқ

Ортақ белгі

Екеуі де күрделі сөз.

Үй тапсырмасы және бағалау

Үйге тапсырма

5-жаттығу. Қос сөздері бар мақал-мәтел, жұмбақ немесе жаңылтпаш жазу.

Бағалау

Төрт дегенің — жақсы баға, Алады оны жақсы бала. Бес дегенің — үздік баға, Оқитын бол үздік қана.

Автор туралы

Алматы облысы, Талдықорған қаласы, №19 орта мектеп-гимназиясының бастауыш сынып мұғалімі — Дюсенбинова Гүлнұр Қызайбекқызы.