Қадыр Мырза Әли кім

Сабақтың барысы

Бұл жоспар «Нұр» өлеңі арқылы оқушының көркем мәтінді қабылдауын, табиғат тақырыбын түсінуін және поэтикалық талдау дағдыларын жүйелі түрде дамытуды көздейді.

Кезеңдер

I Ұйымдастыру кезеңі: амандасу, түгендеу, зейінді сабаққа аудару.
II Үй жұмысын тексеру: сұрақ-жауап, қысқаша талқылау.
III Жаңа сабақ: «Нұр» ұғымын ашу, өлеңді қабылдауға кіріспе.
IV Оқулықпен жұмыс: мәнерлеп оқу, тізбектей оқу.
V Дәптермен жұмыс: әсер мен ой-түйін жазу.
VI Тақтамен жұмыс: өлең құрылысына талдау.
VII Үй тапсырмасы: жаттау, тілдік материал жинақтау.
VIII Қорытынды және бағалау: рефлексия, жауаптарды бағалау.

Сабақтың өзегі

Сабақта өлең мәнерлеп оқылады (фон ретінде «Сарыарқа» күйін қосуға болады), кейін «Нұр» сөзінің мағынасы талқыланады.

Негізгі идея

Табиғаттың жауыннан кейінгі жаңаруы, сұлулықтың әсері және адамның табиғатпен үндестігі.

Оқушылар өлеңнің мазмұнын шумақ бойынша ажыратып, көркемдік тәсілдерді (кейіптеу, омоним, синоним) табу арқылы тілдік талдау жасайды.

Үй жұмысын тексеруге арналған сұрақтар

Қадыр Мырза Әли кім?
Қадыр Мырза Әлидің қандай өлеңдерін білесіңдер?
Тұңғыш туындысы қашан жарық көрді?
1966 жылы қандай сыйлықпен марапатталды?
«Түн кірпігін ілмеді» өлеңі не туралы?
«Түн» сөзі қандай мағына білдіреді?
Ақын неге далаға ұқсайды? (ақынның жасы, өмірі, өткені туралы ой қорыту)

Қысқа тест

Төмендегі сұрақтар өткен тақырыптарды қайталауға және әдеби білімді бекітуге бағытталған.

Жаңа сабақ: «Нұр» өлеңін оқу және талдау

Кіріспе

Сабақты бастамас бұрын «Нұр» сөзіне тоқталамыз: ол жарық, шапақ, шуақ, мейірім сияқты мағыналармен астасады. Бұл ұғым өлеңдегі табиғат көріністерін сезінуге көмектеседі.

Музыкалық сүйемел

Өлең оқылғанда «Сарыарқа» күйін баяу фон ретінде қолдануға болады.

Оқулықпен жұмыс

Мәнерлеп оқу: 2–3 оқушы өлеңді дауыс ырғағымен оқиды.
Тізбектей оқу: әр оқушы кезекпен бір шумақтан оқиды.
Сұрақ-жауап: мазмұнды шумақ бойынша талдау.

Шумақ бойынша талдау сұрақтары

I шумақ

Бұлттың келуі, жаңбырдың жаууы суреттеледі.

II шумақ

Жауыннан кейінгі бау-бақшаның құлпыруы, жаңарған көрінісі беріледі.

III шумақ

Гүлдердің жайнауы, күннің мейірі мен шуаққа толы сәттері айтылады.

Жалпы қорытынды

Өлең табиғат сұлулығы мен жауыннан кейінгі жаңаруды бейнелейді.

Көркемдік тәсілдер

Өлеңнен кейіптеуді табу және «кейіптеу» ұғымын анықтау.
«Жүздері» сөзінің омонимін анықтау.
«Синоним» ұғымын еске түсіріп, мысал келтіру.

Тіл дамыту

Жауын түрлерін атау және мағынасын ажырату:

ақ жауын
соқыр жауын
нөсер жауын

Жұптық/жеке жұмыс

Бейнетаспадан көрген әсерлеріңді және өлеңнен алған ойыңды біріктіріп, табиғат сұлулығын бейнелейтін қысқа ой-түйін жаз.

Уақыты: 3–5 минут

Тақтамен жұмыс: өлең құрылысына талдау

Өлең жолдары бойынша буын саны мен ұйқас үлгісін белгілеу арқылы өлеңнің құрылымдық ерекшелігі түсіндіріледі.

Өлең жолы	Буын	Ұйқас
Бақтың да шөлі қанады,	8	a
Бақшаның дәмін жеп көрдім	8	b
Жүздері жайнап қалады	8	a
Жауыннан кейін шөптердің	8	b

Талқылау сұрақтары

Өлең неше тармақтан және неше бунақтан тұрады?
Шумақ дегеніміз не? Бунақ дегеніміз не?
Қандай ұйқас түрлерін білесіңдер? Бұл өлең қай ұйқасқа жатады?

Нәтиже

Оқушы өлеңді мазмұны мен құрылымы тұрғысынан талдай алады: шумақ мазмұнын ажыратады, көркемдік тәсілді таниды, ұйқас пен буын өлшемін анықтайды.

Үй тапсырмасы

Жазба жұмыс

«Нұр» сөзі кездесетін мақал-мәтелдер мен афоризмдерді жинақтап, дәптерге жазу.

Оқу

«Нұр» өлеңін мәнерлеп жаттау.

Қорытынды сұрақтар

Өлең не туралы?
Ақын табиғат сұлулығын қалай суреттеген?
Ақынның табиғатпен үндестігі туралы не айта аласыңдар?
Қандай көркем сөздер мен көріктеуіш тәсілдер қолданылған?

Мәлімет

Мектеп

Балқаш қаласы, №9 қазақ орта мектебі

Пән мұғалімі

Қазақ тілі және әдебиеті мұғалімі — Ерубаева Бақытжан Серікқызы