Қазақша рефераттар

Атмосфералық қысым

Тақырып: Атмосфералық жауын-шашын

Бұл сабақта оқушылардың атмосфера құбылыстары туралы бұрынғы білімдері жүйеленіп, тұман мен бұлт тақырыптары қорытындыланады. Негізгі назар атмосфералық жауын-шашын түрлері мен олардың пайда болу жолдарын түсіндіруге аударылады.

Білімділік мақсат

  • Жалпы географиялық заңдылықтар туралы ұғымдарды жинақтау.
  • Тұман және бұлт тақырыптарын қорытындылау арқылы білімді бекіту.
  • Жауын-шашын түрлері мен олардың түзілу механизмдерін түсіндіру.

Дамытушылық мақсат

  • Географиялық ой-өрісті және пәндік ойлауды дамыту.
  • Оқу, шығармашылық және практикалық іскерліктерді қалыптастыру.
  • Танымдық қызығушылықты арттыру.

Тәрбиелік мақсат

  • Экологиялық, еңбек және патриоттық тәрбие беру.
  • Өз ойын сауатты жеткізуге және қарым-қатынас мәдениетіне үйрету.
  • Ұйымшылдықты, адамгершілік қасиеттерді және географиялық мәдениетті қалыптастыру.

Сабақ ресурстары мен форматы

Оқу құралдары

Интерактивті тақта Тест Кестелер

Сабақ түрі және әдістері

Сабақ түрі: Ашық сабақ

Оқыту әдістері: Сұрақ-жауап, «Миға шабуыл»

Сабақ жоспары

I кезең — Ұйымдастыру

2 минут

Мұғалім оқушылармен амандасып, сыныпта тыныштық орнатады. Сабақтың жұмыс тәртібімен таныстырады, қатысымды тексеруді сынып жетекшісіне (сынып әкіміне) тапсырады және оқушылардың сабаққа дайындығын қарайды.

II кезең — Өткен тақырыпты сұрау

19 минут

Үй тапсырмасы сұрақ-жауап форматында, «Миға шабуыл» стратегиясы арқылы тексеріледі.

Қайталау сұрақтары

  1. Тұман дегеніміз не? Ол қалай пайда болады?
  2. Бұлттар қандай түрлерге бөлінеді?
  3. Будақ бұлт туралы мәлімет беріңіз.
  4. Қабат бұлттың ерекшелігі қандай?
  5. Шарбы бұлт қандай болады?
  6. Күн мен Ай қандай жағдайда қораланады?
  7. Бұлттылық дегеніміз не?
  8. Бұлттылық неше баллмен өлшенеді?
  9. Біздің өңірде бұлттың қандай түрлері жиі кездеседі?

III кезең — Жаңа тақырыпты түсіндіру және бекіту

20 минут

Жаңбыр қалай түзіледі?

Бұлттағы ұсақ тамшылар бір-бірімен қосылып немесе айналасындағы су буының тамшыға айналып қонуы нәтижесінде іріленеді. Тамшылар ауырлаған кезде ауада қалқып тұра алмайды да, төмен құлап, жаңбыр жауады.

Бұршақтың пайда болуы

Жаңбыр бұлты жоғары бағытта көтерілетін ауа ағындары бар аймаққа тап болғанда, су тамшылары үлкен биіктікке көтеріледі де, қатып мұз түйіршіктеріне айналады. Төмен құлаған мұз түйіршіктері салқындаған су тамшыларын өзіне жапсырып, домалақтанып үлкейеді. Нәтижесінде жерге бұршақ түседі.

Қардың түзілуі

Қыста үлкен биіктікте бұлттағы су тамшылары қатып, алдымен ине тәрізді ұсақ мұз кристалдарын түзеді. Кейін олар бір-біріне жабысып, қар үлпектеріне айналады.

Қырау, қылау, шық

Қырау — күзде, қыста және көктемде жылы ауа жер бетіндегі салқындаған заттармен жанасқанда, су тамшылары мұзға айналып, шөпке, бұтаға және басқа да заттарға қонады.

Қылау — қалың тұманда немесе қатты аязда жерге жақын ауа қабатындағы су буы мұз түйіршіктеріне айналып, ағаш бұтақтарына, сымдарға, үйлердің жел өтіндегі қабырғаларына ақ борпылдақ қабат болып жабысады.

Шық — жазда күндіз булану күшейіп, ауада су буы көбейеді. Жылы ауа салқындаған шөп, бұта сияқты заттармен жанасқанда, бу тамшы түрінде бөлініп шығады.

Кестені толтыру тапсырмасы

Жауын-шашын түрлері бойынша олардың түсу жағдайын, мезгілін және бұлт түрін анықтаңыз.

Жауын-шашын түрі Қандай ауа райында түседі? Жылдың қай мезгілінде түседі? Қандай бұлттардан түседі?
Жаңбыр — — —
Қар — — —
Бұршақ — — —

IV кезең — Бағалау

2 минут

Оқушылардың сабақ барысындағы белсенділігі, жауаптарының дәлдігі және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.

V кезең — Қорытынды

2 минут

Сабақта қарастырылған жауын-шашын түрлері қайталанып, олардың түзілуіндегі басты айырмашылықтар қысқаша жинақталады.

Тест тапсырмалары

  1. Өте биікте болып, жауын-шашын жаудырмайтын бұлт:

    • A) Будақ
    • B) Қабат
    • C) Шарбы

  2. Ауаның жер бетіне түсіретін салмағы:

    • A) Ауа температурасы
    • B) Атмосфералық жауын-шашын
    • C) Атмосфералық қысым

  3. Атмосфераның төменгі қабаты:

    • A) Тропосфера
    • B) Стратосфера
    • C) Мезосфера

  4. Тәулік ішіндегі ең жоғары және ең төмен температура арасындағы айырмашылық:

    • A) Тәуліктік орташа температура
    • B) Температураның тәуліктік амплитудасы
    • C) Ауа райының өзгерісі

  5. Ауаның құрамында ең көп кездесетін газ:

    • A) Оттегі
    • B) Азот
    • C) Көмірқышқыл газ

  6. Белгілі бір жағдайда су буының сұйық күйге айналуы:

    • A) Ылғалдылық
    • B) Конденсация
    • C) Амплитуда