Қазақша рефераттар

Физикалық зымыран

Сыныптан тыс іс-шара

«Физикалық зымыран» білім сайысы

Мақсаты — сыныптан тыс уақытта жарыс түрінде өткізілетін білім сайысы арқылы оқушылардың білімін шыңдау, пәнге деген қызығушылығын ояту, ой-өрісін кеңейту және логикалық ойлау қабілетін дамыту.

Мұғалімнің кіріспе сөзі

Сәлеметсіздер ме, физикалық сайысқа қатысушы аяулы ұстаздарымыз және сайысқа түсетін оқушылар!

Самға, ұшқыш! Өлкемменен таныстырам,
Танымайтын жаныңмен табыстырам.
Бауырыңдай жандармен қауыштырам,
Көз алдыңда әр түсті экрандай,
Бір бояудан бір бояу ауыстырам.

Самға, ұшқыш! Қазақтың көмегімен
Берерімді еліме беріп өтем.
Мынау алып ақ құстың қанатымен,
Кең өлкеме кетейін сеуіп өлең.

Ендеше, құрметті көрермендер, «Физикалық зымыран» атты сайысымызды бастайық.

Сайыс құрылымы

Сайыс 7 турдан тұрады. Әр тур ғарыш тақырыбына сай «ғаламшар» ретінде ұсынылады.

  1. I

    Таныстыру

    Әр команда өз тобын таныстырады.

  2. II

    Ғарыш әлеміне саяхат

    Әр топ билет суырып, сұрақтарға жауап береді (әр сұрақ — 1 балл).

  3. III

    Ойлы орталық ғаламшары

    Есеп шығару. Әр команда конверт таңдайды (әр есеп — 3 балл).

  4. IV

    Сиқырлы Сатурн ғаламшары

    Капитандар сайысы (жұмбақ). Дұрыс жауап берген капитанға сыйлық беріледі.

  5. V

    Білім маржандары ғаламшары

    «Сен не білесің?» — ұяшық таңдап, сұраққа жауап беру.

  6. VI

    Ғаламшарлар аралық «Құс жолы» мейрамханасы

    Формула құрастыру: жасырын тұрған физикалық шаманы орнына қою.

  7. VII

    Көңілашар керемет ғаламшары

    Барлық топқа бір логикалық сұрақ беріледі.

II тур — «Ғарыш әлеміне саяхат» (билет сұрақтары)

Әр топ билет суырып, екі сұраққа жауап береді. Әр сұрақ 1 баллмен есептеледі.

1-билет

  1. Алғашқы ракета жобасын кім жасаған? (К. Э. Циолковский)
  2. Жұлдыздар жүйесін қалай атайды? (Галактика)

2-билет

  1. Ғарыш айлағы (космодром) қай жерде орналасқан, қалай аталады? (Қазақстанда, Байқоңыр)
  2. Ең алғаш қашан, кім ғарышқа ұшты? (12 сәуір 1961 ж., Ю. Гагарин)

3-билет

  1. Ғарышқа ұшқан ең жас ғарышкер кім? (Г. С. Титов — 25 жаста)
  2. Қазақстандық ғарышкерлерді атаңыз. (Тоқтар Әубәкіров, Талғат Мұсабаев)

III тур — «Ойлы орталық ғаламшары» (есептер)

Әр команда конверт таңдайды. Бір есеп 3 баллмен бағаланады.

I конверт

1) Күш әсерінен массасы 1 кг дене 10 м/с2 үдеу алады. Осы күш массасы 0,5 кг денеге қандай үдеу береді?

Жауабы: 5 м/с2

2) Массалары m1=100 г және m2=50 г болатын екі нүктелік дене бір-бірінен r=20 м арақашықтықта орналасқан. Олардың арасындағы өзара тартылыс күшін анықтаңдар.

Жауабы: 8,4×10−12 Н

II конверт

1) 60 Н күш денеге 0,8 м/с2 үдеу береді. Осы денеге 2 м/с2 үдеу беру үшін қандай күш керек?

Жауабы: 150 Н

2) Бір-бірінен r=10−16 м арақашықтықта орналасқан екі протонның гравитациялық әрекеттесу күші қандай? Протон массасы m=1,67×10−27 кг.

Жауабы: 1,86×10−32 Н

III конверт

1) Старт кезінде жер бетінен 15 м/с2 үдеумен тік жоғары қозғалған зымырандағы массасы 80 кг ғарышкердің салмағын табыңдар.

Жауабы: 2 кН

2) Әрқайсысының массасы 100 кг болатын, тыныштықта тұрған екі шар бір-бірін 0,1 Н күшпен тартады. Олар қандай қашықтықта орналасқан?

Жауабы: 2,58 мм

IV тур — «Сиқырлы Сатурн ғаламшары» (капитандар сайысы)

Әр топтың капитандары шығып, жұмбақ сұраққа жауап береді. Дұрыс жауап тапқан капитанға жәшіктің ішінде жасырылған сыйлық беріледі.

Сұрақ: «Керемет саяхатшы» — ол кім?

  • Бұл саяхатқа 3 мың адам үміткер болды.
  • Ол — жұмысшы, студент, агроклуб курсанты.
  • «Кеттік!» деген тарихи сөз соныкі.
  • Ол әлемдік сапарын жалғыз өзі атқарды.

Дұрыс жауап: Юрий Гагарин

V тур — «Білім маржандары ғаламшары» (Сен не білесің?)

Әр топ ұяшықты таңдап, өмірмен байланысты физикалық сұрақтарға жауап береді.

А ұяшығы

Неліктен атмосфераға шығарылған өндіріс қалдықтары ауаны ластап, таулардағы мұздықтардың азаюына әкеледі?

Жауап: шаң-тозаң мұздық бетіне қонып, күн сәулесін көбірек жұтып, еру үдерісін жеделдетеді.

B ұяшығы

Терезе әйнегін неге екі қабат етіп жасайды?

Жауап: екі әйнектің арасында ауа қабаты болады. Ауа жылуды нашар өткізетіндіктен, жылу шығыны азаяды: іштің жылы ауасы сыртқа тез шықпайды, сырттың суығы ішке оңай өтпейді.

C ұяшығы

Көктемде ағаштардың түбін неге ақтайды?

Жауап: ақ түс күн сәулесін жақсы шағылдырады, сол арқылы қабықтың қызып кетуін азайтады және күйіп зақымданудан қорғайды.

VI тур — «Ғаламшарлар аралық “Құс жолы” мейрамханасы» (формула)

Әр топқа формула құрастырылған қағаздар беріледі.

Тапсырма: сұрақ белгісімен жасырылған физикалық шаманы анықтап, оны формуладағы орнына дұрыс қою.

VII тур — «Көңілашар керемет ғаламшары» (логикалық тапсырма)

Үш бригада қоймадан 7 толы, 7 жартылай толтырылған және 7 бос бөшке жанармай алды. Жанармайды бөшкеден бөшкеге құймай, бөшкелерді бригадаларға қалай тең бөліп беруге болады? Бос бөшкелер де тең бөлінсін.

1-бригада

3 толы, 1 жартылай, 3 бос бөшке

2-бригада

2 толы, 3 жартылай, 2 бос бөшке

3-бригада

2 толы, 3 жартылай, 2 бос бөшке

Жер-анаға оралу

Ендігі сөз кезегін әділқазылар алқасына береміз: олар сайыс нәтижесіне сәйкес өз бағаларын ұсынады.

Қорытынды жыр жолдары

Физика! Физика ғылым болғалы,
Пайдасын елге тигізді.
Машина, темір арбаны,
Алысқа жылдам жүргізді.

Жол салып, көкті тілгілеп,
Шарлады Айды, Марсты.
Физиканы оқы білгің кеп,
Тұрса егер ғажап алысты.

Осымен «Физикалық зымыран» атты физикалық кешіміз аяқталды.

Қатысушыларға және әділ бағасын берген әділқазылар алқасына алғыс білдіремін.

Сау-саламатта болыңыздар!

Қосымша: есептер тізімі (қайталама нұсқа)

Төменде сайыс барысында қолданылатын есептердің қысқаша тізімі берілген.

Есептер (1)

  1. Күш әсерінен массасы 1 кг дене 10 м/с2 үдеу алады. Осы күш массасы 0,5 кг денеге қандай үдеу береді?
  2. m1=100 г және m2=50 г екі дене r=20 м қашықтықта. Өзара тартылыс күшін анықтаңдар.

Есептер (2)

  1. 60 Н күш 0,8 м/с2 үдеу береді. 2 м/с2 үшін қандай күш қажет?
  2. r=10−16 м қашықтықтағы екі протонның гравитациялық әсерлесу күші. m=1,67×10−27 кг.

Есептер (3)

  1. 15 м/с2 үдеумен жоғары көтерілген зымырандағы 80 кг ғарышкердің салмағын табыңдар.
  2. Екі шар (әрқайсысы 100 кг) тыныштықта тұрып, бір-бірін 0,1 Н күшпен тартады. Қашықтық қандай?

Ескерту

Формуладағы бірліктерді (Н, кг, м, м/с2) дұрыс қолдану және шамаларды СИ жүйесіне келтіру ұпайға әсер етеді.