Қызыл қалпақ
Сабақтың мақсаты
Сын есім туралы түсініктерді пысықтау, сын есімнің сұрақтарымен таныстыру, сын есім жайлы алған білімді саралап, жинақтау және одан әрі тереңдету.
Оқушылардың сөздік қорын арттыру, сауатты жазу дағдыларын жетілдіру, сөйлеу дағдыларын дамыту.
Адамгершілік және экологиялық тәрбиеге баулу.
Сабақ құрылымы
Психологиялық тренинг
Сабаққа жағымды көңіл күй қалыптастыру және белсенділікке ынталандыру.
Топқа бөліну
- Зат есім тобы
- Етістік тобы
Ой қозғау
Баяғы өткен заманда Етістік деген әлемде әртүрлі заттар тіршілік етіпті. Бірақ заттардың түсі де, пішіні де болмай, өмірлері қызықсыз өтіпті.
Бір күні бұл елге алыс жерден Сын есім атты қария келіп, тұрғындармен танысады. Ол әр затпен сөйлесіп:
— Сенің атың кім? — деп қария заттың атын сұрайды.
— Алма, — деп жауап береді зат.
— Мұнда не істейсің? — деп қария іс-қимылын білгісі келеді.
— Күз келгенде пісеміз, — дейді алма.
Сонда қария барлық заттарға қуаныш сыйлағысы келіп: «Алма, сен бұдан былай қызыл, домалақ, дәмді бол!» — дейді. Сол сәтте алма қып-қызыл, домалақ болып шыға келеді.
Сын есім қария бір апта бойы тынымсыз еңбек етіп, әр затқа өзіне тән белгілер сыйлайды. Ендеше, бұл елде бақыт орнауы үшін біз де көмектесейік:
Сұрақ
Шөп қандай болады?
Мысал жауаптар: жасыл, сары
Сұрақ
Аспан қандай болады?
Мысал жауаптар: көгілдір, үлкен
Жарайсыңдар! Енді ой түйіндейік.
Сын есім: негізгі ереже
Анықтамасы
Сын есім — заттың сынын, сапасын, пішінін, түрін білдіретін сөз табы.
Қоятын сұрақтары
Қандай? Қай?
Мысалдар
- Сәбіз — қызғылтсары, сопақ, тәтті
- Гүл — сары, домалақ, әдемі
- Кітап — көк, төртбұрыш, әртүрлі
- Доп — ақ, домалақ
Мағынаны тану: «Алты қалпақ» әдісі
Мәтінді талқылау кезінде әр топ белгілі бір рөл арқылы ой қорытады. Бұл тәсіл ойлаудың әр қырын айқындауға көмектеседі.
Ақ қалпақ
Статистикалық: дерек, нақты ақпаратқа сүйенеді.
Сары қалпақ
Сәттілік: жақсы жақтары мен оң нәтижелерді атайды.
Қара қалпақ
Сәтсіздік: әлсіз тұстарын, кемшілігін көрсетеді.
Көк қалпақ
Аналитикалық: топ пікірлерін жинақтап, талдайды.
Жасыл қалпақ
Шығармашылық: жаңа идеялар мен болжам ұсынады.
Қызыл қалпақ
Сезімтал: оқу барысында туған сезімді тұжырымдайды.
Өзара бағалау
Әр тапсырмадан кейін екі топ бір-бірін бағалайды:
- Жасыл — түсінікті, бәрі дұрыс.
- Қызыл — қате көп, түсінбедім.
- Сары — сұрағым бар.
Тапсырмалар
Ақ қалпақ — 1-тапсырма
Сөйлемдерді көшіріп жазып, сын есімдердің астын сыз.
- Гүлнұр — әдепті қыз.
- Ұстаз — құрметті адам.
- Көмір пайдалы қазбаларға жатады.
- Бүркіт ұясын биік қияға салады.
- Еркін көрші ауылға кетті.
Сары қалпақ — 2-тапсырма
Берілген сөйлемдерді көшіріп алып, жағымды сын есімдердің астын сыз.
Түйенің жаңа туған ботасы әдемі, сүйкімді болады.
Қап-қара, мөп-мөлдір екі көзі бал-бұл жанып тұрады.
Сол үшін қазақтар қызын сұлу ботаға теңеп, оған «Ботагөз» деп ат қойған.
Бота — әдеміліктің, сұлулықтың белгісі.
Қара қалпақ — 3-тапсырма
Сөйлемдерді көшіріп жазып, берілген жақсы сөздердің мағынасына қарама-қарсы сынарын тап.
Сөздер
жақсы, әдемі, сұлу, тәтті, ақылды, таза, ақ
Көк қалпақ — 4-тапсырма
Берілген сөздердің белгілерін (түс, дәм, пішін, көлем) кестеге орналастыр: қияр, гүл, сандық, кітап, сәбіз.
| Белгі | Мысал (алма) |
|---|---|
| Зат атауы | алма |
| Түсі | қызыл |
| Дәмі | тәтті |
| Пішіні | домалақ |
| Көлемі | кішкентай |
Сергіту сәті
Гүлдер туралы бейнежазбаны көру. Бейне бойынша сын есімдерге қатысты сөздерді айтып шығу.
Жасыл қалпақ — 5-тапсырма
Сурет бойынша жазылған мәтінді сын есімдермен толықтыр.
Қызыл қалпақ — рефлексия
Менің көңіл күйім
Сабақ барысында қандай сезімде болдың? Қандай сәт есте қалды?
Сабақ ұнады ма?
Нені үйрендің? Қай тапсырма қиын немесе қызық болды?
Ой қорыту
Бұл екеуінің ұқсастығы неде деп ойлайсыңдар?
- Екеуі де сөз табы.
- Зат есім деген не?
- Сын есім деген не?
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
3-жаттығу.
Бағалау
Өзара бағалау және мұғалімнің қорытынды бағалауы.