Ақпараттық технологияны оқу процесіне енгізу жағдайында тұжырымдамалық негізін жасақтау және жүйелеу
Ұйғыр ауданы, Шонжы селосы, №5 ОМ
Азиев Кудрят Наримановичтің география сабақтарында ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) қолдану тәжірибесіне арналған рефлексивті есебі.
АКТ-ның білім берудегі өзектілігі
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (АКТ) дамуы білімді бағалау мен қолдану жүйесін уақтылы жаңартып отыруды талап етеді. Соған сәйкес білім беруде қолданылатын әдіс-тәсілдер, әдістемелер және оқыту технологиялары да үздіксіз жаңғырып отырады.
Мысалы, Ұлыбританияда мұғалім мамандығын таңдаған жастардың сандық сауаттылығы жеткілікті деңгейде, өйткені олар жаңа технологияны өмірдің барлық қырында пайдаланып, сандық ортамен тұрақты әрекеттесетін ұрпақ өкілдері. Бұл үрдіс мектептегі оқытуға да тікелей әсер етеді.
АКТ оқушыларға ғылыми ұғымдарды түсіндіруді жеңілдетіп, қабылдауын арттырады және мұғалімге сабақ жүргізуде маңызды қолдау көрсетеді. Сондықтан технологияны оқу үдерісіне ойланып, мақсатқа сай енгізу қажет.
Дерек: нұсқаулық, 61-бет.
Қойылған мақсат
Курстың бетпе-бет кезеңі мен қашықтан оқу кезіндегі зерттеу барысында нұсқаулықтан алған біліміме сүйене отырып, АКТ-ны тиімді қолдануға бағытталған төмендегі мақсатты айқындадым:
Оқушы дағдыларын дамыту
- Сыни тұрғыдан ойлауды дамыту
- Өз бетінше ізденіп, жан-жақты білім жинақтау қабілетін қалыптастыру
- Өз жұмысына сыни көзбен қарап, өзіндік бағалау дағдысын жетілдіру
- Шығармашылық және интеллектуалдық әлеуетін дамыту
- Алған білімін өмірде қолдана білуге бағыттау
Оқу үдерісін жүйелеу
- АКТ-ны оқу процесіне енгізудің тұжырымдамалық негізін құрастыру және жүйелеу
- Компьютермен жұмыс істеу дағдысын нығайту
- Логикалық ойлау мен есте сақтау қабілетін дамытуға жағдай жасау
- Оқытудағы теория мен тәжірибені үйлестіру
АКТ енгізудегі негізгі түсініктер
Қашықтан оқу тәжірибемде нұсқаулықты зерделей отырып, АКТ енгізілген жағдайда теориялық және тәжірибелік білімдердің біртұтастығы технологияны саналы қолдануды қамтамасыз ететінін түсіндім. Бұл өз кезегінде оқу мен оқытуды жақсартуға мүмкіндік береді.
Сабақта теория мен тәжірибені ұштастырғанда шешуші фактор — білім беру үдерісінің мазмұны, әдістемесі және технологиясы туралы қалыптасқан білім. Сондай-ақ технологиялық құрылғылар туралы хабардарлық пен оларды басқаруға қажетті дағдылардың болуы маңызды.
Сандық сауаттылықтың құрамдас бөліктері
- Операциялық жүйелер мен компьютердің аппараттық құралдары туралы базалық түсінік
- Мәтінді теру және түзету дағдылары
- Электронды кестелермен жұмыс істеу
- Браузерлерді және электрондық поштаны қолдана алу
Дерек: нұсқаулық, 64-бет.
Мектептегі қолданылатын технологиялар
Теледидар бағдарламалары
Оқу мазмұнын визуализациялау
Сандық теледидар
Мультимедиа контент
Интернет (WWW)
Ақпарат іздеу және талдау
Ұялы телефон
Жедел қолжетімділік
Ұтқыр қондырғылар
Мобильді оқу
Компьютер / ноутбук
Жоба, презентация, тест
Дерек: нұсқаулық, 65-бет.
География сабақтарындағы нақты тәжірибе
География сабақтарында АКТ қолдану оқушылардың білім сапасын, пәнге қызығушылығын, ізденімпаздығын және құзыреттілігін арттырып, өз бетінше білім алуына жағдай жасайтынына көз жеткіздім. Осы мақсатта тәжірибемде интербелсенді тақта, электронды оқулық, ғаламтор және ұялы телефон мүмкіндіктерін қолдандым.
Интербелсенді тақта
Ескі әдістермен салыстырғанда, интербелсенді тақтаның мүмкіндіктері оқушының қызығушылығын айқын арттырады. Мысалы, «Қорықтар» тақырыбын өткенде карта арқылы саяхат сабағын ұйымдастырып, әр аялдамаға белгі қою, флора мен фауна суреттерін орналастыру, нысандарды белгілеу сияқты әрекеттерді орындауға болады.
Ойын элементі
Пазл құрастыру: картаны бөліктерге бөліп, алмастырып, қайта жинау арқылы оқыту.
Электронды оқулық
Электронды оқулық тапсырмаларын орындау, тест жұмыстары, картамен жұмыс және бейнефильм көру оқушылардың өз бетінше білім алуға ынтасын күшейтетінін байқадым.
- Тақырыпты меңгеруді жедел тексеру
- Қайталау мен пысықтауды жүйелеу
- Көрнекілік арқылы есте сақтауды арттыру
Бейнемонтаж және дыбыстау
PINACLE және VIDEOSTUDIO бағдарламалары арқылы 8-сыныптағы «Қорықтар» тақырыбына анимациялар мен эффекттерді пайдаланып бейнеролик дайындадым. Микрофон арқылы қорықтар туралы ақпаратты дыбыс ретінде енгіздім.
Нәтиже: материалды қабылдау жеңілдеп, талқылау сапасы артты.
Ғаламтормен жұмыс және мобильді ізденіс
Тақырыпқа қатысты материалдарды интернеттен тауып, топпен талқылау оқушыларды жан-жақты ойлануға, өз бетінше білім алуға және диалогтік қабілетін дамытуға дағдыландырады.
Мектебімде интернет тек бір компьютерде болғандықтан, оқушылар ұялы телефон арқылы Opera Mini және Opera Mobile Java бағдарламаларын қолданып, Google іздеуі мен Википедиядан мәлімет алып, талдау жұмыстарын жүргізді.
Wiki-парақшалармен жұмыс: сабақтағы тәжірибе
Нұсқаулықтағы wiki-парақшаларды жаратылыстану пәндерінде қолдану үлгісіне (68-бет) сүйене отырып, келесі жұмысты ұйымдастырдым.
Ұйымдастыру қадамдары
- Сабаққа дейін 5 оқушыдан тұратын топ құрдым.
- Топтастыруда оқушылардың қабілетімен қатар тұлғалық ерекшеліктерін ескердім.
- Белгілі бір тақырып бойынша әртүрлі ақпарат көздеріне сүйенген 7 түрлі wiki бет дайындадым.
- Ақпараттың бір бөлігі толық, бір бөлігі қате немесе жартылай аяқталмаған күйде ұсынылды (бастапқы материал ретінде).
Дифференциация
- Әртүрлі топтарға материалдың көлемі мен күрделілігі әрқилы берілді.
- Бір топқа ең күрделі тапсырма ұсынылды: дайын материал берілмей, тек бос парақ пен тақырып атауы берілді.
- Бұл тәсіл барлық оқушы үшін тапсырмалар спектрін қамтамасыз етуге көмектесті.
Оқушыларды тарту және сенімділік қалыптастыру
Бұл сынып үшін сабақта wiki қолдану жаңалық болды. Алдыңғы сабақта Википедия ұғымына қысқаша тоқталғанымызбен, тақырып толық ашылмаған еді. Оқушылардың біреудің жұмысын өзгертіп, өз түсінігімен толықтыруы үшін белгілі бір деңгейде сенімділік қажет екенін байқадым.
Уақыт өте келе сынып бір-бірінің жұмысын еркін түзетіп, жақсарта алатын деңгейге жетті. Меніңше, бұл wiki-ді дұрыс қолдану мәдениетін қалыптастыруға көмектесті. Сонымен қатар оқушылар бір-біріне көмектескенде сөйлеу мәдениеті дамып, серіктесінің ойы құнды екенін түсінуге ықпал етті.
Сабақты қорытындылау құралдары
- Рефлексиялық бейнероликтер арқылы тақырыпты анықтау және пысықтау
- Электронды тест арқылы жедел кері байланыс
- Электронды карточкалар арқылы қорытынды шығару
Бұл тәсілдер сабақ құрылымын жинақы етіп, оқушылардың белсенділігін арттырды.
Өзгерген көзқарас: «Кеше» және «Бүгін»
Кеше
- Кітапта қанша болса, сонша және мұғалім қанша айтса, сонша білу
- Мұғалім оқушыға білім береді
- Оқушылардың ақпарат көздерін таңдауы шектеулі
- Оқушылар бір-бірінен жазбаны жасырады, жұмысты көбіне мұғалім ғана оқиды
Бүгін
- Нені білу және нені есте сақтау керектігін саналы түрде анықтау
- Мұғалім ақпаратты бағалауға, таңдауға, ұйымдастыруға және сақтауға бағыт береді
- Оқушылардан жеке таңдау жасап, шешім қабылдауы күтіледі
- Жұмысты редакциялау және тексеру кезінде пікір алмасу қалыптасады
Алдағы бағыт
Алдағы сабақтарымда ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану арқылы оқушылардың сыни тұрғыдан ойлауын және өз бетінше жан-жақты білім алуын жүйелі түрде қолдауды мақсат етемін. Ол үшін өзімнің кәсіби білімімді де тұрақты жетілдіруім қажет.
Сонымен бірге сабақта тек АКТ-мен шектелмей, келесі бағыттарды ықпалдастыра қолдандым және бұл тәсілді әрі қарай да жалғастырамын:
Сыни тұрғыдан ойлау
Талдау, дәлелдеу, қорытындылау
Білім алудағы жаңа тәсілдер
Ынтымақтастық, диалог
Бағалау
Оқу үшін және оқуды бағалау
Дарынды балалар
Қабілетке сай тапсырма
Басқару және көшбасшылық
Топтық жұмысты ұйымдастыру
Интеграцияланған тәсіл
Модульдерді біртұтас қолдану
Қорытынды ой: осы бағыттарды жүйелі қолдану әр оқушыға өз мақсатына жақындауға, ал мұғалімге оқыту сапасын тұрақты арттыруға мүмкіндік береді.