Домбыра ұлттық аспап
Жапсыру тақырыбы: Домбыраны әшекейлеу
Бұл сабақ ересектер тобына арналған. Негізгі ой — домбыраның қадір-қасиетін танып, ұлттық ою-өрнек арқылы әсемдікке жақындау, тыңдау мәдениетін қалыптастыру және қол еңбегі арқылы эстетикалық талғамды дамыту.
Мақсаты (білімділік)
- Балаларды қазақтың ұлттық аспабы — домбырамен таныстыру.
- Ою-өрнектерді еске түсіріп, алған әсерін өз ойымен жеткізуге үйрету.
- Өнер туралы ойды жинақтау, мақал-мәтел арқылы байланыстырып сөйлеуге дағдыландыру.
- Күй тыңдау арқылы ұлттық танымды тереңдету.
Мақсаты (дамытушылық)
- Қол моторикасын жетілдіру және эстетикалық талғамды арттыру.
- Безендіру арқылы әдемілікті сезіну қабілетін дамыту.
- Берілген тапсырма бойынша ойын жүйелі, түсінікті жеткізе білуге үйрету.
Мақсаты (тәрбиелік)
- Ұлттық рухты сезіне білуге тәрбиелеу.
- Қоршаған ортадан әдемілікті, сұлулықты көре білуге баулу.
Пәнаралық байланыс
Тіл дамыту, қол еңбегі, ән сабағы.
Әдіс-тәсілдер
Әуен тыңдау, сұрақ-жауап, түсіндіру, балалар жұмысы, сергіту сәті, әнмен қорытындылау.
Көрнекіліктер
- Түрлі-түсті жіптер, қайшы, желім
- Үнтаспа, домбыра
- Өнер бөлмесіне қажетті бұйымдар
Сөздік жұмыс
Сабақтың барысы
1) Күй тыңдау және әңгіме
Мұғалім балаларға күй тыңдатады да, сұрақ қояды: «Қандай әуен тыңдадық? Ол қандай аспапта орындалады?»
Балалардың жауаптары мен пікірлері
- «Күй тыңдадық. Ол домбырада орындалады.»
- «Домбыра — ұлттық аспап.»
- «Үйімізде домбыра бар, ағам/әкем домбырамен ән айтады.»
- «Нағыз қазақ — домбыра» деген сөзді еске түсіреді.
- «Домбыра тартқанды жақсы көремін, өскенде күйші болғым келеді.»
Домбыра — қазақтың кім екенін танытатын киелі музыкалық аспап. Оның үні — тұнып тұрған өнер, ал өнер бөлмесі — сол мұраны танып, сезінетін орта.
2) Өткен сабақпен байланыс
Мұғалім балалардың өткен сабақтан алған әсерлерін еске түсіреді: музей, шеберхана, ұлттық бұйымдар және ою-өрнектер.
Балалардың еске түсіргендері
- Текемет пен домбыраны көрдік.
- Ою-өрнектермен таныстық.
- «Қошқар мүйіз», «тышқан ізі» оюларын салдық.
- Зергерлік бұйымдарды көрдік.
- Ұлттық киім, ыдыс-аяқ бұйымдарының өрнекпен әшекейленгенін байқадық.
3) Өнер туралы мақал-мәтелдер
«Өнерлінің қолы — алтын.»
Еңбек пен шеберліктің қадірін танытады.
«Шебердің қолы — ортақ.»
Шеберлік көпке қызмет етеді.
«Ою ойғанның ойы ұшқыр.»
Ою — ойдың көркем көрінісі.
«Мал жұтаса да, өнер жұтамайды.»
Өнер — ұлтпен бірге жасайтын құндылық.
4) Домбыраның құрылысы
Мұғалім домбыраның бөліктерін таныстырады және балалармен бірге атауларын қайталайды:
Негізгі бөліктер
басы, құлағы, мойыны
Дыбыс пен ойнау
ішегі, пернелері
Шанақ бөлігі
бетi, кеудесі, шанағы
Ұсақ деталь
тиек, дыбыс ойығы
Домбыра үнін құлақпен тыңдап қана қоймай, жан дүниемен сезіне отырып, оны ою-өрнек арқылы сәндеу — бүгінгі жұмыстың өзегі.
5) Шығармашылық жұмыс: домбыраны безендіру
Түстер үйлесімі
Домбыра үлгісі сары түспен боялған. Балалар сары түске үйлесетін түстерді атайды: қызыл, жасыл, көк, сұр.
Тапсырма
Түрлі-түсті жіптерді ою-өрнек пішінінде қиып, домбыра үлгісіне жапсырып, әсемдеп безендіру.
Қауіпсіздік ережесі
Жұмысты бастамас бұрын қайшы мен желімді дұрыс қолдану ережелері еске салынады (бейнематериал арқылы немесе түсіндірумен).
6) Сергіту сәті: «Шебер қолдар»
Оң қолымда бес саусақ, Сол қолымда бес саусақ. Шебер екен он саусақ, Шапалақты соққанда — Ғажап екен он саусақ. Шебер қолдар керемет, Салған ісін қараса. Домбыраны қолға алып, Бір серпіліп ән салса.
7) Нәтиже: жұмыстар көрмесі және ой бөлісу
Жұмыстар аяқталған соң, балалар домбыраларын тақтаға іліп, әрқайсысы өз жұмысы туралы қысқаша пікір айтады: қандай ою таңдады, неліктен сол түстерді үйлестірді, қандай әсер алды.
Әнмен қорытынды
«Домбырасыз сән қайда» әні орындалады.
8) Қайталау сұрақтары
Қай жерде отырмыз?
Өнер бөлмесінде.
Қандай жұмыс жасадық?
Домбыраны безендірдік.
Немен безендірдік?
Түрлі-түсті жіптерден жасалған ою-өрнек арқылы.
Ән мен күй әсері қандай болды?
Жақсы көңіл күймен демалдық.
Сабақты көркем сөзбен аяқтау
Дәулет: «Ұлтымыздың ұраны — домбыра.»
Жансая: «Көңіліміздің жыр-әні — домбыра!»
Уалихан: «Тарихымен үндескен — домбыра.»
Манзура: «Айтылатын жыр десем — домбыра!»
Азамат: «Сенде сыр бар айтылар — домбыра.»
Азаткүл: «Сенде нұр бар шашылар — домбыра!»
Қорытынды шумақ
Бұл аспап — ата көзі, баба мұра, Қазақ үшін теңі бар ма бағалы да? Тербелсе ішек, пернені теріп күйге, Теңіз күйлер төгіледі шанағында.
Сабақ күймен аяқталады.