Ковалентті байланыс
10-сынып химия: бөлімдер және сабақ жоспары
Пән мұғалімі: Сыдықбекова Т. Н.
Қарастырылатын тақырыптар
- Тестілеу.
- Д. И. Менделеевтің атом құрылысы ілімі тұрғысынан алғандағы периодтық заң және периодтық жүйе.
- §3.1. Химиялық байланыс және зат құрылысы. Ковалентті байланыс. Лабораториялық тәжірибе №3: молекула модельдерін жасау.
- §3.2. Ковалентті химиялық байланыстың донорлы-акцепторлы механизмі.
- §3.3. Ковалентті химиялық байланыстың қасиеттері.
- §3.4. Атомдық орбитальдардың гибридтенуі және молекулалардың геометриясы.
- §3.5. Иондық химиялық байланыс. Иондық және ковалентті байланыстың қасиеттері. Лабораториялық тәжірибе №4: әртүрлі кристалдық торы бар заттардың қасиеттері.
- §3.6. Металдық химиялық байланыс. Сутектік химиялық байланыс.
Сабақ үлгісі: §3.1 — Ковалентті байланыс
Сабақтың мақсаты
- Білімділік
- Химиялық байланыстың түрлерін және ковалентті байланыс туралы білімді жүйелеу мен қорытындылау; ковалентті байланыстың маңызды сипаттамалары туралы түсінік қалыптастыру.
- Дамытушылық
- Заттардағы химиялық байланыстың типін анықтай білу; ковалентті байланыстың түзілу схемасын құрастыру; салыстыру және қорытынды жасау дағдыларын дамыту.
- Тәрбиелік
- Сабақ уақытын тиімді бағалауға үйрету; еңбекқорлыққа баулу және пәнге қызығушылықты арттыру.
Сабақ форматы
Сабақ типі: жаңа білім беру сабағы.
Өткізілу түрі: мұғалімнің түсіндіруі, кітаппен өз бетінше жұмыс, жаттығулар орындау, кесте және сызбанұсқамен жұмыс, фронталды әңгімелесу.
Құралдар мен реактивтер
- Оқулық, дәптер, интерактивті тақта.
- Түрлі түсті шариктер мен таяқшалар (молекула модельдерін құрастыруға).
Лабораториялық тәжірибе №3
Молекула модельдерін жасау.
Сабақ кезеңдері
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін нақтылау, қалыпты жұмыс ырғағын қалыптастыру.
- Оқушыларды психологиялық тұрғыдан дайындау: амандасу, сабаққа дайындығын тексеру, назарын сабаққа аудару.
- Сабақтың жалпы мақсатын ашу және өткізу жоспарын көрсету.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Мақсаты: үй тапсырмасының дұрыс әрі толық орындалуын тексеру; білімдегі олқылықтарды және орындау барысындағы қиындықтарды анықтау; кемшіліктерді түзету.
1-тапсырма: жаттығуды тексеру.
3) Оқушыларды жаңа материалды меңгеруге дайындау
Сабақ тақырыбы: ковалентті байланыс.
Мұғалім мен оқушылар бірлесе отырып сабақтың мақсатын айқындайды, жаңа материалды оқудың практикалық маңызын талқылайды және оқу проблемасы қойылады.
Білімділік міндеттері
- Оқушылардың білім алуға деген ынта-ықыласын жұмылдыру.
- Оқу мақсаттарын өздері анықтауға бағыттау.
- Материалды бір мезгілде қабылдап, ой қорытындысын жасап, жалпылау және жүйелеу дағдыларын дамыту.
Білімді жаңғырту (актуализация)
Фронталды әңгімелесу (қажет болған жағдайда үлгерімі төмен оқушылармен қосымша жұмыс):
- Байланыстың қандай типтерін білесіңдер?
- Қандай химиялық элемент атомдары арасында ковалентті байланыс түзіледі?
4) Жаңа сабақты түсіндіру: ковалентті байланыс
Негізгі ұғым
Атомдар өзара әрекеттескенде химиялық байланыс түзіледі. Ортақ электрон жұбы арқылы түзілген байланыс ковалентті байланыс деп аталады.
Ковалентті байланыстың түрлері
- Полюсті ковалентті байланыс.
- Полюссіз ковалентті байланыс.
Ескерту: полюстілік электртерістілік айырмасына тәуелді. (Мәтіннің бастапқы нұсқасындағы мысалдар мен тұжырымдар сақталды, қажет болса нақтылау үшін қосымша тексеріс жүргізуге болады.)
Электрон бұлттарының қаптасуы
Молекулада атомдар жақындаған сайын олардың электрон бұлттары қаптасады. Ядролардың арасындағы кеңістікте электрон тығыздығы артып, ортақ электрон жұбы тұрақтанады. Бұл процесс энергияның ұтымына әкеліп, молекуланың тұрақтылығын арттырады.
Сутек молекуласы арқылы түсіндіру
Ковалентті байланыстың түзілуін сутек молекуласының (H₂) пайда болуымен түсіндіруге болады: атомдар жақындағанда электрондық бұлттар бүркесіп, ядролар арасындағы аймақта электрон тығыздығы максимал мәнге ұмтылады. Ортақ электрон жұбы ядроларды жақындастырып, тұрақты молекула түзіледі.
Полюссіз ковалентті байланыс
Қарама-қарсы спиндері бар жұптаспаған электрондар қосылып, полюссіз ковалентті байланыс түзіледі.
Қосымша оқу
Осы бөлімді толық меңгеру үшін §3.1–§3.6 тақырыптарын кезең-кезеңімен қайталап, тапсырмаларды орындау ұсынылады.