Кенсіз пайдалы қазбалар
Сабақ мақсаттары
- Пайдалы қазбалардың түрлерін топтастыру арқылы білім мен түсінікті кеңейту.
- Пайдалы қазбалардың қолданылу аясына дәлелді негіздеме дайындау.
- Отанын, туған өлкесін сүюге, мақтан етуге және елінің патриоты болуға тәрбиелеу.
Сабақ барысы
1) Психологиялық дайындық
Сұрақ: «Бүгінгі күннің жадын кім айтады?»
Мысал жауап: 1-ақпан, 2012 жыл, сәрсенбі.
Сұрақ: «Ауа райының температурасы қандай?»
Мұғалім сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын қысқа әрі нақты таныстырады: пайдалы қазбалардың түрлерін топқа бөліп, олар туралы білімді тереңдету.
2) Өткенді пысықтау
Талқылауға арналған сұрақтар:
- Пайдалы қазбалардың адам өміріндегі маңызына 1–2 мысал келтір.
- Үй салу үшін қандай құрылыс материалдары қажет?
- Транспорт, фабрика, зауыттар жұмыс істеуі үшін қандай пайдалы қазбалар қолданылады?
- Адамдар металды қайдан алады?
- «Пайдалы қазбалар» дегеніміз не?
3) Тірек білімді өзектендіру (жұмбақтар арқылы)
Ақ сұңқар құсым ағып келеді,
Даусы жерді жарып келеді.
Жолына бояу жағып келеді.
Қара кілем бар жайлы,
Жақын етер шалғайды.
Ол қала мен қаланы,
Ел мен елді жалғайды.
Мінезін оның түсінгем,
Ашуы тамақ пісірген.
Белінен қыссаң,
Аузынан ақ уыз шығады.
Сұрақ: «Ұшақтың, асфальт жолының, газдың, тіс пастасының бүгінгі сабаққа қандай қатысы бар?»
Қорытынды: бұл заттардың бәрі пайдалы қазбаларды өндіру және өңдеу нәтижесінде алынады немесе жасалады.
4) Жаңа сабақ: пайдалы қазбалардың негізгі топтары
1-топ
Жанғыш пайдалы қазбалар
Энергия көзі ретінде қолданылады (мысалы: мұнай, газ, көмір).
2-топ
Кенді пайдалы қазбалар
Металл алуға пайдаланылатын қазбалар (темір, мыс және т.б.).
3-топ
Кенсіз пайдалы қазбалар
Құрылыс пен өндірісте қолданылатын минералдар (құм, саз, әктас және т.б.).
Түсіндіру слайдтар арқылы жүргізіледі: әр топтың мысалдары, қолданылуы және күнделікті өмірмен байланысы көрсетіледі.
5) Бекіту: мәтін, сурет және кесте арқылы жұмыс
Суреттермен жұмыс
Заттар қандай қазбадан жасалғанын анықта. Суреттерді тағы қандай заттармен толықтыруға болады?
- Қосымша мысалдар: пластилин, кір жуатын ұнтақ, тіс пастасы.
- 2-суретке: сүзгі, сағат шынысы, қарындаш, ермексаз.
- 3-суретке: пойыздар, машиналар, шеге, кілттер.
Кестемен жұмыс
Семантикалық карта мен кестені толтыру: пайдалы қазбалардың тобы, қасиеті және қолданылуын сәйкестендіру.
Пәнаралық байланыс
Менделеев кестесімен және Қазақстан картасымен жұмыс: пайдалы қазбалардың табиғи таралуын, өндірілетін аймақтарын анықтау.
6) Қорытынды: «5 жолды өлең»
Үлгі
Мұнай
Сұйық, жанғыш
Өңдейді, бұрғылайды, атқылайды
Мұнай — қызулы отын
Қара алтын
Үлгі
Тас көмір
Тығыз, жанғыш
Қазады, шахтада өндіреді
Қарағанды — тас көмірдің ірі кен орны
Қара алтын
Оқушылар өз таңдаған пайдалы қазбасы бойынша «5 жолды өлең» құрастырып, оның қасиеті мен қолданылуын қысқаша сипаттайды.