Мектепте гендерлік тәрбиелеуді ұйымдастыру жағдайлары
Мектепте гендерлік тәрбиелеуді ұйымдастыру жағдайлары
Еліміз егемендік алғаннан бері қоғамда көптеген өзгерістер орын алды. Сол өзгерістерден туындаған жаңа құбылыстар баланың өміріне тікелей әсер етіп жатқаны анық. Жаңа білім беру мазмұнының базалық ұстанымы — әрбір мектепте тұлғаның рухани-адамгершілік қасиеттерін дамытуға ынталандыратын ізгі білім беру ортасын құру.
Білім алушыларды ұлттық құндылықтар негізінде тәрбиелеу, олардың бойындағы жалпыадамзаттық құндылықтарды ашып, рухани-адамгершілік қасиеттерін дамыту — бүгінгі тәрбие жұмысының өзегі. Сонымен бірге бала тәрбиесінің өзекті мәселелерін шешуде уақыты өткен әдістердің орнын басатын жаңа технологияларды қолдану, этнопедагогика жетістіктерін әр отбасының тәрбие құралына айналдыру — уақыт талабы.
Қоғамдық өзгерістер және отбасы тәрбиесінің әлсіреуі
Соңғы уақытта нарықтық экономиканың қарқынына ілесудің қиындығы салдарынан көптеген отбасыларда бала тәрбиесі әлсіреп, кей жағдайда бақылаудан шығып, орны толмас олқылықтар пайда болды. Кейбір ата-аналар өз міндетін атқарудағы кемшіліктерін қоғамға немесе білім беру мекемелеріне ысырып жатады.
Бұған қоса, білім беру жүйесінің дамуы, БАҚ ықпалы, сондай-ақ «мәдени орын» атауымен ашылған мазмұны күмәнді сауық орындарының көбеюі отбасының тәрбиелеу және әлеуметтендіру қызметіне әсер етпей қоймады. Қоғамдағы келеңсіз көріністер мектеп оқушыларын да айналып өтпейді; оның ішінде қазақ отбасыларына тән қиындықтар да жиі байқалады.
Тәрбие жүйесіндегі негізгі құндылықтар
Үздіксіз білім беру жүйесінің тәрбие тұжырымдамасында басшылыққа алынатын басты құндылықтар ретінде төмендегілер көрсетіледі:
- Адам — тұлға қадірін тану, адамгершілік өлшемді сақтау
- Отбасы — тәрбиенің алғашқы және ең ықпалды ортасы
- Отан және Туған өлке — азаматтық сана мен жауапкершілік
- Денсаулық және Салауатты өмір салты — мінез бен әдет мәдениеті
- Еңбек — жауапкершілік, табандылық, пайдалы әрекет
- Білім және Мәдени мұра — дүниетаным мен рухани сабақтастық
Гендерлік білім мен гендерлік тәрбиені ұлттық контексте түсіну
Осы жағдайда педагогикадағы жаңа бағыт — гендерлік білім мен гендерлік тәрбиені қазақтың дініне, тарихына, ұлттық мұраттары мен құндылықтарына салыстырмалы түрде қарап қабылдау. Гендерлік әлеуметтендіру — балалардың өз жынысына тән ерекшеліктерді түсінуі, соған сай әрекет етуі және басқа жыныстың ерекшелігін ескере отырып, қарым-қатынасты дұрыс реттей білуіне бағыт-бағдар беру.
Әкенің рөлі және ер мұғалімнің тәрбиелік ықпалы
Соңғы жылдары ұл балалар арасында тым жұмсақ мінезділік те кездеседі. Мамандар мұны ер-азаматтардың ұрпақ тәрбиесінен шет қалуымен байланыстырады. Кейде бала әкесіз өсіп, анасының тәрбиесінде қалып жатады. Мейірімі мол ананың ықыласы ұлды тым еркелетіп жіберуі мүмкін; мұндайда әкенің байыпты сөзі мен талап қоя білетін ұстанымы айрықша қажет.
Ер мұғалімдердің ықпалы ұлдарға ғана емес, қыздарға да маңызды. Қыз балалар мектептегі ер азаматтарды үлгі тұтса, ұл балалар ер адамдарға қарап бой түзейді: киіну мәдениетін, өзін ұстауды, сөйлеу әдебін үйренеді, намысшыл, өр мінезді болуға талпынады.
Жалғызбасты аналар баласына бар жағдайды жасағанымен, әкенің өмірлік тәжірибеге сүйенген әңгімесін, салмақты тәрбиесін толық алмастыра алмайды. Кейде ер адам аз сөзбен-ақ, бір қабақ қағысымен көп нәрсені ұғындыра алады.
Психологиялық-физиологиялық айырмашылықтарды ескерудің маңызы
Психологиялық тұрғыдан алғанда, ұлдар мен қыздардың физиологиялық та, психологиялық та дамуында айырмашылық бар. Бір сыныптағы балаларға бірдей талап қойғанымызбен, табиғи даму ерекшеліктерін жоққа шығара алмаймыз. Мысалы, 6–7 сыныптарда қыз балалар көбіне сыныптас ұлдарға қарағанда физиологиялық тұрғыдан ертерек жетіледі; соған сәйкес психологиясы да өзгереді.
Ал мектептегі талап пен тәрбие өлшемдері көбіне бірдей қойылады. Әйел мұғалімдердің сөзін де, талабын да қыз балалар тезірек қабылдап, мектеп өміріне ертерек бейімделетіндіктен, олар көбіне белсендірек көрінеді. Тіл табысу жеңілірек болған соң, мұғалімдер қоғамдық жұмыстарға қыз балаларды көбірек тартады.
Ер балалардың ынтасын төмендетпей қолдау
Қыз балалар кейде ұлдардың қателігін байқап, мұғалімге жеткізуге асығады. Қателігі жиі айтылып, ескерту көп алған балада құлшыныс пен қызығушылық бәсеңдеуі мүмкін. Осы себептен жоғары сыныптарда ер балалардың оқуға деген ынтасы төмендеп, қоғамдық жұмыстарға да қыздардай белсенділік танытпайтын жағдайлар кездеседі.
Сондықтан мектепте гендерлік тәрбиені ұйымдастыруда балалардың даму ерекшеліктерін ескеру, тәрбие ықпалын теңгерімді жүргізу, отбасы мен мектептің серіктестігін күшейту — негізгі шарттардың бірі.
Мәтін редакцияланып, грамматикасы түзетілді және стилистикалық тұрғыдан ықшамдалды.