Балалар құқығымен таныстыру
Ақтөбе қаласы • Россовхоз орта мектебі
Бастауыш сынып мұғалімі: Үркімбай Шырайгүл Ізбасарқызы
Баяндама: «Бала — біздің болашағымыз»
Мақсаты
Балаларды өз құқықтарымен таныстыру, елжандылыққа және білімге құштарлыққа тәрбиелеу.
Негізгі ұстаным
Жеке тұлғаны адамгершілігі таза, жан-жақты дамыған, білімді әрі құқықтық мәдениеті қалыптасқан азамат етіп тәрбиелеу.
Жеке тұлға және азаматтық жауапкершілік
Жеке адам — әлеуметтік қатынастардың белсенді мүшесі, нақты қоғамда сапалы іс-әрекетті жүзеге асырушы, өз болмысын танып, өзін өзгеден ажырата алатын азамат. Азаматты қоғам заңдылықтарына сай қалыптастыру — бүгінгі өркениеттіліктің басты талаптарының бірі.
Ұлттық құндылықтарға сүйене отырып, айрықша азаматтық қасиетке ие жас ұрпақты тәрбиелеу — ұстаздардың да, ата-аналардың да ортақ парызы. Елдің ертеңі ұрпақтың тәрбиесі мен білім сапасына тікелей байланысты.
Балалар құқығы: құқықтық негіздер
- 1994 жыл: Қазақстан «Балалар құқығын қорғау туралы» Конвенцияға қосылып, оның ережелерін орындауға міндеттеме алды.
- 1995 жыл, 30 тамыз: Қазақстан Республикасының Конституциясында балалардың құқықтары толық қарастырылған.
- Заңдық анықтама: «Кәмелетке толмаған» — 18 жасқа дейінгі бала.
- Теңдік қағидасы: өз құқықтары бойынша барлық балалар тең.
- Ата-ананың міндеті: баланы бағып-қағу, тәрбиелеу — ата-ананың парызы; қажет болған жағдайда қорғауды мемлекет қамтамасыз етеді.
Отбасы — тәрбиенің алтын ұясы
Бала ең алғашқы өнегені отбасынан алады. Отбасы — баланың өсіп-өнетін алтын ұясы, адам өміріндегі ең шуақты шақтардың бастауы. Бала өмірінің алғашқы күнінен-ақ ата-ана тәрбиенің негізін қалайды.
Тәрбие — бесіктен
«Ұяда не көрсең, ұшқанда соны аласың» деген нақыл баланың тәрбиесі дүниеге келген күннен басталатынын айқын көрсетеді.
Талап та бірге өседі
Бала өскен сайын тәрбиенің мазмұны күрделенеді: ақыл-ойын дамыту, жағымды мінез-құлық қалыптастыру — ең негізгі міндеттерге айналады.
Бала тәрбиесі — ортақ еңбек
Қазіргі таңда отбасы тәрбиесінде ата-анаға артылатын жауапкершілік жоғары. Қазақстан Республикасының тәлім-тәрбие тұжырымдамасында дені сау, ұлттық санасы оянған, рухани ойлауы биік, ар-ожданы мол, мәдениетті, парасатты, еңбекқор, іскер тұлға тәрбиелеу басты міндет ретінде көрсетіледі.
Баланы балабақшаға беріп, барлық ауыртпашылықты тәрбиешіге жүктеу жеткіліксіз. Ата-ана мен тәрбиеші өзара тығыз байланыста болып, баланың дұрыс тәрбие мен сапалы білім алуына бірлесе әрекет етуі қажет.
Ескерту: немқұрайлылық — үлкен қателік
Кейбір ата-аналар жұмыстан шаршап келгенін сылтауратып, баласына уақыт бөле алмайды. Бұл — тәрбиедегі олқылыққа әкелетін қауіпті қадам. Бала тәрбиелеу — оңай жұмыс емес; ол шеберлік пен шыдамдылықты талап етеді.
Абайдың тағылымы: алдаудың салдары
Абай. Қара сөздер. 10-сөз
«Әуелі балаңды өзің алдайсың. “Әне, оны берем, міне, мұны берем” деп, баста балаңды алдағаныңа мәз боласың. Соңыра балаң алдамшы болса, кімнен көресің?»
Бұл ой ата-ананың күнделікті әрекеті мен сөзі баланың мінезіне тікелей әсер ететінін ескертеді. Баланың бірде-бір іс-әрекеті ата-ана назарынан тыс қалмағаны жөн.
Отбасының құқықтық міндеті
Қазақстан Республикасының Конституциясында: «Балаларына қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу — ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы» деп нақты көрсетілген.
Сонымен қатар «Отбасы туралы заң» және білім беру тұжырымдамаларында әр отбасыға ұрпағын тәрбиелеп, қоғамға лайықты етіп қалыптастыру міндеті жүктеледі. Қай халық болмасын үмітін ең алдымен ұрпағымен байланыстырады.
Халық даналығы — тәрбиенің темірқазығы
Ана — үйдің берекесі,
Бала — үйдің мерекесі.
Бұтағымен ағаш сымбатты,
Ұрпағымен адам қымбатты.
Бала болсаң — болғандай бол,
Айналаңа қорғандай бол.
Қорытынды ой
Ата-бабамыз ұрпағын «адам» және «азамат» деген атқа лайық етіп өсіруді мақсат еткен. Сол аманат бүгін де өзекті: бала — біздің болашағымыз, ал болашақтың сапасы бүгінгі тәрбиеден басталады.