Қазақша рефераттар

Біріккен сөздер қатарын белгіле

Сабақтың тақырыбы: Қос сөздер

Бұл сабақ — өткен материалды қайталау және бекітуге арналған. Жаттығулар, талдау жұмыстары, деңгейлік тапсырмалар мен ойын элементтері арқылы оқушылардың білімін жүйелеу көзделеді.

Сабақтың мақсаттары

  • Білімділік: жаттығу жұмыстарын орындау арқылы қос сөздің жасалу жолдарын және жалпы күрделі сөздер туралы білімді қайталау, бекіту.
  • Дамытушылық: мәтін талдау, деңгейлік және тест тапсырмалары арқылы оқушылардың танымдық әрі шығармашылық қабілеттерін байқау және дамыту.
  • Тәрбиелік: адамгершілік пен ақыл-ой тәрбиесін беру, көркем жазуға және мәнерлеп сөйлеуге тәрбиелеу.

Ұйымдастыру және әдістер

  • Сабақ түрі: қайталау сабағы.
  • Әдістері: сұрақ-жауап, талдау, өзіндік жұмыс, ойын, көрнекілік, деңгейлеп және саралап оқыту.
  • Пәнаралық байланыс: дүниетану, ана тілі.

Көрнекі құралдар

  • «Күрделі сөздер» сызбасы
  • Қала атаулары жазылған қима қағаздар
  • Кемпірқосақ суреті
  • Венн диаграммасы
  • Магниттік тақта, теледидар

I–II. Ұйымдастыру және үй тапсырмасын тексеру

Өтілген материалды пысықтау мақсатында ауызша «Саяхатқа шығу» ойыны ұйымдастырылады. Магниттік тақтада және қала атаулары жазылған қима қағаздарда сұрақтар беріледі. Оқушы қала атауын таңдап, сыртындағы сұраққа жауап берсе, сол қалаға «жолдама» алады.

Жалпы сұрақтар

  • Елімізде қандай үлкен қалалар бар?
  • Осы аталған қалаларға кімдердің саяхатқа шыққысы келеді?

Қима қағаздардағы сұрақтар

  • Астана: Күрделі сөздер дегеніміз не? Жасалу жолдары.
  • Ақтау: Біріккен сөздер дегеніміз не?
  • Ақтөбе: Біріккен сөздерден жасалған кісі аттарының жазылуы.
  • Жезқазған: Біріккен сөздерден жасалған жер-су аттарының жазылуы.
  • Өскемен: Қос сөздер дегеніміз не? Қос сөздердің жазылуы.
  • Көкшетау: Қос сөздердің жасалу жолдары.
  • Семей: Бірыңғай сөйлем мүшелері дегеніміз не?

III. Терме диктант: қос сөздерді теріп жазу

Оқушылар берілген сөздер ішінен қос сөздерді таңдап, дәптерге теріп жазады. Жұмыс жұппен орындалып, кейін дәптерлер алмастырылып тексеріледі.

Берілген сөздер

Түйеқұс, ата-ана, үйір-үйір, қосаяқ, бала-шаға, алабота, анда-санда, Темірқазық, мая-мая, жалт-жұлт, Сарысу, әп-әдемі, Алакөл, Гүлзипа.

IV. Оқулықпен және тақтамен жұмыс

1) Қос сөздерді жай сөздерге айналдыру

Әр оқушы бір сөйлемнен таңдап, қос сөзді жай сөз тіркесіне немесе мағыналас құрылымға айналдырып жазады және түсіндіреді.

2) Тақтамен жекеше жұмыс: берілген қос сөздерді топтау

Тақтаға үш оқушы шығып, сөздерді үлгі бойынша топтап жазады.

I-топ

  • кезек-кезек
  • күте-күте
  • қырқа-қырқа
  • машина-машина

II-топ

  • ата-баба
  • тау-тас
  • іркес-тіркес
  • салдыр-гүлдір

III-топ

  • быт-шыт
  • тап-таза
  • үп-үлкен
  • тып-тыныш

3) Нұсқа бойынша өздік жұмыс

  • I-нұсқа: 1-топтағы сөздерді қатыстырып, бір сөйлем құрастырып жаз.
  • II-нұсқа: 2-топтағы сөздерді қатыстырып, бір сөйлем құрастырып жаз.
  • Құрастырған сөйлемдердегі қарамен берілген сөздерді қос сөзге айналдырып жазу (өздік жұмыс).

V. Деңгейлік тапсырмалар (ұпаймен бағалау)

Тапсырмалар күрделілік деңгейіне қарай беріледі. Сабақ соңында әр оқушының жинаған ұпайы есептеліп, жұмысы бағаланады.

1-деңгей (5 ұпай)

Біріккен сөздер арқылы жасалған кісі аттарын жаз.

2-деңгей (10 ұпай)

Біріккен сөздерден құралған бес өсімдік атауын ойлап жаз. Сол сөздердің бірін қатыстырып сөйлем құрастыр.

3-деңгей (15 ұпай)

Құрамында қос сөздер бар екі жұмбақ жаз.

4-деңгей (20 ұпай)

Құрамында қос сөздер бар екі мақал-мәтел жаз.

VI. Сергіту сәті: «Сөзден сөз шығару»

Экранда кемпірқосақ суреті көрсетіледі. Оқушылар «кемпірқосақ» сөзінен жаңа сөздер құрастырады.

VII. Сұрақтар және шығармашылық тапсырма

Сыныпқа қойылатын сұрақтар

  • Біздің тұрған ауданымыз қалай аталады?
  • Бұрын ауданымыз қалай аталған?
  • «Марқакөл» сөзі қандай күрделі сөз? Ол қалай жасалған?

Мұғалімнің бағыттауы

Марқакөл атауының шығу тарихы бізге таныс. Әркімге өзінің туған жері мен елі ыстық. Бейнетаспадан туған жер табиғатын көре отырып, «Марқакөл» сөзін қатыстырып шағын шығарма жазыңдар.

3–4 оқушы өз шығармасын ауызша оқып береді, сыныппен бірге талданады.

VIII. Білімді тексеру: 5 сұрақтық тест

Әр оқушыға жеке тест тапсырмасы беріледі. Тест нәтижесі бойынша білім деңгейі қорытындыланады.

Тест тапсырмалары

  1. Біріккен сөздер қатарын белгіле.
    A: суыр, асқазан, шөп
    B: анда-санда, ащы ішек, асық
    C: қолбасшы, алтыбақан, түйеқұс
  2. Күшейткіш буын қосылуы арқылы жасалған қос сөздер қатарын белгіле.
    A: сұп-сұр, тіп-тік, әп-әдемі
    B: алай-дүлей, анда-санда, ар-ұят
    C: мая-мая, жалт-жұлт, апыр-топыр
  3. Әртүрлі сөздердің қосарлануы арқылы жасалған қос сөздер қатарын белгіле.
    A: үйір-үйір, түп-түгел, әке-шеше
    B: жап-жасыл, қып-қызыл, әрең-әрең
    C: құрбы-құрдас, шыбын-шіркей, ойын-сауық
  4. Бірыңғай мүшелері бар сөйлем қатарын белгіле.
    A: Машина жолмен жүрді.
    B: Асан мен Болат үйге келді.
    C: Суретті қызыл бояумен боядық.
  5. Қыстырма сөздер қатарын белгіле.
    A: айтпақшы, сен, қандай
    B: қысқасы, сөйтіп, әйтеуір
    C: немесе, несін айтасың, жаман әдет

Жауап кілті

1 — C; 2 — A; 3 — C; 4 — B; 5 — B.

IX. Топпен жұмыс

1-топ

Экрандағы сұрақтарға сүйене отырып, Венн диаграммасы арқылы «ит» және «итмұрын» сөздерін салыстырады.

2-топ

Төмендегі сыңарлар арқылы біріккен сөздер құрастырып жазады:

ала + аспан
ақ + жаман
адыр + сақал
ат + бұлақ
асу + бота

X–XI. Қорытынды, үй тапсырмасы және бағалау

Қорытындылау

Сабақ соңында оқушылар бүгінгі жұмыста қай тақырыптарды қайталап, қандай білімдерін тиянақтағанын айтып шығады.

Үй тапсырмасы

Үй тапсырмасы мұғалімнің жоспарына сай беріледі (сабақ мазмұнына сәйкес қос сөздер мен біріккен сөздерді бекітуге бағытталады).

Бағалау

Оқушылардың жинаған ұпайлары есептеліп, тест, жазба жұмысы және белсенділігі бойынша қорытынды баға қойылады.