Қазақша рефераттар

Жаңа сабақты пысықтау

Сабақ жоспары

Ұйымдастырудан бастап қорытындылауға дейін

Бұл материал сабақ барысын жүйелеп, іштен жанатын поршеньді двигательдердің негізгі процестерін түсіндіруге арналған. Мәтін редакцияланып, терминдер мен сөйлем құрылымы нақтыланды.

I. Ұйымдастыру

  • Оқушылармен амандасу.
  • Оқушыларды түгендеу.

II. Өткен тақырыпты сұрау

Өткен тақырыпты қайталау үшін оқушыларға үлестірмелі қағаз таратылады. Оқушылар ондағы сұрақтарға жауап береді.

Үлестірмелі қағазға арналған сұрақтар

Двигатель ішіндегі жұмыс процесінің орналасуына байланысты жіктеу қалай жүргізіледі?

Жанатын қоспаның құрамын реттеу жолдарына қарай двигательдер қалай бөлінеді?

Двигательдің құрылысы бойынша қандай айырмашылықтар бар?

«Двигатель» ұғымына анықтама беріңіз.

Жылу алу үшін қолданылатын отын түріне қарай қандай жіктеу бар?

Отын жанатын қазандықтың орналасуына байланысты қандай түрлері болады?

III. Жаңа сабақты түсіндіру

Іштен жанатын поршеньді двигательдердің жұмыс принципі цилиндрдегі поршеньнің ілгері-кейінді қозғалысына негізделеді. Цилиндрдің үсті цилиндр басымен бекітіледі, ал сыртқы ортамен байланыс сору және шығару клапандары арқылы жүзеге асады.

Төрт негізгі процесс

Поршень қозғалысы мен клапандардың ашылып-жабылуына қарай цилиндр ішінде төрт процесс кезектесіп орындалады. Бұл процестердің әрқайсысы двигательдің қуат өндіру тізбегінде маңызды рөл атқарады.

1) Сору (қоспаны/ауаны енгізу)

Сору кезінде цилиндрге сырттан ауа немесе жану қоспасы енеді (двигатель түріне байланысты).

2) Қысу

Поршень төменнен жоғары қозғалғанда екі клапан да жабық болады. Газ сығылып, көлемі азаяды, ал температурасы көтеріледі.

3) Жану және ұлғаю (жұмыс жүрісі)

Қысудың соңында қоспа тұтанады: бензинді жүйеде электр ұшқыны беріледі, ал дизельде қызған ауаға жанармай бүркіліп, өздігінен тұтанады. Жану кезінде температура мен қысым күрт өсіп, поршеньді төмен қарай итереді. Бұл — ұлғаю процесі.

4) Шығару

Поршень төменнен жоғары көтерілгенде шығару клапаны ашылады да, жанған газдар сыртқа ығыстырылып шығарылады.

Осы процестер үздіксіз қайталанып отырады, нәтижесінде двигатель білігі айналысқа түседі.

Такт ұғымы: екі такт және төрт такт

Егер поршеньнің бір жүрісін бір такт деп алсақ, онда:

Төрт тактылы двигатель

Барлық жұмыс төрт тактта (сору, қысу, ұлғаю, шығару) толық орындалады. Тиімділік көрсеткіштері әдетте екі тактылы двигательдерге қарағанда жоғары.

Екі тактылы двигатель

Процестер екі тактта жүзеге асады. Клапандар болмайды: цилиндрдің орта бөлігінде сору және шығару тесіктері жасалады, оларды поршень өзі ашып-жабады. Мұнда поршеньнің жарты жүрісінде бір процесс орындалады.

Қоспа түзілуіне қарай: дизель және карбюраторлы двигатель

Дизельді двигатель

Сору кезінде цилиндрге тек ауа сорылады. Қысудың соңында цилиндрге жанармай бүркіледі, ол қызған ауаның әсерінен тұтанады.

Карбюраторлы двигатель

Жану қоспасы цилиндрдің сыртында арнайы аспапта дайындалып, сору кезінде цилиндрге енгізіледі. Қоспа электр ұшқыны арқылы тұтанады.

IV. Жаңа сабақты пысықтау

  1. 1 Сору тактысында қандай процесс жүреді?
  2. 2 Іштен жанатын поршеньді двигательдердің қандай түрлері болады?
  3. 3 Қысу тактысы не үшін қажет?
  4. 4 Ұлғаю тактысында қандай жұмыс атқарылады?
  5. 5 Жанған газ қай тактта сыртқа шығарылады?

V. Оқушыларды бағалау

Оқушылардың жауаптары мен белсенділігіне қарай қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.

VI. Үй тапсырмасы

13–17-беттерді оқу, негізгі ұғымдарды конспект жасау.

Қорытынды

Сабақ аяқталды. Сау болыңдар.