Сайысты қортындылау
Тәрбие сағаты
Пай-пай, қазақтың келіндері-ай!
Бұл тәрбие сағаты ұлттық құндылықтарды ұлықтап, келіннің қадір-қасиетін, инабат пен ізеттілікті дәріптеуге арналған. Бағдарламада таныстыру, салт-дәстүрге қатысты сұрақтар, өнер көрсету, жағдаяттық тапсырмалар және ұлттық ас пен киім мәдениетін таныту қарастырылған.
Мақсаты
- Келіндердің ізеттілігін және инабаттылығын бағалау.
- Жас ұрпақты ұлттық өнер мен өнегеге, салт-дәстүрді заман талабына сай түсінуге баулу.
- Танымдық қабілетті арттыру, сөз мәдениеті мен сахналық мәдениетті қалыптастыру.
Құрылымы
I бөлім
Кіріспе
- Ұйымдастыру кезеңі
- Қазылар алқасын сайлау
II бөлім
Негізгі
- Қатысушылармен танысу
- Сайыс шарттарымен таныстыру
III бөлім
Қорытынды
- Жеңімпаздарды марапаттау
- Сайысты қорытындылау
Сайыс кезеңдері
-
1-кезең Сәлем – сөздің анасы!
Таныстыру: қатысушы келін өзін, отбасын, ұстанымын мәдениетті түрде таныстырады.
-
2-кезең Ойлы болсаң, озып көр!
Салт-дәстүр аясындағы сұрақтар: ұлттық таным мен зерделілікті сынға салады.
-
3-кезең Өнерлі келін – сүйкімді!
Өз өнерін көрсету: ән, күй, би, көркемсөз немесе өзге өнер түрі.
-
4-кезең Сөз тапқанға – қолқа жоқ!
Жағдаяттық сұрақтар: тапқырлық, мәдени жауап, сабыр мен шешендік бағаланады.
-
5-кезең Кім жылдам?
Шапшаңдық сайысы: картоп аршу, шаш өру сияқты тұрмыстық ептілік тапсырмалары.
-
6-кезең Саусағынан бал тамған келіндер-ай!
Ұлттық тағам әзірлеу: дәм мен ұқыптылық, дәстүрлі ас дайындау мәдениеті.
-
7-кезең Қылығына сай екен киімдері-ай!
Ұлттық киім киіп, таныстыру: киім атауы, мәні, өрнек пен әшекейдің мағынасы.
Сценалық көрініс және жүргізушілер диалогы
Диалог (жай әуенмен оқылады)
Өлең жолдары
Наурыз — жыл айналғанның басы, адам ғұмыры да осылай өлшенер. Қазақтың кең пейіліне жарасады: әр үйде дастархан жайылып, береке артқан ас толар.
Өмір өте келе шал боларсың, томардай отқа түскендей сыналарсың. Наурызда елмен бірге ойнап-күл: бұл күнге жетпей өтсең, арманда қаларсың.
Аққу қазыменен көлден ұшар, жаз келсе жағалап жүрер. Осындай шақта ойын-күлкі жарасар, көңілді баурайтын нәзік наз да болар.
Ағаш алмасымен сұлу көрінер, ұста темірді балғасымен соғар. Жыл айналып жеткенде: «Аман ба ауыл-аймақ, мал-жан түгел ме?» — деп сұрасар.
Қар еріп, жер көгермей жаз бола ма? Мұз кетпей айдын көлге қаз қона ма? Наурызда думандатпай, ойнамай, адам көңілі қалай мәз бола алмақ?
Ұлыс күні елмен бірге қуанам, құрбыларым қосылып өлең айтса — мереке сәні кірер.
Көрініс
Екі қыз екі жақтан шашу шашып кіріп келеді. Жиналған жұрт бір-бірімен көрісіп, амандасып, құттықтасады. Киіз үйге кіріп, жайғасады.
Бір жақта қыздар әңгімелесіп отырып, ұлы той қарсаңында қызмет көрсетіп жүрген жеңгелеріне қызыға қарайды.
Баян
Қыздар, қараңдаршы: ұлы той қарсаңында тынбай еңбек етіп жүрген жеңгелеріміздің арқасы ғой. Мен қазақ келіндеріне арнап бір өлең оқысам қалай қарайсыңдар?
Қыздар
Әрине, нұр үстіне нұр болар еді. Біз де болашақта осы жеңгелеріміз сияқты қазақ келіні, бір үйдің от анасы боламыз.
Баян (өлең)
Қыз аттаған, келін кеп — ақ босаға,
Ақ босаға — мерейлі бақ босаға.
Қасиетті халқымның дәстүріне
Куә болып ғасырлар жатты осы ара.
Пай-пай, шіркін, қазақтың келіндері,
Көл-дария секілді кең пейілді.
«Абысын тату болса — ас көп» деген,
Мақал тегін айтылған ба, ей, тілді?
Қариялар бата берер — ақ тілеу,
Жақсы сөз бен игі тілек — көп тілеу.
Дәстүр, өнеге, ізгі ниет
Ұрпақтарға жалғасады — мәңгілеу.
Татулықпен тамсантқан ауылымды,
Ардақ тұтқан аға-іні бауырымды.
Ізеті мол қазақтың келіндері,
Бағалаттың баршаға қадіріңді.
Арасында қыздар қосылып «Пай-пай!» деп айтып отырады.
Сол сәтте қыздарға ризашылығын білдіру үшін жеңгесі келеді.
Ұлболсын
Ай, қандай жақсы! Осындайда қолғабыс беретін қайын сіңілілеріміз бар екен, риза болдық. Шаршағанымызды ұмыттырып, көңіліміз сергіп қалды. Рақмет, Еркеқыз!
Баян
Оқасы жоқ, жеңеше. Ұлы той қарсаңында сіз сияқты келіндердің өнерін көріп, үлгі алатындай сайыс ұйымдастырсам деймін. Осы сайысты менімен бірге жүргізуге көмектесесіз бе?
Ұлболсын
Әрине, Еркеқыз. Той қарсаңында қазақ келіндерін жұртқа танытып, сайыстырсақ — оның еш айыбы жоқ. Қуана келісемін.
Жүргізушілер (қатысушыларға үндеу)
Бүгінгі «Пай-пай, қазақтың келіндері-ай!» сайысына жиналған ұстаздар мен студент жастарға қош келдіңіздер дейміз!
Біздің мақсатымыз — келіндердің ізеттілігі мен инабаттылығын бағалау, жас ұрпақты ұлттық өнер мен өнегеге баулу, танымдық қабілетін арттыру.
Ұлболсын (жырмен шақыру)
Сайыс, сайыс — көңіл шіркін тасысын,
Жанкүйерлер қол соғып, шат күлсін.
Өнерін аямайтын сайыскерлер,
Ортасына қадам басып, келсін!
Осылайша сайысқа қатысушы келіндерді қол соғып, ортаға шақырамыз.
Келесі кезекте сайысқа баға беретін сарапшылармен (қазылар алқасымен) таныстырылады. Одан соң жүргізуші сайыс шарттарын ресми түрде жариялайды.
1-кезеңге кіріспе (мәтін)
Армысыздар, айналайын дана халқым,
Сақтаған ұлтымыздың берік салтын.
Ата-баба шежіресін түгендеп,
Таныстыру — әрбір жастың парызы алтын.
Алғашқы кезең — «Сәлем – сөздің анасы!» таныстыру бөлімі. Қатысушылар нөмір бойынша біртіндеп ортаға шақырылады. Әр таныстырудан кейін қазылар алқасынан бағалау сұралады.
Музыкалық үзіліс
Күй нөсерін төгейік,
Жырдан моншақ өрейік.
Уа, жамағат, ал енді
Күйге кезек берейік.