Қазақша рефераттар

Қан жасушаларын ата

Тарауды қайталау: «Ағзаның ішкі ортасы»

Бұл материал «Ағзаның ішкі ортасы» тақырыбын қорытындылау сабағына арналған. Негізгі назар — қан, лимфа және ұлпа сұйықтығы туралы білімді жүйелеу, ұғымдарды нақтылау және оларды өмірмен байланыстыра отырып қолдану.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: ағзаның ішкі ортасы бойынша білімді сұрақ-жауап арқылы тексеріп, тереңдету.
  • Тәрбиелік: ізденімпаздықты, еңбексүйгіштікті, адамгершілік дағдыларды қалыптастыру; салауатты өмір салтын ұстануға, өз ойын мәдени түрде айтуға және өзгелерді тыңдай білуге тәрбиелеу.
  • Дамытушылық: қанды тіршіліктің тірегі ретінде медициналық тұрғыдан түсіндіру, қан жасушалары мен олардың қызметін нақтылау.

Сабақ форматы

Сабақ типі
Қорытындылау сабағы
Әдісі
Сайыс
Түрі
Ізденіс сабағы
Көрнекіліктер
Тірек сызба, слайдтар, интерактивті тақта

Ой салу: Қан айналады жүректің әмірімен, қан тілдеседі жүрек деген тәңірімен. Ақ түсті мөлдір және қызылданып, адамға күш береді пәрменімен.

Сабақтың барысы (қысқаша жоспар)

І. Ұйымдастыру кезеңі

Сыныптың дайындығын тексеру, топқа бөлу.

ІІ. Негізгі бөлім
  • Таныстыру
  • «Менен сұрақ — сенен жауап»
  • Биологиялық диктант
  • «Сандар сөйлейді»
  • Бейнефильм және сұрақтар
  • «Мені таны» (суретпен жұмыс)
  • Қосымша мәліметтер

Топтардың таныстыруы

І топ

Аты: Талап

Ұраны: Жас ұрпақпыз талапты, жақсы оқимыз сабақты.

ІІ топ

Аты: Алға

Ұраны: Алға қарай самғаймыз, қарсыластан қалмаймыз.

«Менен сұрақ — сенен жауап» (сайыс сұрақтары)

І топқа
1–10
  1. Ағзаның ішкі ортасын ата.
  2. Қанның құрамы неден тұрады?
  3. Қан жасушаларын ата.
  4. Қанның қызметі қандай?
  5. Плазмадағы нәруыздар неше түрге бөлінеді? Ата.
  6. Оттекпен қосылған гемоглобин қалай аталады?
  7. Лейкоциттер неше түрге бөлінеді?
  8. Лейкоциттерді зерттеген ғалым кім?
  9. Қан қай ұлпаға жатады?
  10. Резус фактор деген не?
ІІ топқа
11–20
  1. Адам қаны неше топқа бөлінеді?
  2. Адамға алғаш рет қан құю жұмысы қай жылы жүргізілді?
  3. Глобулиндер қандай қызмет атқарады?
  4. Альбуминдер қандай қызмет атқарады?
  5. Фибриноген қандай қызмет атқарады?
  6. Гемоглобиннің қызметі қандай?
  7. Донор деген не?
  8. Рецепиент деген не?
  9. Қай қан тобы әмбебап донор деп аталады?

Ескерту: Сұрақтарды талқылау кезінде анықтама берумен шектелмей, әр ұғымды өмірлік мысалмен байланыстыру ұсынылады (мысалы, резус фактордың жүктілікке әсері, қан топтарының донорлықтағы маңызы).

Биологиялық диктант

І топқа (бос орындарды толтыр)
  1. __________ — қанның қызыл түсті пигменті.
  2. Микробтар мен бөгде бөлшектерді сіңіріп, қорыту үрдісі __________ деп аталады.
  3. Ұсақ қан тамырлары жарақаттанғанда қанның ағуы __________ минуттан соң тоқтайды.
  4. Өз еркімен қан тапсыратын адам __________ деп аталады.
ІІ топқа (бос орындарды толтыр)
  1. Лимфаның тамырлар арқылы қозғалуын __________ деп атайды.
  2. Ағзаға енген жұқпалы және бөгде денелерге қарсы тұру қабілеті __________ деп аталады.
  3. Сүйектің кемік майында, көкбауырда және лимфа түйіндерінде __________ түзіледі.
  4. Қан қысымын өлшейтін құрал __________ деп аталады.

«Сандар сөйлейді»

Бұл бөлімде берілген сандардың нені білдіретінін түсіндіріп, биологиялық мағынасын ашу қажет (мысалы, қан көлемі, эритроциттің өмір сүру ұзақтығы, плазма мен қан жасушаларының пайыздық арақатынасы).

І топқа
  • 4–5 литр
  • 4–5 минут
  • 120 күн
  • 45%
  • 55%
  • 20 литр
  • 6
ІІ топқа
  • 1–3 литр
  • 85%
  • 90–92%
  • 2–5 тәулік
  • 7–10 күн
  • 4

Бейнефильм бойынша сұрақтар

  1. «Қызыл теңізде әр секунд сайын миллиондаған кеме апатқа ұшырап, су түбіне шөгеді. Ал миллиондаған кеме тас айлақтардан шығып, жүзуге аттанады». Мұндағы кемелер мен тас айлақтар нені білдіреді?
  2. «Ағзада төтенше жағдай орын алып, ағза тұтастығын сақтау үшін әлдебір бөлігін “құрбандыққа шалады”». Бұл қандай құбылыс туралы айтылған?

«Мені таны» (қан жасушаларын ажырату)

Берілген суреттер бойынша қан жасушасының атауын анықтап, ерекшеліктерін сипаттау ұсынылады. Төмендегі белгілерді дұрыс жасушаларға сәйкестендіріңіз.

Эритроцитке тән
  • Қызыл түсті, гемоглобин болады
  • Ядросы жоқ
  • Оттек пен көмірқышқыл газын тасымалдайды
  • Оксигемоглобин түзеді
  • Өмір сүру ұзақтығы шамамен 120 күн
Лейкоцитке тән
  • Түссіз жасушалар
  • Ядросы бар, пішіні тұрақсыз болуы мүмкін
  • Өздігінен қозғала алады
  • Организмді микробтардан қорғайды
  • Саны тұрақты емес
  • 1 мм³ қанда шамамен 6–8 мың (кей деректе 10 мыңға дейін)
Тромбоцитке тән
  • Қан пластинкалары
  • Ядросы жоқ
  • 1 мм³ қанда шамамен 80–350 мың
  • Қызметі — қанды ұйытуға қатысу
  • Өмір сүру ұзақтығы шамамен 7–10 күн

Сәйкестендіруге арналған тұжырымдар

  1. Түссіз жасушалар.
  2. Қызметі — газдарды тасымалдау.
  3. 1 мм³ қанда олардың 10 мыңға дейін болуы мүмкін.
  4. Қызыл түсті жасушалар.
  5. Саны тұрақты емес.
  6. Сүйек кемігінде түзіледі.
  7. Лимфа түйіндерінде де түзіледі.
  8. Ядросы бар жасушалар.
  9. Өздігінен қозғалу қабілеті бар.
  10. 1 мм³ қанда олардың 6–8 мыңы бар.
  11. 2–5 тәулік өмір сүруі мүмкін (кей түрлеріне тән).
  12. Оксигемоглобин түзеді.
  13. Организмді микробтардан қорғайды.

Қорытынды бөлім

Қосымша мәліметтер

Топ басшылары алдын ала дайындаған қосымша материалдарды таныстырады: қан топтары, резус фактор, донорлық мәдениеті, қан ұю механизмдері және қан қысымын өлшеудің маңызы.

Бағалау және марапаттау

Сабақ соңында топтардың жинаған ұпайлары есептеліп, қорытынды баға қойылады және үздіктер марапатталады.

Үй тапсырмасы

«Қан — тіршіліктің тірегі» тақырыбында шағын шығарма жазып келу.