Қазақша рефераттар

Жануарлар дүниесін жіктеудің қысқаша сызбанұсқасы қалай

Тіршілік таңғажайыптары

Бұл кештің басты идеясы — оқушылардың жануарлар дүниесі туралы алған білімдерін қорытындылау, тіршілікке деген қызығушылығын арттыру және табиғатты қорғауға ынталандыру.

Мақсаты

  • Жануарлар дүниесі бойынша білімді жүйелеу және бекіту.
  • Тірі табиғатқа қызығушылықты күшейту.
  • Табиғатты қорғау мәдениетін қалыптастыру.

Барысы

  1. Ұйымдастыру
  2. Сайыс шарттарымен таныстыру
  3. Қорытынды

Неге бұл маңызды?

Адамзаттың табиғатсыз күні жоқ. Бір тал жапырақ пен алуан түрлі жеміс-жидексіз өмірді елестету қиын. Табиғаттың бізге қаншалықты қажет екенін түсіну — оны қорғаудың алғашқы қадамы.

Мұғалімнің кіріспе сөзі: «Қош келдіңіздер, құрметті ұстаздар, оқушылар, сайысқа қатысушылар және кеш қонақтары! Әрбір адам өзі өмір сүретін ортаны, табиғатты қорғауды парыз санауы тиіс. Табиғаттың қаншама құпиясы бар — сол сырларға бірге үңілейік».

Кеш құрылымы: 5 бөлім

1) Кім зерек?

Дұрыс жауап — 5 ұпай

2) Тапшы, қандай жануар?

Дұрыс жауап — 10 ұпай

3) Суреттер сөйлейді

Дұрыс жауап — 10 ұпай

4) Жорға

Дұрыс жауап — 5 ұпай

5) Соңғы бекет

Дұрыс жауап — 10 ұпай

Сайыскерлерімізге сәттілік тілейміз! Ендеше, білім мен байқампаздықты сынайтын кезеңдерді бастайық.

1-бөлім: «Кім зерек?»

Әр дұрыс жауап 5 ұпай әкеледі.

  1. Балықтардың қазіргі кезде неше түрі бар? — 20 000
  2. Аюдың аталығын қалай атайды? — матай
  3. Шеміршекті балықтарда неше жұп желбезек болады? — 5–7 жұп
  4. Жануарлар дүниесін жіктеудің қысқаша сызбанұсқасы қандай? — түр → туыс → тұқымдас → отряд → класс → тип → жануарлар дүниесі
  5. Жер астында тіршілік ететін сүтқоректілерді ата. — көртышқан, соқыртышқан
  6. Уылдырық дегеніміз не? — балықтың аналық безіндегі майда жұмыртқа жасушалары
  7. Пелликула дегеніміз не? — қарапайымдылардың денесін қаптайтын жұқа, иілгіш қорғаныш қабат
  8. Жемсау дегеніміз не? — өңештің кеңейген бөлігі
  9. Паразит құрттарды зерттейтін зоология саласы? — гельминтология
  10. Бодо деген не? — біржасушалы, талшықты жәндік
  1. Қазақстанда тіршілік ететін кесірткелердің ең ірі түрі қалай аталады? — келес
  2. Омыртқалы жануарлар дене температурасына қарай қандай 2 топқа бөлінеді? — салқынқанды және жылықанды
  3. «Жыланның уы тілінде» деген ұғым рас па? — жоқ, уы үстіңгі жақ сүйектеріндегі тістерде орналасады
  4. Кальмар дегеніміз не? — басаяқты былқылдақденелілердің өкілі
  5. Құстың ірі қауырсындарының теріге еніп тұрған бөлігі қалай аталады? — қаламша
  6. Атолл дегеніміз не? — маржан қаңқаларының үйіндісінен түзілген шеңберлі жартас
  7. Адамға ең қауіпті энцефалитті жұқтыратын жәндік? — тайга кенесі
  8. Терісінде бездері мол, дабыл жарғағы болмайтын, іштей ұрықтанатын қосмекенді түрі? — аяқсыз қосмекенді (сақиналы құртжылан)
  9. Жорғалаушыларды зерттейтін ғылым? — герпетология
  10. Соңғы қуысты, көпжасушалы, екі жақты симметриялы теңіз жәндіктері? — тікентерілілер

2-бөлім: «Тапшы, қандай жануар?»

Әр дұрыс жауап 10 ұпай.

1) Актиния

Сыртқы түрі өсімдікке ұқсайды; балық шабақтарымен қоректенеді. Теңіз түбінде тіршілік ететін жыртқыш жәндік ретінде де сипатталады.

2) Кит

Дүние жүзіндегі ең ірі сүтқоректі. Өмірінің басым бөлігін суда өткізеді.

3) Акула

Сүйегі шеміршектен құралған; эволюциялық тарихы өте көне (шамамен 350 млн жыл). Торсылдағы болмайды.

4) Құбылғы (хамелеон)

Денесі екі бүйірінен қысыңқы, мойны қысқа, құйрығы ұзын. Құйрығы бұтақтарды орап ұстауға бейім. Қорегін ұзын, жалпақ тілін лақтырып ұстайды. Африка мен Мадагаскарда таралған.

5) Үйректұмсық

Жұмыртқа салатын сүтқоректілерге жатады. Құстарға ұқсас клоакасы болады. Австралияда тіршілік етеді.

6) Кальмар

Теңізде тіршілік ететін басаяқты былқылдақденелілердің өкілі. Басының екі жағында үлкен көздері бар; көру ерекшелігі ретінде көздерінің әртүрлі нысанды бөлек қадағалай алатыны айтылады.

7) Инелік

Дүние жүзіндегі ең жылдам ұшатын бунақденелердің бірі. Шала түрленіп дамиды, яғни даму сатысында қуыршақ кезеңі болмайды.

8) Страус

Түйеқұстардың ішіндегі ең ірісі. Негізгі айырмашылығы — аяқтарында екі ғана саусағы болады.

9) Шаян

Суда тіршілік етеді, желбезек арқылы тыныс алады, дара жынысты. Өлекселермен де қоректеніп, табиғатта санитарлық рөл атқарады. Кейбір түрлері тағам ретінде пайдаланылады.

10) Саламандра

Бұл отрядқа 500-ге жуық түр жатады. Дене тұрқы көбіне 20–25 см. Алдыңғы аяқтарында 4 саусақ, артқы аяқтарында 5 саусақ болады.

3-бөлім: «Суреттер сөйлейді»

Әр дұрыс жауап 10 ұпай. Тапсырма: берілген суреттердің атауларының алғашқы әріптерінен жануарлардың аттарын құрастырып, олардың белгілі бір жерде екенін көрсететін сөйлем құрау.

1-топ

Жаңғақ, кесе, ракета, оймақ

  • Жапалақ орманда болады.
  • Кесірткені мейрамханада көрдім.

2-топ

Шалбар, көйлек, қуыршақ, тұмар

  • Шегірткені қоржыннан ұстадым.
  • Көбелек теңіз бетінде ұшып жүр.

3-топ

Алқа, стол, жіп, парта

  • Пингвин Антарктикада тіршілік етеді.
  • Жыландар саваннада кездеседі.

4-топ

Машина, торсық, сағат, білезік

  • Мысық бауда жүр.
  • Тауешкі сайға түспейді.

5-топ

Ою, асық, үй, ара

  • Орманда аю бар.
  • Үйрек Алматының су айдындарында жүзеді.

6-топ

Домбыра, таға, сабын, қоңырау

  • Дөңгелектер су маңында жүреді.
  • Қабылан тауда кездеседі.

4-бөлім: «Жорға»

Әр дұрыс жауап 5 ұпай.

  1. Талшықты жәндік — бодо
  2. Теңіз ішекқуыстысы — медуза
  3. Регенерация — қалыпқа келу
  4. Жалпақ, кірпікшелі құрт — ақсұлама
  5. Буылтық құрт өкілі — сүлік
  6. Қосжақтаулы былқылдақдене — айқұлақ
  7. Жасуныққа ұқсас ағзалық зат — хитин
  8. «Әкаяқ» ауруын туғызатын жәндік — мамықкене
  9. Тура дамиды — қанатсыз бунақденелілер
  10. Құрылысында кіру және шығу сифоны бар — асцидия
  11. Ихтиология — балықтарды зерттейтін ғылым
  12. Тритон — қосмекенді
  13. Гаттерия — жорғалаушы
  14. Үш саусақты түйеқұс — нанду
  15. Құйрық қауырсыны ұзын тауық — феникс
  16. Жүрегі төрт бөлімді — сүтқоректілер

5-бөлім: «Соңғы бекет»

Әр дұрыс жауап 10 ұпай. Сайыскерлерге үлестірме қағаз беріледі: таңдалған қағазда көрсетілген үй жануарына қысқаша сипаттама жасайды.

1-қағаз

Жылқы

2-қағаз

Түйе

3-қағаз

Қой

4-қағаз

Сиыр

Қорытынды

Сайыс соңында жеңімпаз оқушы марапатталады. Қатысушыларға алдағы сайыстарға да осындай тың дайындықпен, жігермен және ынтамен қатысу ұсынылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. «Биология», 7-сынып оқулығы.
  2. «Большая иллюстрированная энциклопедия эрудита». Москва, 2004.