Қазақша рефераттар

Қазақ тілінде неше септік

Ойын туралы

«Жұлдызды сәт» — оқушылардың қазақ тіліндегі сөйлеу мәдениетін, тілдік білімін және логикалық ойлауын дамытуды мақсат ететін танымдық сайыс. Ойын барысында қатысушылар жылдам жауап беріп, жұмбақтар мен сөзжұмбақтарды шешіп, тапсырмаларды жүйелі орындайды.

Сөйлеу дағдылары

Қазақ тілінде еркін ауызекі сөйлеуге үйрету, байланыстырып сөйлеу дағдыларын қалыптастыру, сұрақтарға тез әрі дұрыс жауап беруді жетілдіру.

Ойлау және сөздік қор

Логикалық ойлауды дамыту, ауызша және жазбаша сөздік қорды кеңейту, монологтік сөйлеу шеберлігін шыңдау.

Құндылықтар

Мемлекеттік тілге қызығушылықты арттыру, отаншылдыққа және тілге құрметке тәрбиелеу, көптілділік мәдениетін насихаттау.

Көрнекіліктер мен дайындық

  • Тапсырмалар жазылған қиықшалар
  • Кесте (таблица)
  • Эпиграфы бар плакат
  • Сөзжұмбақтар
  • Тест тапсырмалары
  • 1-ден 10-ға дейінгі нөмірленген карточкалар

Эпиграф

Көп тіл білсең, көкжиегің кең болар,
Құрметтейді «кісі екен» деп төрге озар.
Қай елде жүрсең де бұл дұрысы —
Мемлекеттік тілді үйренген жөн болар.

Ойынның құрылымы

Сайысқа 8 оқушы қатысады. Барлығы 7 кезең бар. Әр кезеңнің қорытындысы бойынша ең аз ұпай жинаған бір қатысушы ойыннан шығады. Соңғы кезеңге 2 оқушы өтіп, жеңімпаз анықталады.

Кезең
Тапсырма
Ұпай
1. «Бәйге»
Сұраққа жауап беру
Әр дұрыс жауапқа — 5 ұпай
2. «Шешуін тап»
Әріптік жұмбақтарды шешу
10 ұпай
3. «Полиглот»
Жауапты 3 тілде айту (қаз/орыс/ағылшын)
10×3 = 30 ұпай
4. «Қазақстан»
«Қазақстан» сөзінен сөз құрау
10 ұпай
5. «Тестілеу»
Қай септік? (тест)
5 ұпай
6. «Мақалды аяқта»
Мақал-мәтелдің жалғасын табу
5×3 = 15 ұпай
7. «Жорға»
Жылдам жауаптар
Әр жауапқа — 5 ұпай

Кіріспе сөздің ықшам нұсқасы

Қазақстан Республикасының өз рәміздері, төл теңгесі және Конституцияда белгіленген мемлекеттік тілі бар. Мемлекеттік тіл — қазақ тілі. Әр азаматтың міндеті — мемлекеттік тілді білу және құрметтеу. Бүгінгі сайыстың мақсаты — қазақ тілін жақсы меңгерген білімпазды анықтау.

«Сайыс» сөзі «жарыс», «турнир» мағынасын береді. Ережеге сай, әр кезеңде ең аз ұпай жинаған қатысушы ойыннан шығады.

Кезеңдер мазмұны

1-кезең: «Бәйге»

Қатысушылардың қолында 1-ден 10-ға дейінгі нөмірленген карточкалар болады. Карточканы бірінші көтерген қатысушы жауап береді. Жауап қате болса, басқа қатысушылар жауап беруге мүмкіндік алады. Кезең соңында ең аз ұпай жинаған ойыншы шығады.

Сұрақтар (үлгі)

  1. Қазақтың ұлы ақыны кім? (Абай Құнанбаев)
  2. Бүгін нешесі? (күні мен айын айту)
  3. Қазақ тілінде неше септік бар? (7)
  4. «Закон сингармонизма» сөзінің қазақша мағынасы қандай? (Үндестік заңы)
  5. Сөйлем неден тұрады? (сөз тіркестері мен сөздерден)
  6. «Подлежащее» деген не? (бастауыш)
  7. Қыс айларын ата. (желтоқсан, қаңтар, ақпан)
  8. Қыста не жауады, не соғады? (қар, боран)
  9. Барыс септігінің сұрақтарын ата. (кімге? неге? қайда?)
  10. Ілік септігінің сұрақтарын ата. (кімнің? ненің?)

Қосымша сұрақтар

  1. Көмектес септігінің сұрақтарын ата. (кіммен? немен?)
  2. Қазақ ауыз әдебиетінің түрлерін ата. (ертегілер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, мақал-мәтелдер, тұрмыс-салт жырлары, аңыз-әңгімелер)
  3. Отырарда туған ұлы ғалым кім? (Әл-Фараби)
  4. Күнпарақ дегеніміз не? (күнтізбе)
  5. Бір жылда неше күн бар? (365)
  6. Бір тәулікте қанша сағат бар? (24)
  7. Бір сағатта неше минут бар? (60)
  8. Бір ғасырда қанша жыл бар? (100)
  9. Бір аптада қанша күн бар? (7)

2-кезең: «Шешуін тап»

Бұл кезең қазақ тіліне тән дыбыстарды еске түсіруге арналған. Қатысушыларға 9 алфавиттік жұмбақ ұсынылады.

Тұзда бар, суда жоқ. Мұзда бар, буда жоқ.

Жауабы: Ұ

Гауһарда бар, гүлнарда жоқ. Жауһарда бар, сәуледе жоқ.

Жауабы: Һ

Үйде бар, шиде жоқ. Күйде бар, биде жоқ.

Жауабы: Ү

Қазда бар, үйректе жоқ. Құрда бар, шілдеде жоқ.

Жауабы: Қ

Дәнде бар, елде жоқ. Сәнде бар, селде жоқ.

Жауабы: Ә

Бірде бар, үште жоқ. Екіде бар, бесте жоқ.

Жауабы: І

Қарғада бар, сауысқанда жоқ. Тоғайда бар, аққуда жоқ.

Жауабы: Ғ

Шөлде бар, далада жоқ. Көлде бар, теңізде жоқ.

Жауабы: Ө

Қайсы әріп «қасарып», бас әріп болуға көнбейді?

Жауабы: Ң

3-кезең: «Полиглот»

Әр жұмбақтың жауабы қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде айтылады. Әр тіл үшін 10 ұпайдан есептеліп, барлығы 30 ұпайға дейін беріледі.

1) Темір тілді, күміс үнді.

Жауап: қоңырау — звонок — ring

2) Мамықтай ұлпа, қанттай ақ. Қыста жер бетін басады, жазда сайға қашады. (Қыста келген, көктемде еріген.)

Жауап: қар — снег — snow

3) Қаласы бар, үйі жоқ. Өзені бар, суы жоқ. Орманы бар, бүрі жоқ. Бақшасы бар, гүлі жоқ.

Жауап: карта — карта — map

4) Қабат-қабат қаттама, ақылың болса аттама! (Көп әңгімем, өлеңім, күнде ақыл беремін.)

Жауап: кітап — книга — book

5) Түк білмей барасың, тәлім аласың. Есейіп кетсең де, қарыз болып қаласың.

Жауап: мектеп — школа — school

6) Суға батпайды, отқа жанбайды.

Жауап: мұз — лёд — ice

7) Табаныма байладым, қос таяқпен айдадым.

Жауап: шаңғы — лыжи — skis

8) Оқушыға күнде еріп жүретін не?

Жауап: күнделік — дневник — diary

4-кезең: «Қазақстан» сөзінен сөз құрау

Қатысушылар «Қазақстан» сөзіндегі әріптерді пайдаланып, мүмкіндігінше көп сөз құрайды. Ең аз сөз құраған ойыншы кезең соңында сайыстан шығады. Кезең 10 ұпаймен бағаланады.

5-кезең: «Қай септік?» (тестілеу)

Ойыншылар берілген тест сұрақтарындағы сөз тіркестерінен септікті анықтайды. Дұрыс жауап — 5 ұпай. Ұпайы аз қатысушы ойыннан шығады.

1) Барыс септікті сөз тіркесін тап:

  • A) қаладан келді
  • Ә) қаланың адамы
  • Б) қалаға барды
  • В) қалада тұрады

2) Жатыс септікті сөз тіркесін тап:

  • A) мектепке келді
  • Ә) мектептен қайтты
  • Б) мектепті бітірді
  • В) мектепте оқиды

3) Табыс септікті сөз тіркесін тап:

  • A) ауылдың малы
  • Ә) ауылға бардым
  • Б) ауылдан келдім
  • В) ауылды жақсы көремін

4) Шығыс септікті сөз тіркесін тап:

  • A) оқушымен келді
  • Ә) оқушыдан сұрады
  • Б) оқушыны көрді
  • В) оқушыға қарады

5) Көмектес септікті сөз тіркесін тап:

  • A) қаламды алдым
  • Ә) қаламның сиясы
  • Б) қаламмен жаздым
  • В) көп қалам

6–7-кезеңдер

6-кезең: «Мақалды аяқта»

Қатысушылар мақал-мәтелдің жалғасын табады. Дұрыс жауаптар 5 ұпайдан есептеледі (жинағы — 15 ұпайға дейін).

7-кезең: «Жорға»

Жылдам сұрақтарға жауап беріледі. Әр дұрыс жауап — 5 ұпай. Соңында жеңімпаз анықталады.

Автор туралы мәлімет

Жітіқара қаласының №1 негізгі мектеп КММ, қазақ тілі мұғалімі — Есенова Александра Оразғалиқызы.