Қабірдің үстіне биік оба түрінде топырақ үйген
Тарау: «Туған қалам, ауылым» (Дүниетану, 3-сынып)
Бұл материал 3-сыныпқа арналған Дүниетану пәніндегі «Қалалар мен ауылдар тарихы» тақырыбын меңгертуді көздейді. Сабақ құрылымы оқушыны белсенді әрекетке тартып, жұптық және топтық жұмысты күшейтуге бағытталған.
Сабақтың мақсаты
Қалалар мен ауылдардың тарихымен таныстыру.
Міндеттері
- Қалалар мен ауылдар тарихы туралы дерек беру.
- Ұқсастықтары мен айырмашылықтарын ажыратуға үйрету.
- Ойын дәлелдеп айтуға және сауатты сөйлеуге дағдыландыру.
Күтілетін нәтиже
- Оқушылар қала мен ауыл тарихының негізгі түсініктерін біледі.
- Жұппен және топпен жұмыс істеу мәдениеті қалыптасады.
- Тапсырманы талдап, қорғауға және пікірін дәлелдеуге үйренеді.
Сабақтың сипаты
- Сабақтың түрі
- Дәстүрлі емес
- Сабақтың типі
- Жаңа сабақты меңгерту
Қажетті ресурстар
- Оқулық
- Журналдар
- Интернеттен алынған суреттер
Әдіс-тәсілдер жинағы
Сабақта белсенді оқытуға арналған бірнеше әдіс қатар қолданылады: сергіту, ойын, визуалды салыстыру, сұрақ-жауап және рефлексия.
Ұйымдастыру кезеңі
- Сергіту сәті және психологиялық жағымды ахуал қалыптастыру
- Топқа бөлу: «мақтау сөздер» арқылы
- Ойындар: «Не ортақ?», «Мен сіздерді таныстырғым келеді…»
Диалог және талдау
- Жұптық талдау
- Сұрақ-жауап
- INSERT (түртіп алу) әдісі
Визуалды құралдар
- Венн диаграммасы (қала мен ауылды салыстыру)
- «9 ромб» әдісі (үй тапсырмасын бекіту)
- Таныстырылым (суреттер бойынша түсіндіру)
Сабақ кезеңдері: нақты жоспар
1) Өткен сабақты бекіту: «9 ромб» әдісі
Егер үйге берілген эссе жазылған болса, бірнеше оқушыға оқытып, сыныпқа тыңдату ұсынылады. Одан кейін тақтаға тоғыз ромб ілініп, әр ромбтың сыртына үй тапсырмасына қатысты сұрақтар жазылады. Оқушылар сұрақтарға жауап беру арқылы өткен материалды жүйелейді.
Сұрақ үлгілері
- Халықтық мерекелер туралы айтып бер.
- Өзің білетін мамандық иелерін ата.
- Мұғалімдер күні қашан мерекеленеді?
- Ата-анаңның кәсіптері туралы айтып бер. Оларды қалай құттықтайсың?
- Шопандар тойы туралы не білесің?
- Қырман тойы туралы айтып бер.
- Ауылда қандай мерекелер тойланады?
- Саған қай мереке ұнайды? Неліктен?
- Өзің өскенде кім болғың келеді? Неліктен?
2) Жаңа сабақ: Джигсо (Jigsaw) әдісі
«Ауыл мен қала тарихы» тақырыбы бойынша таныстырылым көрсетіледі. Әр суретке оқушылар түсіндірме береді. Кейін әр топқа ресурстар таратылады: оқулықтағы мәтін мазмұны бөліктерге бөлініп, қағаз түрінде ұсынылады. Топ мүшелері мәтінді талдап, кезектесіп түсіндіреді.
Ресурс №1
Қазақстан жерінде қалалар мен ауылдар көп, әрқайсысының өз тарихы бар. Ертеден сақталған көне қалалар да кездеседі. Археологтар ежелгі қала орындарын қазып, бұрынғы адамдардың өмірі туралы мәлімет береді.
Талқылау сұрақтары
- Қандай ежелгі қалаларды білесің?
- Археологтар кімдер?
- Олар немен айналысады?
Ресурс №2
Қазақ жерінде алғашқы адамдар өте ертеде пайда болған. Олар ру-тайпа болып өмір сүрген. Көшпелі жауынгер тайпалар ержүрек, батыл болған. Соғыста қаза тапқан даңқты жауынгерлерді құрметпен жерлеп, қабір үстіне биік оба үйген.
Талқылау сұрақтары
- Оба деген не?
- Балбал тастар туралы естігенің бар ма?
Ресурс №3
Осындай обалардың бірі Алматыдан 70 шақырым жердегі Есік қаласының маңынан табылған. Биік үйіндінің астынан бөренеден жасалған екі қабір ашылған. Орталық қабір ежелде тоналған, ал бүйірдегі қабір сақталған. Онда сақ тайпасынан шыққан жас жауынгер жерленген: биік шошақ төбелі бас киімі мен сауыты алтын әшекейлермен безендірілген. Белбеуі аң стилінде жасалып, аңға ұқсас бейнелермен көмкерілген. Бір жағында қызыл қынапты ұзын семсер, екінші жағында алтын пластинка жапсырылған қындағы сақ қанжары болған. Сол жерден табылған күміс тостаған түбіне 26 белгіден тұратын жазу түсірілген, алайда ол әзірге оқылмаған. Ғалымдар мәтіннің қай тілде жазылғанын нақты айта алмай отыр.
Талқылау сұрақтары
- Мұнда қандай жауынгер туралы айтылған?
- Ол туралы не білеміз?
Сөздікпен жұмыс: INSERT (түртіп алу) әдісі
Сабақ барысында оқушылар жаңа және түсініксіз сөздерді белгілеу арқылы мәтінмен саналы жұмыс жасайды. Мұғалім оқушылардың сөздікке түртіп алуын және мағынасына назар аударуын бақылап, қажет жерінде түсіндіру береді.
Білемін
Маған бұрыннан таныс ақпарат.
Жаңа ақпарат
Алғаш рет естігенім немесе енді түсінгенім.
Түсініксіз
Қайта қарауды, сұрауды қажет ететін тұс.
Қорытынды: Венн диаграммасы
Оқушылар қазіргі қала мен ауылды салыстырады: ортақ белгілерін және айырмашылықтарын нақтылайды. Бұл тапсырма негізгі ұғымдарды жүйелеуге көмектеседі.
Қала
- Инфрақұрылым көбірек дамыған
- Мекеме, қызмет түрлері көп
Ауыл
- Табиғатпен байланыс жақынырақ
- Еңбек түрлері көбіне шаруашылыққа жақын
Ортақ
Екеуінде де адамдар өмір сүреді, еңбек етеді, мерекелерді атап өтеді, мәдениет пен тарих жалғасады.
Кері байланыс және бағалау
«Екі жұлдыз, бір тілек»
Оқушылар сабақта ұнаған екі сәтін және бір ұсынысын жазады. Жазбаларын «Даналық ағашына» іледі.
Формативті бағалау
Оқушылар өз жұмыстарын бағалау өлшемдеріне сүйене отырып, өзін-өзі бағалайды (өзара талқылаумен толықтыруға болады).
Үй тапсырмасы
Өтілген тақырыпқа қатысты сурет салып келу.