Өмірімде өлеңнің сондай соншалық мәні бар қырғыздардай өзге халықты табу қиын шығар
Абайдың ән-күйлері (шығармашылық жұмыс)
Қазақ халқының ежелден келе жатқан рухани қазынасының ең асыл салаларының бірі — ән мен күй. Бұл өнер арқылы халық өз тұрмыс-тіршілігін, қуанышы мен қайғысын, азаттық жолындағы күресін, арман-тілегін жеткізіп отырған. Сол себепті ән мен күй — халық өмірінің айнасы.
Жоспар
- Ән-күй — ел өмірінің бейнесі.
- Абайдың халықтық ән-күй өнерін бағалап, құрметтеуі. Өлеңдері. Ән-музыка туралы өлеңдерінің идеясы.
- Абайдың өз әндері мен күйлері. Абай — композитор.
- Абайдың ән өнері туралы пікірлері мен әндерінің қазіргі құндылығы.
Негізгі ой
Қазақта «екінің бірі әнші, домбырашы, ақын» деген сөздің бекер айтылмағаны белгілі. Халықтың осы өнерпаздық қасиетін өзге жұрт өкілдері де танып, жоғары бағалаған.
Неге бұл маңызды?
Ән мен күй тек көңіл көтеру емес — ұлт жадын, тарихи тәжірибесін, рухани болмысын сақтайтын тірі мұра.
Ән-күй — ел өмірінің бейнесі
Ән мен күй арқылы халық кез келген оқиғаны — қуаныш пен қайғыны, той-думанды, тұрмыс салтын, тіпті тағдырлы шешімдерді де — өнер тілімен өрнектеген. Сондықтан қазақ қоғамында өлең мен әуен өмірдің табиғи ырғағына айналған: ел ішінде айтылған ән мен тартылған күй — белгілі бір кезеңнің, белгілі бір көңіл күйдің көркем куәгері.
Тұрмыс пен салт
Құда түсу, неке қию, той, баланың дүниеге келуі — бәрі де ән-өлеңсіз өтпеген.
Қуаныш пен қайғы
Қайғылы жағдай, науқастану, жерлеу, ас беру секілді сәттерде де алдымен өлең жүрген.
Сәттік шығармашылық
Арнаулы өлеңдер сақталған, ал кейде дәл сол мезетте суырыпсалма түрде ойдан шығарылған.
Өнерпаз халық туралы көзқарас
ХІХ ғасырда өмір сүрген орыс ғалымы Вульфсон қазақ қоғамындағы өлеңнің мәніне назар аударып, халық өміріндегі кез келген оқиға өлеңмен өрілетінін атап өткен. Оның пікірінше, қуаныш та, қайғы да — бәрі де жырмен баяндалып, әр жағдайдың өзіне тән өлеңі болған немесе сол сәтте жаңадан туындаған.
«Өмірімде өлеңнің сондай зор мәні бар қырғыздардай өзге халықты табу қиын шығар... Қырғыз өмірінде қуаныш та, қайғы ма, қандай оқиға болмасын, ол соның бәрін өлеңмен толғайды... бәрі де өлеңсіз өтпейді...»
Вульфсон
ХІХ ғасыр зерттеушісі