Хабарлы сөйлемге мысал келтіру
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларға хабарлы сөйлем туралы түсінік беру және оны ажырата білу дағдыларын қалыптастыру.
- Байқағыштық қабілетін, каллиграфиясын жетілдіру; сөздік қорын және сөйлеу мәдениетін дамыту.
- Ұқыптылыққа, таза әрі әдемі жазуға тәрбиелеу.
«Дауға салса алмастай қиған, сезімге салса қырандай қалқыған, ойға салса қорғасындай балқыған… ана тілімнен артық қазақ үшін бұл дүниеде қымбат не бар екен?»
— Н. Ә. Назарбаевтың ой-тұжырымы негізінде сабаққа кіріспе
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сабаққа қажетті құралдарды дайындау.
- Назарды сабаққа шоғырландыру, тіл құндылығы туралы қысқа ой қозғау.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Тапсырма
5-жаттығу
Қайталау
«Сөйлем» туралы ережені сұрау, мысал келтіру.
III. Жаңа сабақ
Қызықтыру
«Қазақ тілі елінде» бір оқыс оқиға болып, сөйлемдер араласып кетіпті. Оқушылар әр сөйлемді тиісті дауыс ырғағымен оқып, өз орнына қоюға көмектеседі.
Сөйлемдерді оқып, түрін ажырату
- 1. Менің балаларым сабаққа әзір ме екен?
- 2. Мен мұғалімнің көңілінен шыға аламын ба?
- 3. Сабақ басталды.
- 4. Мұғалімдер сабаққа қатысты.
- 5. Алақай, мен 5 алдым!
- 6. Менің балаларым неткен ақылды!
Осы мысалдар арқылы сөйлемдердің әртүрлі мақсатпен айтылатыны байқалады. Бүгін біз нүктемен аяқталатын, хабар беретін сөйлемге назар аударамыз.
Сөзжұмбақ (тақырыпты ашу)
- 1. «Х»-тан бастасаң, досқа сәлем жолдайсың.
- 2. Қолы жоқ сурет салады, тісі жоқ тістеп алады.
- 3. Қара тақтаға аппақ сүтпен жазады.
- 4. Күнде оған қараймын, қара шашты тараймын.
- 5. Әрі шешен, әрі әнші, әрі күйші — әр үйде бар.
- 6. Ешкінің төлі қалай аталады?
- 7. Күнделікті тамақ дайындауға қолданатын нәрсе.
Жауаптары
- 1. хат
- 2. аяз
- 3. бор
- 4. айна
- 5. радио
- 6. лақ
- 7. ыдыс
Тақырып: Хабарлы сөйлем
Мұғалімнің үлгі сөйлемдері
Менің сыныбымда 11 оқушы бар.
Оның 5-і ұл, 6-ы қыз.
Балалардың бәрі ақылды.
Сабақтан қалмайды.
Мұғалімді сыйлайды.
Сабақта тыныш отырады.
Сұрақ
Сөйлемдер қандай тыныс белгісімен аяқталды?
Жауабы: нүкте.
Сұрақ
Мұнда не туралы хабарланды?
Жауабы: сынып туралы.
Қорытынды
Хабар беретін, ойды тиянақты жеткізетін сөйлем — хабарлы сөйлем.
Оқулықпен жұмыс
Ережені хормен оқу
Бірдеңе жайында хабарлау мақсатымен айтылған сөйлемді хабарлы сөйлем дейміз. Хабарлы сөйлемнің соңына нүкте қойылады.
1-жаттығу
Қыс мезгілі. Балалар ойнауға далаға шықты. Алмат шаңғы тепті. Ажар мен Қанат қардан аққала жасады.
2-жаттығу
Мәтін 7 сөйлемнен тұрады. Аршаның сабағы бұйра бүршікті болады. Ол хош иісті ағаштың бір түріне жатады.
IV. Сергіту сәті және бекіту тапсырмалары
3-жаттығу
Қыс. Орманда қар қалың. Қоянның тоны ақ болады. Қар үстінен қоянның ізі анық көрінеді.
Назар аудару
Хабарлы сөйлемдер нүктемен аяқталып, нақты мәлімет береді.
4-жаттығу (ауызша)
Мақал-мәтелдер
- 1. Байлықтың атасы — еңбек, анасы — жер.
- 2. Ақыл көпке жеткізер, өнер көкке жеткізер.
- 3. Алып анадан туады, тұлпар биеден туады.
Мағынасын түсіндіру (үлгі жауап)
- 1. Еңбектің арқасында өнім молаяды; жер — ырыс пен берекенің көзі.
- 2. Ақыл мен өнер адамды алға жетелейді, биік мақсатқа ұмтылдырады.
- 3. Ерлік пен қайрат тәрбиеден басталады; тұлпар да жақсы күтіммен өседі.
5-жаттығу
Алмат сабақтан кешікпейді.
Болат күшікті үйге әкелді.
V. Сабақты бекіту: «Шырша» ойыны
Сыныпқа жаңа жыл шыршасы «келді». Мерекеге дайындалу үшін шыршаға ойыншықтар ілеміз: әр ойыншықта сұрақ бар. Сұраққа дұрыс жауап берген оқушы ойыншығын шыршаға іледі.
Сұрақтар
- Сөйлем дегеніміз не?
- Хабарлы сөйлем дегеніміз не?
- Хабарлы сөйлемнің соңына қандай тыныс белгісі қойылады?
- Хабарлы сөйлемге мысал келтір.
- Сөйлемнің түрлерін ата.
Жауапқа бағыт
Хабарлы сөйлем — хабар береді, соңында нүкте болады.
Сөйлем түрлері: хабарлы, сұраулы, лепті, бұйрықты.
VI. Үй тапсырмасы
Жазбаша
5-жаттығу (күнделікке жазу).
Ереже
Хабарлы сөйлем туралы ережені жаттау.
VII. Қорытындылау және бағалау
Сабақ соңында оқушылардың тақырыпты меңгеруі, тапсырмаларды орындауы және сөйлем түрлерін ажырата білуі бойынша қорытынды жасалып, білімдері бағаланады.
Негізгі түйін: Хабарлы сөйлем — хабар береді және нүктемен аяқталады.