Шығарма жазған кезде синоним сөздерді пайдаланыңдар
Қазақ тілі
Ашық сабақ жоспары: «Синонимдер»
Бұл сабақ жоспары синонимдердің тіл байлығын арттырудағы рөлін түсіндіруге, оқушылардың ойлауын дамытуға және сөздерді орынды қолдануға бағытталған.
Эпиграф
«Синоним сөздер тілдің байлығын көрсетеді».
Сабақ басында оқушылардан осы ойды қалай түсінетінін және оның бүгінгі тақырыппен байланысын талқылату ұсынылады.
Сабақтың мақсаттары
Оқыту мақсаттары
- Синоним сөздерді салыстыру арқылы олардың анықтамасын оқушылардың өздеріне ой қорытып шығартуға бағыт беру.
- Синонимдерді белгілеріне қарай топтастыру және олардың қай сөз таптарынан жасалатынын аңғарту.
- Кейбір синонимдердің кез келген сөздермен тіркесіп, үйлесе бермейтінін ұғындыру.
Тәрбиелік мақсат
Ұсынылған әңгімені оқып, кейіпкерлердің іс-әрекетін талдау арқылы бағалауға үйрету; мақсатқа еңбек ету арқылы жетуге болатынын түсіндіру.
Сабақтың барысы
1) Үй тапсырмасын тексеру
68-жаттығу бойынша жазылған жоспарлар сұралады және қысқаша талқыланады.
2) Жаңа сабақ: «Синоним» (ой қозғау)
Эпиграф негізінде әңгіме жүргізіледі: синонимдердің не үшін қажет екені, сөйлеу мен мәтін құрауда тілдің байлығын қалай арттыратыны туралы пікір алмасу ұйымдастырылады.
Талқылау сұрақтары
- «Синоним сөздер тілдің байлығын көрсетеді» деген ойды қалай түсінесің?
- Бұл сөйлем бүгінгі сабақ тақырыбымен қалай байланысты?
3) Мағынаны ажырату (топтастыру жұмысы)
Плакатқа жазылған синонимдерді оқушылар бірнеше топқа бөліп жазады және мағынасы мен жазылуы жағынан салыстырады.
Зат есім (Не?)
Етістік (Не істеді?)
Сын есім (Қандай?)
Жалпы сұрақтар
- Әр топтағы сөздерді мағынасы және жазылуы жағынан салыстырыңдар. Қандай қорытындыға келдіңдер?
- Синонимдер тобы қандай сөз таптарынан құралуы мүмкін?
Сөз тіркесі құрау тапсырмасы (зат есімдер)
Төмендегі синонимдермен сөз тіркесін құраңдар:
Үлгі
Адамның ажары
Нұсқалар
адамның дидары, реңі, көркі, өңі
Ескерту: кейбір сөздер кез келген сөздермен тіркесе бермейді; сөздің қолданыс орнына мән беріңдер.
4) Топпен жұмыс (әңгіме бойынша)
Оқушылар үш топқа бөлініп, ұсынылған әңгіме желісімен кейіпкерлерге мінездеме береді және пікірін қорғайды.
I топ
Әңгімені еске түсіріп, ханға мінездеме беріңдер. Бір оқушы шығып, мәтінді оқып, топтың ойын ортаға салады.
II топ
Тазшаға мінездеме беріңдер.
III топ
Хан алдына кірген жас балаға сипаттама беріңдер.
Жазылым тапсырмасы
5–6 сөйлемнен тұратын шағын шығарма жазыңдар. Жазу барысында синоним сөздерді міндетті түрде қолданыңдар.
5) Оқушы жұмысы (мысал)
Кейбір оқушылардың шығармалары тыңдалып, қолданылған синонимдер талданады.
Арайлымның шығармасы
Мен үлгілі оқушы болғым келеді.
Ол үшін сабақты дұрыс оқимын.
Көптеген қиындықтарға төземін.
Мақсатыма жету үшін қайраттанамын, жігерленемін, еңбектенемін.
Сонда алдыма қойған мақсатқа жетемін.
Мақсатқа жеткен адам бақытты болады.
6) Сабақты қорытындылау
Қорытынды сұрақ
Синоним дегеніміз не?
Бағалау
Оқушылардың шығармалары көркем, тілі бай екені байқалды, өйткені мәтінде синонимдер орынды қолданылды. Қорытынды эпиграфпен байланыстырылып түйінделеді.
7) Үй тапсырмасы
Үй тапсырмасы мұғалімнің таңдауы бойынша беріледі: синонимдерді қатыстырып сөйлем құрау, мәтіннен синонимдерді табу немесе шағын әңгіме жазу.