Арман - адамға қанат
Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Қазалы ауылы, №100 орта мектебі
Бастауыш сынып мұғалімі: Бердешева Жадыра
Бұл жазба — бастауыш сыныпқа арналған «Менің арманым» сабағының мазмұнын ықшамдап, редакциялап берілген нұсқасы. Сабақ құрылымы балалардың қиялын оятып, арманды мақсатқа айналдыруға жетелейді.
Сабақтың тақырыбы
Менің арманым
Мақсаты
Оқушылардың жақсы ниетпен армандай білуіне және сол арманға жетуге ұмтылуына ықпал ету.
Міндеттері
- «Арман» ұғымы туралы түсінік беру.
- Балалардың ойлауын және қиялын дамыту.
- Жақсылыққа тәрбиелеу, ізгі құндылықтарды дәріптеу.
Көрнекіліктер мен құралдар
Сабақтың басталуы: өткенді еске түсіру
Жаңа сабақты өткен тақырыппен байланыстыру үшін үй тапсырмасы сұралады: оқушылар «Біздің сынып» тақырыбында құрастырған әңгімелерін оқып береді. Бұл кезең сыныптағы жылы атмосфераны қалыптастырып, бір-бірін тыңдау мәдениетін бекітеді.
«Шаттық шеңбері»: теңізге саяхат
Мұғалім балаларды қиялмен Каспий теңізіне саяхатқа шақырады. Мөлдір көк теңіз жағасында сыныптастармен бірге арман туралы ой қозғау ұсынылады. Барлығы шеңберге тұрып амандасады:
- Армысың ба, сыныптастар!
- Армысың ба, кәрі Каспий!
- Күннің шыққаны жақсы ма? (күнді бейнелеп, құшағын айқара ашу)
- Теңіздің толқығаны жақсы ма? (толқын қимылын жасау)
- Достарыңмен бірге жүрген жақсы ма? (адымдау қимылы)
Осы сәтте балалар іштей сыныптастары туралы, бірлік пен достық туралы жақсы ой тілейді. «Теңіз жағасы. Таза ауа. Ақ мамық бұлттар қалықтап барады…» деген бейнелі сипаттау арқылы қиялға еркіндік беріледі.
Ой қозғау: теңіз туралы сұрақтар
Сұрақтар
- Теңізде не істей білу керек? — Жүзе білу.
- Теңізде немен жүзеді? — Қайықпен.
Тілек айту (қайыққа міну рәсімі)
Қайыққа міну үшін балалар бір-біріне арманның орындалуына тілек айтады. Тілек айтқан оқушы «қайыққа мінгендей» болып, қуаныш қимылын жасайды.
Үлгі:
— Досым, Ерлан, арманыңның орындалуына шын жүректен тілектеспін!
— Ержан, қанатың талмасын!
Оқулықпен жұмыс: «Бала арманы» өлеңі
Оқушылар оқулықтағы «Бала арманы» өлеңін оқиды (30-бет). Мәтін арқылы әр баланың арман дүниесі әртүрлі екенін сезіндіру көзделеді.
Ұлы Абайдай кең жүрек
Ақын болғым келеді.
Бауыржандай ер жүрек
Батыр болғым келеді.
Жағдаяттарды талдау: «құндылық қайықтары»
Сұрақ-жауап арқылы теңізде жүзетін қайықтар «құндылық» ретінде ұсынылады. Балалар олардың мағынасын ашып, өмірмен байланыстырады.
Бұл теңізде қандай қайықтар жүзеді?
«Осы қайықтарды теңізге жіберейік» — әр құндылықты нақты әрекетпен байланыстырып айту ұсынылады.
Талқылау сұрақтары
- Арманның үлкені мен кішісі болады деп ойлайсыңдар ма?
- Өздеріңнің қандай армандарың бар?
- Адамға армандау үшін не қажет?
- Арманға қалай қол жеткізуге болады?
Мұғалім балаларға теңізде ақылды адамдардың көмекшісі — дельфиндер мекендейтінін айтып, келесі тапсырмаларға жетелейді.
Дельфин тапсырмалары
1-тапсырма: дәйексөзді түсіндіру
«Арман – адамға қанат» — халық мақалы.
Оқушылардың тұжырымы: арман адамды алға жетелейді; оқу мен білім арқылы адам болашағына «қанат қағады».
2-тапсырма: мәтінмен жұмыс («Әже әңгімесі»)
Оқушылар мәтінді оқып, негізгі ойды анықтайды: әр адамның арманы болады; бір арман орындалса, келесі мақсат пайда болады; арман үзілмейтін үдеріс.
Талқылау сұрақтары
- Білімнің арманға қандай қатысы бар?
- Неліктен өлең «Арман мен ақыл» деп аталады? (Қадыр Мырза Әли)
3-тапсырма: өсиет әңгіме
— Арман деген не? — деді жігіт.
— Арман — ақыл-ойдың шындығы.
Ұстаз шәкіртке үлгі болсам дейді. Арманға адаспаған жетеді, адасқан жете алмайды.
Бұл бөлімде оқушылар арманның бағыт-бағдармен, ақылмен, еңбектенумен байланысын түсінеді.
Ойын: «Балық аулау» және арманды өлеңмен айту
Оқушылар шеңбер құрып, теңізден «балық аулап», өз армандарын және не үшін сол арманды қалайтынын өлең жолдарына салып айтады. Бұл ойын сөйлеу дағдысын дамытып, ойды қысқа әрі көркем жеткізуге үйретеді.
Айдар
«Шіркін-ай, басшы болсам, еліме нұр сыйлайтын…»
Ердос
«Шіркін-ай, банкир болсам, жайнайды менің елім…»
Ербол
«Шіркін-ай, биші болсам, мың бұрала билейтін…»
Ойын жалғаса береді: әр оқушы өз арманын айтып, оның себебін жылдам әрі нақты түсіндіреді.
Жаңа ақпарат: арман, мақсат, үміт
Адам көкейіндегі ізгі ниет — болашақтан күтер үміт. Алға қойған мақсат арқылы адам арманына жете алады.
Шығармашылық жұмыс: «Күн шұғыласы»
Бағыт
- Арманды адамның бойындағы жақсы қасиеттермен ұштастыру.
- «Қандай баланы жақсы бала дей аламыз?» сұрағына жауап іздеу.
Нәтиже
Оқушылар жақсы қасиеттерді «күннің шұғыласына» жазып, кейін дауыстап оқиды. Бұл тапсырма өзін-өзі бағалауды және сыныптық құндылықтарды нығайтады.
Тыныштық сәті: теңізді елестету
Балалар көз алдына көгілдір теңізді елестетеді: шағалалардың дауысы, әсем әрі киелі аққулар. Айналадағы тіршілік иелері оларды аялап, қоршап, бәрі қамқор болып жатқандай әсер береді. Оқушылар шамамен 2 минут тыныш отырады.
Дәптермен жұмыс
«Армандарың жақсылықтан құралғанына сеніміміз мол». Оқушылар өз армандары туралы қысқаша әңгіме жазады, кейін жазғандарын оқып береді.
Қорытынды және үй тапсырмасы
Ақыл, сана — біліммен,
Арманыма жетемін.
Үйге тапсырма
«Өмірге» өлеңін оқу.
Жүректен — жүрекке
«Арманға бірге жетейік». Балалар бір-біріне арманға жету жолындағы тілектерін арнайды:
Ұстаз тілегі
Армандарың орындалсын! Біліммен, өнермен алға самғаңдар!